Trước diễn biến phức tạp, Bộ Công thương đã có chỉ đạo nóng đến các thương nhân đầu mối xăng dầu xây dựng kịch bản ứng phó, đa dạng hóa nguồn cung, bao gồm cả nguồn trong nước và nhập khẩu; chủ động nguồn hàng, duy trì dự trữ, không để xảy ra tình trạng gián đoạn nguồn cung tại thị trường trong nước. Đặc biệt, Cục Quản lý và phát triển thị trường trong nước (Bộ Công thương) yêu cầu các thương nhân đầu mối sản xuất xăng dầu bảo đảm các nhà máy lọc dầu trong nước vận hành an toàn, ổn định, cung ứng đủ sản lượng theo kế hoạch, "tuyệt đối không để xảy ra tình trạng gián đoạn nguồn cung trong toàn hệ thống, từ đầu mối đến cửa hàng bán lẻ".
Giá dầu thế giới có thể lên 100 USD/thùng
Trong phiên giao dịch đầu ngày hôm qua (2.3) tại thị trường châu Á, giá dầu Brent chuẩn toàn cầu có thời điểm vượt mốc 80 USD/thùng. Cập nhật đến 15 giờ cùng ngày, giá dầu thế giới vẫn neo mức cao, giao dịch quanh mốc 80 USD/thùng, tăng gần 10% so với giá đầu ngày. Trung Đông là cái nôi khai thác dầu thô của thế giới, trong đó Iran hiện vẫn duy trì vị thế quan trọng trong nhóm 10 quốc gia sản xuất dầu lớn nhất, dù sản lượng đã suy giảm đáng kể so với giai đoạn hoàng kim trước đây. Theo Tổ chức Các nước xuất khẩu dầu mỏ (OPEC), Iran hiện sở hữu trữ lượng dầu lớn thứ 3 thế giới, lên tới 157 tỉ thùng, đủ "nuôi" toàn cầu gần 4 năm, chỉ sau Mỹ và Ả Rập Xê Út. Thế nên xăng dầu được đánh giá là một trong những mặt hàng bị ảnh hưởng nhiều nhất từ xung đột tại Trung Đông. Reuters nhận định giá dầu tăng mạnh và hoạt động vận tải khu vực vùng Vịnh bị gián đoạn sau các diễn biến leo thang, làm gia tăng lo ngại gián đoạn nguồn cung rất lớn.
Người dân đổ xăng tại một cây xăng ở TP.HCM
ẢNH: NHẬT THỊNH
Cụ thể, ngay cả khi các nhà sản xuất và xuất khẩu tận dụng các tuyến đường ống dẫn dầu thay thế hệ thống đường ống Đông - Tây của Ả Rập Xê Út hay đường ống Abu Dhabi, thị trường cũng có thể bị mất từ 8 - 10 triệu thùng dầu mỗi ngày nếu eo biển Hormuz bị phong tỏa. Các nhà phân tích cảnh báo, kịch bản xấu nhất đối với thị trường dầu mỏ là việc đóng cửa eo biển Hormuz - tuyến hàng hải vận chuyển khoảng 20% lượng dầu toàn cầu - đẩy rủi ro gián đoạn nguồn cung dầu lưu thông qua tuyến hàng hải huyết mạch này rất lớn. Dự báo giá dầu có thể tăng thêm 20 USD/thùng, ngay cả khi giao dịch nối lại. Các nhà lãnh đạo khu vực Trung Đông và các chuyên gia kinh tế thế giới đều cảnh báo nếu xung đột lan rộng, giá dầu có thể dễ dàng vượt ngưỡng 100 USD/thùng, hoặc có thể duy trì trên 90 USD/thùng trong ngắn hạn. Ở chiều ngược lại, nỗ lực hạ nhiệt thị trường từ việc tăng cung cũng khá hạn chế. Mới đây, OPEC và đồng minh quyết định tăng sản lượng thêm 206.000 thùng mỗi ngày từ tháng 4 tới. Mức tăng chỉ chiếm chưa đến 0,2% nhu cầu dầu toàn cầu, khó có thể bù lại mức giảm do ảnh hưởng xung đột.
