Sống lành mạnh vẫn có thể ung thư

Anh Hà Mạnh Tuấn, 36 tuổi, ở Đống Đa (Hà Nội) vốn là hình mẫu của việc chăm sóc sức khỏe chủ động. Ở tuổi sung sức, anh ăn uống khoa học, tập HIIT, Tabata, thiền, khí công và từng chinh phục cột mốc 42 km marathon. Hai năm trước, sau những cơn khó thở tăng dần, anh đi khám và nhận chẩn đoán bị Lympho Hodgkin giai đoạn 4 với khối u dài 16 cm.

Lympho Hodgkin là một trong những bệnh ung thư đặc trưng bởi sự tăng sinh tế bào ác tính xảy ra trong một hoặc nhiều hạch bạch huyết. Điển hình là u xuất hiện ở một hạch bạch huyết rồi sau đó lan dần theo thứ tự đến các hạch khác, lách, gan và tủy xương. Bệnh có thể điều trị khỏi nếu được phát hiện sớm và người bệnh đáp ứng tốt với các phương pháp chữa bệnh như hóa trị, xạ trị.

"Tôi sốc nhưng chỉ trong 4-5 giây, rồi bình tĩnh lại ngay", Tuấn nhớ lại. Anh tin rằng tinh thần chiếm 80% thành công nên chọn cách lạc quan. Tuy nhiên, khi bước vào hóa trị tại Bệnh viện K - Cơ sở Tân Triều, những tác dụng phụ như buồn nôn, tê bì, teo cơ, thối móng đã quật ngã "chiến binh" từng chống đẩy 300 cái mỗi ngày. Có lúc, Tuấn suy sụp, thu mình cô độc và sợ bị lãng quên.

Cùng cảnh ngộ, chị Thùy Linh, 34 tuổi, cũng ở Đống Đa, nhận tin mắc ung thư biểu mô nhú tuyến giáp di căn hạch vào ba năm trước, đúng ngày con trai tròn một tuổi. Đây là loại u ác tính phổ biến nhất của tuyến giáp, chiếm khoảng 80% trong tổng số các khối u ác tính của tuyến giáp.

Là người ăn xanh, tập luyện đều đặn, Linh không thể tin ung thư lại gõ cửa vì cho rằng đây là "bệnh người già". Chị nhớ lại những ngày lang thang đi dưới mưa, "vỡ vụn khi nghĩ đến cảnh không thể đồng hành cùng con, đồng thời lo sợ bản thân trở thành gánh nặng tài chính cho bố mẹ già".

Trường hợp của anh Tuấn, chị Linh phản ánh thực tế ung thư đang ngày càng trẻ hóa. Trên toàn cầu, một nghiên cứu đăng trên tạp chí BMJ Oncology chỉ ra kể từ năm 1990, tỷ lệ mắc ung thư khởi phát sớm (dưới 50 tuổi) đã tăng gần 80%. Điều này thường dẫn đến một câu hỏi "Tại sao còn trẻ, sống lành mạnh vẫn mắc ung thư?", căn bệnh vốn của người già yếu.

Theo PGS.TS Phạm Cẩm Phương, Giám đốc Trung tâm Y học hạt nhân và Ung bướu (Bệnh viện Bạch Mai), cơ chế phát triển ung thư ở mỗi người là khác nhau. Cụ thể, bệnh là kết quả của một mạng lưới phức tạp gồm di truyền, đột biến gene tự phát, môi trường sống ô nhiễm... Lối sống khoa học, ăn uống sạch giúp giảm thiểu rủi ro ở mức tối đa, nhưng không thể triệt tiêu hoàn toàn nguy cơ, nhất là khi chúng ta không thể kiểm soát 100% môi trường hít thở hay các yếu tố di truyền.

Bên cạnh đó, số liệu người trẻ mắc bệnh tăng lên cũng một phần đến từ sự phát triển của y học hiện đại. Công nghệ nội soi, tầm soát tân tiến giúp phát hiện sớm những tổn thương mà trước đây có thể bị bỏ lọt.

"Vì vậy, thông điệp ở đây không phải là 'sống lành mạnh cũng vô ích', mà là: Đừng chủ quan", bác sĩ Phương nói.

Dù bạn khỏe mạnh và tập luyện chǎm chỉ đến đâu, việc tầm soát sức khỏe định kỳ là chiếc chìa khóa sống còn. Phát hiện bệnh ngay từ khi cơ thể chưa có triệu chứng bất thường chính là cách tốt nhất để nắm thế chủ động.

Để ngừa ung thư, các chuyên gia khuyến nghị việc tầm soát sức khỏe định kỳ, ngay cả khi cơ thể không có triệu chứng bất thường đóng vai trò rất quan trọng.

Cụ thể, mọi người không nên lãng phí tiền bạc vào các "gói khám tổng quát từ A-Z" đắt tiền hay quá phụ thuộc vào xét nghiệm máu tìm dấu ấn ung thư, bởi chúng thường có tỷ lệ âm tính giả, dương tính giả cao và không có giá trị chẩn đoán xác định ban đầu. Tầm soát ung thư hiệu quả phải mang tính cá thể hóa, tức là được "may đo" chuyên biệt dựa trên hồ sơ nguy cơ của riêng bạn bao gồm tiền sử bệnh lý gia đình, thói quen sinh hoạt và các bệnh nền đang có (như viêm gan B/C, nhiễm khuẩn HP).

Thay vì làm dàn trải, mọi người nên tập trung vào các phương pháp chẩn đoán "tiêu chuẩn vàng" nhắm trúng đích như nội soi dạ dày và đại tràng để tìm và cắt bỏ ngay các polyp tiền ung thư; siêu âm tuyến giáp hàng năm để bắt kịp xu hướng trẻ hóa của bệnh; phụ nữ cần chủ động chụp nhũ ảnh (Mammography) kết hợp tầm soát HPV/Pap smear định kỳ; trong khi người có nguy cơ cao về phổi nên chọn chụp cắt lớp vi tính liều thấp (Low-dose CT).

Mặt khác, người trẻ vẫn cần ăn uống lành mạnh, tránh "độc tố" hàng ngày bằng cách hạn chế đồ chiên rán, nướng khét, thịt chế biến sẵn; giảm đường, nước ngọt, rượu bia; uống đủ nước, tăng cường rau xanh. Tập thể dục đều đặn, ngủ đủ và đặc biệt là giảm stress bằng cách tránh thức khuya, làm việc quá sức, tắt các thiết bị trước khi ngủ.

Sau 7 tháng kiên trì, Mạnh Tuấn đã nhận kết quả kỳ tích là khối u biến mất, chỉ còn lại khối xơ không còn tế bào ác tính. Anh chính thức đạt trạng thái "lui bệnh hoàn toàn" và trở lại cuộc sống để truyền cảm hứng cho cộng đồng. Chị Linh cũng được tiếp thêm hy vọng khi biết rằng phát hiện sớm giúp việc điều trị đạt hiệu quả cao, thậm chí có thể khỏi hoàn toàn.