Đột quỵ, đặc biệt là đột quỵ xảy ra vào ban đêm, đang dần trở thành mối lo sức khỏe lớn của xã hội hiện đại. Nhiều thống kê y khoa cho thấy tỷ lệ đột quỵ khởi phát trong lúc ngủ hoặc rạng sáng cao hơn so với ban ngày, nhưng lại khó được phát hiện sớm do người bệnh đang nghỉ ngơi. Điều đáng nói là không ít trường hợp đột quỵ về đêm bắt nguồn từ những thói quen tưởng chừng vô hại trước khi đi ngủ.
Theo các bác sĩ chuyên khoa thần kinh, đột quỵ ban đêm có liên quan chặt chẽ đến sự thay đổi sinh lý tự nhiên của cơ thể khi ngủ, đặc biệt là dao động huyết áp, nhịp tim chậm lại và độ nhớt của máu tăng cao. Nếu kết hợp với các thói quen sinh hoạt không phù hợp vào buổi tối, nguy cơ hình thành cục máu đông hoặc vỡ mạch máu não sẽ tăng lên rõ rệt, nhất là ở người trung niên và cao tuổi.
Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng ban đêm là thời điểm huyết áp có xu hướng giảm sinh lý, tuy nhiên ở một số người, đặc biệt là người tăng huyết áp lâu năm, huyết áp lại dao động bất thường. Lưu lượng máu chậm hơn, máu đặc hơn khiến nguy cơ tắc mạch hoặc xuất huyết não gia tăng. Những thay đổi này chịu ảnh hưởng rất lớn từ thói quen trước khi ngủ.
Một trong những yếu tố nguy cơ phổ biến nhất là ăn quá nhiều vào buổi tối hoặc thường xuyên ăn khuya với các món nhiều dầu mỡ, nhiều muối.
Không ít người cho rằng ăn vặt sau bữa tối chỉ là thói quen nhỏ, nhưng trên thực tế, việc nạp quá nhiều năng lượng trước khi ngủ khiến hệ tiêu hóa phải hoạt động quá mức, làm phân bố máu trong cơ thể thay đổi và gây dao động huyết áp. Thực phẩm nhiều muối còn gây giữ nước, làm tăng thể tích máu và huyết áp, lâu dài thúc đẩy xơ vữa động mạch – “mảnh đất màu mỡ” cho đột quỵ hình thành. Với người lớn tuổi, khi thành mạch đã kém đàn hồi, nguy cơ này càng trở nên rõ rệt.
Bên cạnh ăn uống, thói quen tập thể dục cường độ cao hoặc lao động nặng vào buổi tối cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro.
Dù vận động thể chất rất tốt cho sức khỏe, nhưng nếu tập luyện quá sức trước giờ ngủ, nhịp tim và huyết áp sẽ tăng mạnh, khiến cơ thể khó trở về trạng thái nghỉ ngơi. Điều này dễ gây rối loạn huyết áp ban đêm và làm tăng nguy cơ đột quỵ.
Đối với người cao tuổi, tập luyện muộn còn ảnh hưởng đến chất lượng giấc ngủ, gây mệt mỏi kéo dài và làm suy giảm sức đề kháng. Các chuyên gia khuyến nghị nên chọn những hình thức vận động nhẹ nhàng như đi bộ chậm, giãn cơ hoặc yoga thư giãn vào buổi tối.
Rượu bia và thuốc lá là “kẻ thù” quen thuộc của hệ tim mạch, đặc biệt nguy hiểm khi sử dụng vào ban đêm. Uống rượu khiến mạch máu giãn nở, huyết áp dao động thất thường, đồng thời làm tăng độ nhớt của máu. Các loại rượu mạnh còn thúc đẩy sự kết tụ tiểu cầu, làm tăng nguy cơ hình thành cục máu đông.
Trong khi đó, nicotine trong thuốc lá gây co mạch, cản trở lưu thông máu và làm tổn thương thành mạch. Với những người đã có sẵn bệnh nền như tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu hay đái tháo đường, việc uống rượu và hút thuốc vào buổi tối có thể trở thành “giọt nước tràn ly” dẫn đến đột quỵ.
Yếu tố cảm xúc cũng đóng vai trò không nhỏ.
Ban đêm là lúc con người dễ suy nghĩ nhiều, lo lắng hoặc hồi tưởng những căng thẳng trong ngày. Sự kích động cảm xúc làm tăng tiết hormone stress như adrenaline và cortisol, gây tăng nhịp tim và huyết áp. Nếu trạng thái này kéo dài, mạch máu não sẽ chịu áp lực lớn hơn, đặc biệt nguy hiểm với người cao tuổi. Vì vậy, việc giữ tâm lý ổn định, tránh tranh cãi hay lo âu trước khi ngủ là điều rất quan trọng.
Một sai lầm nghiêm trọng khác ở người có nguy cơ cao là tự ý ngừng thuốc hoặc điều chỉnh liều thuốc vào buổi tối. Nhiều người cao tuổi đang sử dụng thuốc hạ huyết áp, thuốc chống đông hay thuốc giảm mỡ máu nhưng lại bỏ liều vì “thấy khỏe”, hoặc tự tăng liều với hy vọng bệnh cải thiện nhanh hơn.
Những hành vi này làm mất tác dụng kiểm soát bệnh, gây dao động huyết áp và tăng nguy cơ đột quỵ. Các bác sĩ khuyến cáo cần tuân thủ tuyệt đối chỉ định điều trị, uống thuốc đúng giờ và tái khám định kỳ.
Đột quỵ về đêm không xảy ra ngẫu nhiên mà thường là hệ quả tích lũy của nhiều thói quen xấu. Duy trì chế độ ăn uống lành mạnh, vận động vừa phải, tránh rượu bia thuốc lá, kiểm soát cảm xúc và dùng thuốc đúng cách chính là “lá chắn” bảo vệ mạch máu não. Đặc biệt với người trung niên và cao tuổi, việc xây dựng lối sống khoa học trước giờ đi ngủ không chỉ giúp ngủ ngon hơn mà còn góp phần giảm đáng kể nguy cơ đột quỵ, mang lại một cuộc sống khỏe mạnh và an toàn hơn về lâu dài.