Chuyên gia tài chính, TS Nguyễn Trí Hiếu cho rằng dự báo giá dầu có khả năng vượt mốc 100 USD/thùng hay không thì chưa chắc chắn, bởi mọi diễn biến xảy ra rất nhanh và chưa nhìn thấy cuộc xung đột giữa Mỹ và Israel với Iran sẽ đi về đâu. Tuy nhiên, thị trường có nguồn cung rất dồi dào, từ nhiều quốc gia nên gián đoạn nguồn cung chỉ trong ngắn hạn. Dù vậy theo ông Hiếu, giá dầu đã tăng sẽ neo mức cao nữa cho dù tình hình có hạ nhiệt. Có thể có một số kịch bản sau: Iran đang trong tình trạng khá bất lợi và suy yếu, nên xung đột khó mở rộng, gián đoạn nguồn cung và vận tải biển sẽ không kéo dài. Như vậy, giá dầu có thể neo ở mức cao trong thời gian ngắn rồi hạ nhiệt. Kịch bản thứ 2 là rủi ro kéo dài, xung đột leo thang, giá dầu lúc đó có thể tăng mạnh. Ông Hiếu và nhiều chuyên gia đang nghiêng về kịch bản 1.
Nguồn cung trong nước khó bị gián đoạn
Là nước nhập khẩu xăng dầu nên diễn biến giá dầu thế giới đang khiến nhiều người dân lo ngại. Thế nhưng tình hình của VN không quá căng. Hiện hai nhà máy lọc hóa dầu Dung Quất và Nghi Sơn đáp ứng khoảng 70 - 80% nhu cầu xăng dầu nội địa; trong đó Nhà máy lọc dầu Nghi Sơn chiếm khoảng 40% và Nhà máy lọc dầu Dung Quất chiếm hơn 30%. Như vậy, VN vẫn đang nhập khẩu gần 30% xăng dầu thành phẩm, chủ yếu từ các thị trường lân cận khu vực châu Á. Cụ thể, số liệu của Cục Hải quan trong tháng 1 cho thấy cả nước chi gần 723 triệu USD để nhập gần 1,12 triệu tấn xăng dầu, tăng gần 40% về lượng và tăng hơn 22% về trị giá so với tháng 1.2025. Trong đó, VN nhập khẩu xăng dầu lớn nhất từ thị trường Singapore với 388.772 tấn, trị giá gần 245 triệu USD, chiếm gần 35% về lượng và 34% về giá trị mặt hàng xăng dầu nhập khẩu của cả nước. Thị trường cung cấp xăng dầu lớn thứ 2 cho VN trong tháng đầu năm là Malaysia, chiếm hơn 23%; thứ 3 là từ Hàn Quốc, chiếm gần 23%; thứ 4 là từ Thái Lan… Nhìn chung, VN đã và đang tăng nhập khẩu xăng dầu từ các thị trường này trong tháng đầu năm nay.
Bộ Công thương yêu cầu các thương nhân đầu mối sản xuất xăng dầu tuyệt đối không để xảy ra tình trạng gián đoạn nguồn cung từ đầu mối đến cửa hàng bán lẻ
ẢNH: NHẬT THỊNH
Cập nhật đến hôm qua, giá xăng dầu thế giới đang cao hơn giá bán trong nước khoảng 1.000 đồng/lít. Cũng trong ngày, 2 đơn vị xăng dầu lớn là Tập đoàn xăng dầu VN và Tổng công ty dầu VN đều có cuộc họp để rà soát kế hoạch kinh doanh cũng như chuẩn bị phương án ứng phó. Theo đại diện một doanh nghiệp (DN) xăng dầu lớn, từ trước tết nguồn cung dành cho tháng 3 đã được các thương nhân đầu mối lớn chủ động nhập khẩu, nên về cơ bản nguy cơ gián đoạn nguồn cung trong nước là khó có thể xảy ra trong ngắn hạn. "Thời gian tới, các thương nhân đầu mối xăng dầu lớn sẽ tiếp tục theo dõi diễn biến thị trường, đặc biệt xung đột tại Trung Đông. Nếu xung đột leo thang, phụ phí bảo hiểm có thể tăng, theo đó giá trong nước có thể tăng mạnh. Nếu giá thế giới tăng đột biến, các DN sẽ tiếp tục tính toán và xây dựng phương án dự phòng cho quý 2", vị này nói.
