Ông Minh thích nuôi chó. Đàn chó 4 con của ông đã tiêm vaccine dại đầy đủ, không thả rông, được tắm rửa và vệ sinh chuồng mỗi ngày. Tuy nhiên, trong quá trình chăm sóc, nhiều lần ông bị chó nhà cắn. Lần đầu ông bị chó cắn vào chân chảy máu vào năm 2018, khi đang vệ sinh chuồng cho con vật. Do vết thương sâu, chảy nhiều máu, bác sĩ chỉ định ông tiêm huyết thanh kháng dại và 5 mũi vaccine. Sau đó, ông tiếp tục bị chó cắn vào năm 2024 và 2025 và mới đây nhất là ngày 8/1. Ở lần cắn đầu, ông Minh đã tiêm đầy đủ phác đồ dại, vì vậy các lần sau bác sĩ chỉ định tiêm 2 mũi vaccine mỗi lần.
Mỗi lần cắn đều bất ngờ, đến từ việc cho chó ăn, dọn dẹp chuồng, chơi cùng con vật. Ông cũng thấy phiền toái khi mỗi lần bị cắn phải tiêm vaccine và phải nghỉ làm do cơ thể có vết thương, song đây là cách giúp ông bảo vệ sức khỏe.
Chó thả rông, không rọ mõm cũng là nguyên nhân dễ khiến nhiều người bị cắn. Ảnh: Diệu Thuần
Còn anh Đoàn Phương, 41 tuổi, (phường Phú Thạnh, TP HCM) bị chó cắn ba lần trong năm 2025 và phải tiêm tổng 9 mũi dại, gồm lần đầu 5 mũi, hai lần sau mỗi lần 2 mũi tại VNVC Celadon. Anh Phương cũng không hiểu vì sao liên tục bị chó cắn. Nhiều người khuyên anh không nên tiêm vaccine dại nhiều vì ảnh hưởng thần kinh, trí nhớ. Tuy nhiên, anh vẫn kiên trì tiêm đủ vì các lần cắn là do 3 con chó khác nhau khi anh đang đi đường, tập thể dục ngoài công viên. Chó không rõ nguồn gốc và thả rông nên tiềm ẩn nguy cơ lây dại cao. Trước khi tiêm, anh cũng được tư vấn kỹ về hiệu lực bảo vệ, công nghệ sản xuất của vaccine và thấy sức khỏe bình thường sau khi tiêm.
Bác sĩ Tăng Anh Dũng, bác sĩ Trưởng Trung tâm VNVC Celadon, cho biết ngoài hai trường hợp trên, thời gian qua, Hệ thống Tiêm chủng VNVC cũng ghi nhận nhiều trẻ em và người lớn liên tục bị chó mèo cắn, cào phải tiêm nhiều mũi dại. Trong đó, có trường hợp bị chó cắn ba lần trong hai tháng, hay trường hợp phải tiêm hơn 40 mũi dại trong nhiều năm. Từ thực tế khám sàng lọc trước tiêm cho người dân, bác sĩ Dũng nhận thấy, người hay bị chó cắn thường do nuôi nhiều chó mèo, hay chọc ghẹo con vật, bỏ đói chúng, ở gần con vật khi nó đang hoảng loạn, sợ hãi, tranh đồ ăn. Theo một nghiên cứu của nhóm các nhà khoa học từ Đại học Liverpool (Anh) đăng trên Tạp chí Dịch tễ học và Sức khỏe Cộng đồng, trẻ dưới 15 tuổi, nam giới và người có tâm lý bất ổn bị chó cắn nhiều hơn. Những người có mức độ kích động thần kinh cao hơn có khả năng bị chó cắn cao hơn 22% so với những người ổn định về mặt cảm xúc hơn. Ví dụ người đó có thể phát ra những hành vi có thể khiến chó chú ý và nhắm mục tiêu vào họ.
Do đó, bác sĩ Dũng lưu ý mọi người không nên chọc ghẹo, kích động con vật. Khi gặp chó lạ, cần bình tĩnh, tay chân duỗi thẳng thoải mái khi đối diện với chúng.
Theo bác sĩ Dũng, vaccine dại hiện nay được sản xuất từ tế bào vero tinh chế với quy trình khép kín có khả năng kích hoạt hệ thống miễn dịch và tạo ra các kháng thể nhận diện virus và tiêu diệt chúng, bảo vệ cơ thể. Với công nghệ mới, vaccine dại không gây ảnh hưởng trí nhớ, thần kinh. Tiêm huyết thanh kháng dại và vaccine dại khi bị động vật có vú máu nóng cắn, cào là biện pháp phòng bệnh duy nhất. Việc khám và điều trị dự phòng bệnh dại bằng vaccine phải được thực hiện càng sớm càng tốt ngay khi bị cắn.
Hiện Việt Nam có hai loại vaccine dại gồm Verorab (Pháp) và Abhayrab (Ấn Độ), tiêm bắp hoặc tiêm trong da. Trường hợp bị cắn cào, lần đầu tiêm dại, không nhớ lịch sử tiêm cần tiêm 5 mũi vào các ngày 0, 3, 7, 14, 28 nếu tiêm bắp hoặc 8 mũi tiêm trong da vào các ngày 0, 3, 7, 28 (mỗi lần hai mũi). Trường hợp về thương nặng, gần thần kinh trung ương, đầu chi, con vật có dấu hiệu dại hoặc không theo dõi được bác sĩ chỉ định tiêm thêm huyết thanh kháng dại. Nếu tiêm đủ phác đồ lần trước, lần bị cắn cào sau tiêm hai mũi vào ngày 0, 3, không cần huyết thanh.
Khách tiêm vaccine dại do bị chó cắn khi đang đi đường tại Hệ thống Tiêm chủng VNVC. Ảnh: Diệu Thuần
Vaccine dại có thể tiêm dự phòng trước phơi nhiễm, lịch tiêm 3 mũi vào ngày 0, 7, 21 hoặc 28, tiêm bắp hoặc trong da. Khi bị cắn, cào, liếm, nếu đã tiêm đủ phác đồ trước đó thì chỉ cần tiêm nhắc 2 mũi vào ngày 0 và 3, không cần huyết thanh.
Ngoài ra, bác sĩ Dũng lưu ý, mọi người cần xử lý vết thương đúng khi bị chó mèo cắn cào theo quy trình chuẩn gồm: rửa sạch vết thương dưới vòi nước chảy trong 15 phút, sát khuẩn bằng cồn 45-70 độ hoặc cồn iốt để làm giảm thiểu lượng virus dại tại vết cắn. Mọi người tuyệt đối không khiến vết thương trở nên nghiêm trọng hơn, không áp dụng mẹo dân gian hoặc chữa theo thuốc nam trị bệnh dại.
Bệnh dại do virus dại gây ra, tỷ lệ tử vong gần 100% khi khởi phát bệnh. Virus dại có trong nước bọt của các động vật có vú máu nóng như chó, mèo, khỉ, thỏ, dơi, chuột, sóc... và lây sang người qua vết cắn, cào, liếm vào vết thương hở hay niêm mạc mắt, mũi, miệng. Khi xâm nhập vào cơ thể, virus dại nhân lên tại chỗ và không có biểu hiện bệnh. Khi tấn công vào hệ thần kinh, lên não, tủy sống người bệnh mới xuất hiện triệu chứng sợ nước, sợ gió, sợ ánh sáng...
