Tiếp xúc nắng nóng trong thời gian dài làm mạch máu giãn ra, vào môi trường lạnh thì mạch co lại. Quá trình co - giãn liên tục khiến thành mạch chịu áp lực lớn, nhất là ở người lớn tuổi hoặc mắc bệnh nền, theo BS.CKI Nguyễn Tấn Sang, khoa Thần kinh, Trung tâm Khoa học Thần kinh, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM.
Ví dụ, người làm việc ngoài trời nắng sau đó vào phòng điều hòa đột ngột hoặc ngược lại khiến huyết áp dao động mạnh, làm tăng nguy cơ vỡ mạch máu não. Giải thích cơ chế gây tình trạng này, bác sĩ Sang cho biết khi tiếp xúc nhiệt độ cao, cơ thể phản ứng bằng cách giãn mạch và tăng tiết mồ hôi để tản nhiệt. Làm việc, đi ngoài trời nắng lâu, cơ thể mất nước, thể tích tuần hoàn giảm, máu thường đặc và lưu thông chậm hơn. Đây là điều kiện thuận lợi để cục máu đông hình thành, gây tắc mạch não dẫn đến nhồi máu não.
Ngoài ra, tiếp xúc với nắng nóng buộc tim phải làm việc nhiều hơn để duy trì tuần hoàn và điều hòa thân nhiệt. Người mắc bệnh tim mạch, tăng huyết áp, xơ vữa động mạch dễ bị đột quỵ khi nhiệt độ thay đổi đột ngột do mạch máu đã tổn thương.
Một phân tích công bố trên Thư viện Y khoa Mỹ (PubMed) năm 2023, tổng hợp 20 nghiên cứu quốc tế, cho thấy nhiệt độ môi trường quá nóng làm tăng 10% nguy cơ nhập viện do đột quỵ và tăng 9% nguy cơ tử vong so với mức nhiệt tham chiếu (khoảng 35 độ C).
Một tháng qua, bệnh viện Tâm Anh tiếp nhận hơn 10 ca đột quỵ liên quan đến nắng nóng. Đơn cử bà Hồng, 58 tuổi, tiền sử tăng huyết áp, sau khi chạy xe máy hơn một giờ vào buổi trưa nắng bắt đầu chóng mặt, nói khó, yếu tay phải, chụp CT mạch máu não cho thấy nhồi máu não do tắc mạch. Bác sĩ tái thông mạch máu não cho bà bằng thuốc tiêu sợi huyết kết hợp điều trị nội khoa. Sau điều trị, sức cơ tay chân của bà cải thiện rõ.
Còn ông Phúc, 61 tuổi, tiền sử tiểu đường và tăng huyết áp, sau khi sửa bồn nước trên sân thượng giữa trời nắng bắt đầu đau đầu, chóng mặt, buồn nôn, nghĩ là say nắng. Khoảng hai giờ sau, ông liệt nửa người trái, được đưa vào viện cấp cứu, chụp CT xác định nhồi máu não cấp do tắc động mạch não giữa.
Bệnh viện kích hoạt quy trình cấp cứu đột quỵ Code Stroke, tái thông mạch máu não khẩn cấp, kết hợp điều trị hồi sức. Sau ba ngày điều trị, người bệnh tỉnh táo, đang tiếp tục tập vật lý trị liệu để cải thiện vận động.
Người bị đột quỵ cần được cấp cứu sớm giúp hạn chế nguy cơ tử vong và di chứng. Ảnh: Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh
Theo bác sĩ Sang, các dấu hiệu đột quỵ như đau đầu, chóng mặt, hoa mắt, buồn nôn, tê yếu tay chân sau khi đi nắng dễ bị nhầm với say nắng hoặc kiệt sức, khiến người bệnh chậm trễ điều trị trong "thời gian vàng".
Say nắng thường gây mệt lả, khát nước, da nóng đỏ, vã mồ hôi hoặc sốt nhưng tay chân vẫn cử động bình thường. Trong khi đó, đột quỵ thường có thêm dấu hiệu khu trú thần kinh như méo miệng, yếu hoặc tê một bên cơ thể, nói khó, nhìn mờ hoặc mất thăng bằng. Khi nghi ngờ, có thể kiểm tra nhanh bằng cách yêu cầu người bệnh cười, nói một câu đơn giản và giơ hai tay cùng lúc sớm.
Bác sĩ khuyến cáo mọi người hạn chế ra ngoài trời trong khoảng 10h đến 16h vào ngày nắng nóng. Uống đủ nước mỗi ngày, mặc áo chống nắng, đội mũ, khi ra ngoài, hạn chế ra vào phòng điều hòa liên tục để tránh chênh lệch nhiệt độ. Tầm soát sớm các bệnh lý mạch máu não đóng vai trò quan trọng trong phòng ngừa đột quỵ ở nhóm người có nguy cơ.
Chụp CT 100.000 lát cắt giúp phát hiện sớm các bất thường ở não và mạch máu não, tầm soát nguy cơ đột quỵ. Ảnh: Phòng khám Đa khoa Tâm Anh Quận 7
Các bất thường có thể được phát hiện qua chụp CT, MRI bằng các thế hệ máy mới như MRI 3 Tesla, CT 1975 hay CT 100.000 lát cắt, từ đó đánh giá mức độ hẹp, phình mạch, xơ cứng hoặc nguy cơ hình thành huyết khối. Phát hiện sớm giúp bác sĩ xây dựng chế độ kiểm soát và điều trị phù hợp, giảm rủi ro trước điều kiện thời tiết khắc nghiệt.
| Độc giả đặt câu hỏi về bệnh thần kinh tại đây để bác sĩ giải đáp |