Trao đổi với PV Thanh Niên, ông Bùi Ngọc Bảo, Chủ tịch Hiệp hội Xăng dầu VN, thừa nhận giá dầu có biến động thời gian qua do căng thẳng quân sự leo thang tại Trung Đông và xung đột kéo dài giữa Nga - Ukraine, đẩy giá tăng, song ông nhấn mạnh: Biến động này "không ăn thua gì" so với các cuộc biến động nguồn xăng dầu toàn cầu trước đây. Nguồn cung xăng dầu tại VN không bị ảnh hưởng so với nhiều nước đang phụ thuộc nguồn cung từ Trung Đông. Chúng ta đang tự chủ được gần 80% nguồn cung xăng dầu trong nước, hai nhà máy hoạt động ổn định liên tục và luôn đáp ứng nhu cầu thị trường. Số còn lại nhập khẩu từ Singapore, Malaysia, Trung Quốc, Hàn Quốc… "Nhìn chung, chúng ta có rất nhiều thị trường nhập khẩu để linh hoạt nguồn cung, không bị động khi xảy ra xung đột tại Trung Đông. Tuy vậy, giá cả theo đà tăng của thế giới vì ảnh hưởng chiến sự sẽ tăng theo. Theo nhận định của tôi, thời gian tăng giá sẽ không kéo dài, chỉ trong ngắn hạn", ông Bảo khẳng định.
CẢNH BÁO TÁC ĐỘNG ĐẾN GIÁ CƯỚC VẬN TẢI
Chiều qua, Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công thương) có văn bản gửi một số khuyến nghị đến các hiệp hội ngành hàng xuất nhập khẩu, hiệp hội hoạt động trong lĩnh vực logistics nhằm giảm thiểu tác động của xung đột tại Trung Đông. Cơ quan này dự báo, giá cả các mặt hàng tiêu dùng, giá nhiên liệu, giá dầu thế giới sẽ có biến động theo chiều hướng gia tăng trong thời gian tới, gây ra tác động tiêu cực gián tiếp và đa chiều đến hoạt động sản xuất, xuất nhập khẩu của VN nói chung cũng như với khu vực Trung Đông nói riêng. Cục Xuất nhập khẩu nhấn mạnh giá nhiên liệu tăng sẽ đẩy giá cước vận tải biển, vận tải hàng hóa đường không tiếp tục gia tăng, đồng thời ảnh hưởng tới tuyến vận tải hàng hóa cho các nước tại vùng Vịnh. Nếu các chuyến bay vận tải và chở hàng phải chuyển hướng, kéo dài thời gian bay sẽ gây tăng chi phí hiệu quả logistics…
Các chuyên gia cảnh báo giá cước vận tải biển có thể tăng mạnh trong thời gian tới
ẢNH: NG.NGA
Từ đó, Cục Xuất nhập khẩu đề nghị các hiệp hội ngành hàng xuất nhập khẩu, hiệp hội hoạt động trong lĩnh vực logistics theo dõi sát diễn biến tình hình, thường xuyên trao đổi với các cơ quan quản lý nhà nước có liên quan để thông tin cập nhật đến các hội viên nhằm chủ động kế hoạch sản xuất, phương án tổ chức xuất nhập khẩu và vận tải hàng hóa, tránh để phát sinh ùn tắc và giảm thiểu các tác động tiêu cực do căng thẳng từ cuộc xung đột hiện nay. Đồng thời, với DN xuất nhập khẩu, cơ quan này khuyến nghị đa dạng nguồn cung ứng hàng hóa cũng như tìm kiếm các thị trường khác có nguồn cầu tương tự để lựa chọn phương án thay thế, giảm thiểu ảnh hưởng từ các thị trường Israel, Iran và khu vực Trung Đông; có phương án chủ động ứng phó với sự cố tương tự trong tương lai. Đặc biệt, Cục Xuất nhập khẩu lưu ý, DN khi đàm phán, ký kết các hợp đồng mua bán cần chú trọng tới các điều khoản về logistics, vận chuyển, giao hàng và bảo hiểm để phòng ngừa rủi ro…
