Ít hoạt động ngoài trời, trẻ cận thị ngày càng sớm và nặng

BS.CK1 Hồ Thị Mai, Giám đốc chuyên môn Trung tâm Mắt kỹ thuật cao VISI, tại lễ khai trương trung tâm ngày 9/1, cho biết số trẻ bị cận thị đến khám khi còn ở bậc tiểu học ngày càng tăng. Nhiều trường hợp chỉ sau một đến hai năm, độ cận đã tăng nhanh. Có những trẻ mới 7-8 tuổi đã cận 2-3 diop, nếu không được kiểm soát, trẻ tăng ít nhất một diop mỗi năm thì khi 18 tuổi đã cận trên 10 diop.

Dữ liệu chuyển đổi số khám sức khỏe học sinh do Sở Y tế TP HCM thực hiện năm ngoái tại nhiều trường học cho thấy hơn 58% học sinh mắc tật khúc xạ. Ở nhóm mầm non, tỷ lệ này là hơn 24%, tăng lên gần 48% ở bậc tiểu học. Với học sinh trung học cơ sở, tỷ lệ mắc tật khúc xạ lên tới gần 72%, trong đó gần 29% được phát hiện lần đầu khi khám sức khỏe.

Theo bác sĩ Mai, một trong những nguyên nhân quan trọng khiến cận thị gia tăng ở trẻ là thiếu hoạt động ngoài trời. Trẻ em hiện nay chủ yếu sinh hoạt trong không gian kín, ít tiếp xúc ánh sáng mặt trời - yếu tố đã được nhiều nghiên cứu chứng minh có vai trò kìm hãm sự tiến triển của cận thị.

Bên cạnh đó, thói quen nhìn gần kéo dài như học trực tuyến, sử dụng điện thoại, máy tính bảng, xem tivi khiến mắt phải điều tiết liên tục, làm tăng nguy cơ cận thị sớm. Yếu tố di truyền cũng góp phần làm tăng nguy cơ, song theo bác sĩ Mai, môi trường sống và thói quen sinh hoạt hiện nay mới là tác nhân chính khiến cận thị bùng phát nhanh ở trẻ em đô thị.

Cận thị nặng không đơn thuần là việc phải đeo kính dày. Khi độ cận cao, trục nhãn cầu dài ra, khiến võng mạc bị kéo mỏng, làm tăng nguy cơ rách hoặc bong võng mạc. Trẻ cận từ 6 diop trở lên, đặc biệt từ 10 diop, có nguy cơ cao gặp các biến chứng như thoái hóa võng mạc, thoái hóa hoàng điểm, glaucoma, đục thể thủy tinh... Trong độ tuổi dậy thì, độ cận thường tiến triển nhanh hơn, khiến nguy cơ biến chứng tăng cao nếu không được theo dõi sát.

Bác sĩ Mai từng tiếp nhận một trường hợp không đến khám với mong muốn mổ cận để thi tiếp viên hàng không, nhưng phát hiện đã bị bong võng mạc một bên mắt dù chỉ cận khoảng 6-7 diop. Trường hợp này buộc phải phẫu thuật võng mạc trước, tiên lượng thị lực về sau hạn chế.

"Ngay cả khi đã mổ xóa cận, bản chất mắt cận nặng vẫn tồn tại nguy cơ bệnh lý võng mạc suốt đời", bác sĩ nhấn mạnh.

Phẫu thuật khúc xạ chỉ là phương pháp "xóa độ" để người bệnh không phải đeo kính, không phải là điều trị triệt để cận thị. Vì vậy, việc can thiệp kiểm soát độ cận ngay từ khi trẻ còn nhỏ đóng vai trò quan trọng. Nếu kiểm soát tốt để độ cận chỉ ở mức 3-4 độ khi trưởng thành, trẻ sẽ có nhiều lựa chọn điều trị an toàn hơn so với việc để cận quá nặng, lên 9-10 độ.

Với những trường hợp đã đủ tuổi, độ cận ổn định, hiện nay có nhiều phương pháp phẫu thuật khúc xạ được lựa chọn tùy tình trạng mắt. Hiện nay có nhiều công nghệ phẫu thuật khúc xạ như PRK, LASIK, SMILE, Phakic ICL hoặc các kỹ thuật laser thế hệ mới như SILK giúp giảm xâm lấn giác mạc nhờ đường mổ rất nhỏ, được chỉ định tùy theo độ cận, độ dày giác mạc và cấu trúc mắt của từng người.

Chuyên gia khuyến cáo phụ huynh nên cho trẻ dành ít nhất 1-2 giờ mỗi ngày hoạt động ngoài trời, hạn chế thời gian sử dụng thiết bị điện tử, đảm bảo khoảng cách và ánh sáng khi học tập. Trẻ cần được khám mắt định kỳ để phát hiện sớm và can thiệp kịp thời khi có dấu hiệu cận thị. Ngoài ra, cần luân phiên hợp lý giữa các hoạt động nhìn gần và nhìn xa. Phương pháp 20-20-20 được khuyến nghị, tức cứ mỗi 20 phút làm việc ở khoảng cách gần, nên nhìn ra xa khoảng 6 m trong 20 giây; trong không gian hẹp có thể nhắm mắt thư giãn trong 20 giây.

"Ra ngoài trời không chỉ tốt cho mắt mà còn cho sức khỏe thể chất và tinh thần của trẻ, là biện pháp đơn giản nhưng hiệu quả trong việc làm chậm tiến triển cận thị", bác sĩ nói.