"Bệnh thận mạn là bệnh lý phổ biến ở cả thế giới và Việt Nam với tỷ suất mắc mới, tử vong cao và ngày càng trẻ hóa, tạo gánh nặng y tế lớn", GS.TS Võ Tam, Phó chủ tịch Hội Tiết niệu - Thận học Việt Nam, nói tại hội thảo tăng cường phòng chống và quản lý bệnh thận mạn tính tại Việt Nam do Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế) vừa tổ chức tại Hà Nội.
Số liệu từ Bộ Y tế cho thấy khoảng 10 triệu người đang sống chung với bệnh thận mạn tính. Số ca tử vong do bệnh thận mạn đang đứng thứ 8 trong số 10 nguyên nhân hàng đầu gây tử vong. Mỗi năm, khoảng 8.000 ca được tầm soát. Nhiều bệnh nhân được chẩn đoán khi đã ở giai đoạn 3-5 và mắc hàng loạt biến chứng nguy hiểm như tim mạch, thiếu máu, rối loạn điện giải.
Giai đoạn đầu, bệnh thận mạn tính diễn tiến âm thầm, triệu chứng không điển hình, kéo dài trong nhiều năm, thậm chí hàng thập kỷ cho đến khi chức năng thận suy giảm nặng. Phần lớn bệnh nhân khi phát hiện bệnh thận mạn đã ở giai đoạn muộn, phải lọc máu điều trị, thậm chí ghép thận.
Bệnh thận mạn tạo gánh nặng kinh tế rất lớn, đặc biệt ở giai đoạn cuối cần lọc máu chu kỳ. Chi phí điều trị trung bình 9,6-22,5 triệu đồng/tháng, tương đương 6-7 lần lương tối thiểu. Phần chi phí bệnh nhân phải tự chi trả, có thể chiếm tới 80% thu nhập hộ gia đình cận nghèo.
Chi phí điều trị trực tiếp cho người bệnh chạy thận nhân tạo ước khoảng 130 triệu đồng/năm. Trong đó chạy thận chiếm gần 60% tổng chi phí, cho thấy gánh nặng lớn đồng thời lên người bệnh và quỹ bảo hiểm y tế. Cả nước có 46.000 người bệnh cần lọc máu trong bối cảnh năng lực hệ thống còn hạn chế, với khoảng 7.000 máy lọc. Tỷ lệ tử vong sau 5 năm ở nhóm chạy thận lên tới khoảng 50%.
Bệnh nhân chạy thận nhân tạo tại Bệnh viện Chợ Rẫy, TP HCM. Ảnh: Phùng Tiên
GS Tam cho hay bệnh thận mạn khởi nguồn từ tổn thương tại mạch thận, cầu thận, ống - mô kẽ và đường tiết niệu. Có rất nhiều nguyên nhân dẫn đến bệnh thận mạn tính, trong đó có một số yếu tố rất quen thuộc trong đời sống hiện đại. Cụ thể, tiểu đường là nguyên nhân lớn nhất dẫn đến suy thận. Khi lượng đường trong máu không được kiểm soát, sẽ làm tổn thương các mạch máu nhỏ trong thận, khiến thận không thể lọc chất thải hiệu quả.
Tăng huyết áp khiến áp lực máu cao không chỉ ảnh hưởng đến tim mà còn khiến thận bị tổn thương. Khi huyết áp không được kiểm soát, mạch máu trong thận bị hư hại, khiến thận không thể thực hiện chức năng lọc thải.
Bên cạnh đó, lối sống thiếu lành mạnh như chế độ ăn uống thiếu khoa học, ăn nhiều muối, ít vận động và thừa cân là những yếu tố làm tăng nguy cơ mắc bệnh thận. Hơn nữa, thói quen uống ít nước cũng là nguyên nhân góp phần vào sự suy giảm chức năng thận.
GS.TS Nguyễn Gia Bình, Chủ tịch Hội Hồi sức Cấp cứu và Chống độc Việt Nam, cho rằng tổn thương thận cấp làm tăng những thách thức trong chăm sóc y tế. Ở bệnh nhân nguy kịch tại khoa Hồi sức tích cực, tổn thương thận cấp là biến chứng thường gặp và nguy hiểm sau nhiễm trùng huyết, chấn thương hoặc phẫu thuật. Tình trạng này làm phức tạp quá trình điều trị, hơn 40% bệnh nhân cần phải lọc máu liên tục.
Khảo sát thực trạng chẩn đoán, theo dõi và tầm soát thận mạn do Hội nghị Tiết niệu - Thận học toàn quốc công bố vào tháng 8/2025, cho thấy tỷ lệ bệnh nhân nguy cơ cao được làm đủ xét nghiệm chẩn đoán còn thấp. Hơn một phần ba cơ sở y tế chỉ thực hiện xét nghiệm đầy đủ cho dưới 25% bệnh nhân. Tần suất xét nghiệm chủ yếu một lần/năm; một bộ phận thực hiện không định kỳ, dẫn tới bỏ sót chẩn đoán.
Vì vậy, các chuyên gia khuyến cáo cần duy trì lối sống lành mạnh, kiểm soát bệnh lý nền. Sàng lọc, can thiệp sớm bệnh thận mạn giúp làm chậm tiến triển của bệnh, bảo tồn chức năng thận, giảm nguy cơ tiến triển thành bệnh thận giai đoạn cuối và tỷ lệ tử vong.