Với DN đang làm hàng xuất khẩu sang thị trường Trung Đông, đây là lo lắng lớn. Chiều 2.3, ông Phạm Quang Anh, Tổng giám đốc Công ty may mặc Dony (TP.HCM), chia sẻ trước diễn biến khó khăn trong xuất khẩu may mặc mấy năm trước, DN đã tìm được khách hàng mới khá lớn tại thị trường Jordan, chiếm gần 20% tổng kim ngạch xuất khẩu của công ty. Container hàng của công ty đi qua vùng Biển Đỏ, trong các đợt bất ổn trước đây, thời gian vận chuyển hàng kéo dài từ 1 tháng lên 3 tháng, theo đó cước vận tải cũng tăng gấp 3 lần, chưa kể phụ phí bảo hiểm chiến tranh. "Làm hàng xuất khẩu đi qua các vùng dễ xảy ra xung đột, bị áp lực rất lớn về thời gian giao hàng và đặc biệt chi phí. Đợt này, chi phí logistics đi qua eo biển Hormuz chắc chắn sẽ tăng không thua gì mức tăng từ bất ổn của vùng Biển Đỏ trước đây. DN đang lo nhất về rủi ro giao hàng không đúng tiến độ và tăng chi phí…", ông Quang Anh nói và cho biết thêm đang từng bước điều chỉnh tiến độ giao hàng và làm việc chặt chẽ với phía vận tải biển để cập nhật giá cước, có phương án dự phòng.
Theo chuyên gia thương mại Nguyễn Lý Trường An, Phó giám đốc SeaAir Global, Trung Đông không phải là thị trường xuất nhập khẩu lớn của VN nên nếu có thật sự ảnh hưởng thì chỉ ảnh hưởng cục bộ đối với một số DN có hoạt động thương mại với thị trường này.
Nhưng khu vực Trung Đông là nguồn cung cấp dầu thô lớn nên lo ngại về một đợt tăng giá cước vận tải biển của các hãng tàu là mối quan tâm rất lớn hiện nay. "Như mọi khi, các hãng tàu có thể sẽ "đẻ" ra nhiều loại phí hơn nữa để dàn trải chi phí, tránh bị "ngộp" khi việc tăng giá chỉ dồn vào cước vận tải biển. Ngoài ra, phí bảo hiểm về điều khoản chiến tranh cũng sẽ tăng theo mức độ rủi ro ngày càng cao đối với thị trường Trung Đông", ông An cảnh báo và cho rằng bên cạnh các giải pháp được các cơ quan hữu quan lưu ý, các DN hoạt động tại thị trường Trung Đông ở thời điểm hiện tại cần chú ý thêm về vấn đề công nợ giữa hai bên. Tốt nhất đàm phán lại các giao dịch để đảm bảo việc thanh toán được hoàn tất trước khi hàng hóa được vận tải.
Doanh nghiệp phải chặt chẽ hơn khi ký hợp đồng với đối tác
Bộ Công thương khuyến nghị DN xuất nhập khẩu khi đàm phán, ký kết các hợp đồng mua bán cần quan tâm và chú trọng tới hợp đồng (hoặc điều khoản) về logistics, vận chuyển, giao hàng và bảo hiểm nhằm bảo vệ DN trước rủi ro và tổn thất khi có sự cố, đảm bảo rằng các hợp đồng vận chuyển có điều khoản về tình huống bất khả kháng, bồi thường và phân chia chi phí khi hàng hóa gặp rủi ro, đồng thời cần mua bảo hiểm đầy đủ cho hàng hóa để phòng ngừa rủi ro và giảm tổn thất khi phát sinh sự cố tại thị trường nhập khẩu.
