Thông tin trên báo Dân Việt, ông Lê Duy Nhất, Giám đốc Dự án lúa gạo (Công ty TNHH Agri VMA) cho biết cuối năm 2025, dự án trồng lúa quy mô lớn do chuyên gia Việt Nam phối hợp với nông dân Cuba triển khai đã thu hoạch vụ đầu tiên trên diện tích 1.000ha, đạt năng suất 7,2 tấn/ha – cao gấp nhiều lần mức bình quân khoảng 1,7 tấn/ha của địa phương.
Tổng sản lượng ước đạt hơn 3.000 tấn, trong đó 1.100 tấn đầu tiên đã được bán cho Chính phủ Cuba với giá 800 USD/tấn.
Theo thỏa thuận, toàn bộ sản lượng thu hoạch sẽ bàn giao cho phía Cuba. Dù giá gạo trên thị trường tự do có thời điểm lên tới 2.000 USD/tấn, doanh nghiệp vẫn thực hiện đúng cam kết, không bán ra ngoài.
Tuy nhiên, sự cố phát sinh trong khâu sau thu hoạch đã khiến hơn 1.000 tấn lúa rơi vào tình thế rủi ro. Khi số lúa này được đưa vào silo để sấy thì xảy ra mất điện, khiến toàn bộ hệ thống ngừng hoạt động.
Lúa đã vào silo không thể lấy ra phơi, trong khi ngoài đồng lúa chín đến kỳ phải thu hoạch, nếu chậm trễ sẽ rụng hạt. Trước tình huống đó, đoàn chuyên gia vẫn phải tiếp tục gặt, đồng thời tìm cách phơi sấy thủ công để hạn chế thiệt hại.
Để xử lý khẩn cấp, Agri VMA đã chuyển bạt chuyên dụng từ Việt Nam sang phục vụ phơi lúa. Các chuyên gia tiến hành bóc tách từng phần, ưu tiên xay xát những lô còn đảm bảo chất lượng; phần không đạt tiêu chuẩn thực phẩm được chuyển sang sản xuất thức ăn chăn nuôi nhằm giảm tổn thất.
Theo ông Nhất, sản xuất nông nghiệp tại Cuba đang đối mặt nhiều trở ngại do thiếu vật tư, điện, nước, nhiên liệu và máy móc. Dù có nhà máy xay xát, nhưng phần lớn thiết bị đã vận hành 30–40 năm, hiệu suất thấp và tiêu tốn nhiên liệu lớn. Do đó, phía Việt Nam phải từng bước khắc phục trên nền tảng cơ sở vật chất sẵn có, đồng thời tạo việc làm cho lao động địa phương.
Chia sẻ về cơ duyên đầu tư, ông Nhất cho biết đoàn doanh nghiệp Việt Nam sang Cuba khảo sát từ năm 2021 theo lời mời. Khi đó, nhiều đơn vị đánh giá chưa thấy tiềm năng rõ rệt. Tuy nhiên, ban lãnh đạo Agri VMA quyết định theo đuổi dự án với quan điểm Việt Nam từng nhận được sự hỗ trợ lớn từ Cuba trong giai đoạn khó khăn, nên đây là thời điểm phù hợp để chia sẻ kinh nghiệm, góp phần củng cố an ninh lương thực cho bạn.
Dự án được triển khai tại khu vực gần thị trấn Los Palacios, tỉnh Pinar del Rio, nơi Agri VMA được cho thuê đất để trồng lúa. Doanh nghiệp đã đưa sang toàn bộ vật tư nông nghiệp, gồm giống lúa lai chất lượng cao, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, máy móc và đội ngũ kỹ thuật viên. Trước khi mở rộng lên 1.000ha trong năm 2025, mô hình thí điểm 16ha đã cho năng suất 6,5 tấn/ha ngay trong vụ trái mùa.
Theo tính toán, nếu duy trì hiệu quả, diện tích có thể mở rộng lên 5.000–7.000ha trong thời gian tới. Đây được xem là tín hiệu tích cực khi sản lượng lúa nội địa Cuba năm 2024 chỉ đạt khoảng 80.000 tấn, đáp ứng khoảng 11% nhu cầu trong nước.
Thỏa thuận hợp tác lúa gạo giữa hai nước được thúc đẩy vào tháng 9/2024. Trên cơ sở đó, Việt Nam cử chuyên gia sang hỗ trợ và cung cấp nhiều giống lúa, trong đó giống CT16 được lựa chọn làm chủ lực tại các vùng sản xuất.
Tính từ năm 2002 đến nay, Bộ Nông nghiệp Cuba và Bộ Nông nghiệp & PTNT Việt Nam đã triển khai 5 dự án hợp tác lúa gạo, tạo nền tảng kết nối giữa chuyên gia, doanh nghiệp giống và nông dân hai nước. Nhiều giống lúa và kỹ thuật canh tác của Việt Nam đã được chuyển giao, cải tiến và đang từng bước được đưa vào sản xuất như những giống mới tại Cuba.
