Anh P.V.K (29 tuổi, trú tại Bắc Ninh) được người nhà đưa lên Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 (Hà Nội) cấp cứu. Trước đó, anh K. có sức khỏe bình thường nhưng bước ra khỏi phòng ấm, anh K. đột ngột đau đầu, nôn ói. Mọi người nghĩ anh trúng gió nhưng tình trạng này ngày càng dữ dội nên anh nhanh chóng được chuyển thẳng lên Hà Nội cấp cứu. Anh được các bác sĩ điều trị kịp thời, vùng xuất huyết được kiểm soát.
Tại Trung tâm A9, Bệnh viện Bạch Mai (Hà Nội), ông N.V.L (ở Hải Hậu, Ninh Bình) cũng đang phải cấp cứu vì bệnh tắc nghẽn phổi mạn tính. Trời vừa rét, ông L. cảm nhận rõ cơn khó thở tăng dần. Vì có kinh nghiệm từ mùa đông trước, gia đình nhanh chóng đưa ông đi cấp cứu.
Theo bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng - chuyên khoa Nội (thành viên Hội Y học Dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam), thời tiết lạnh buộc cơ thể phải “gồng mình” để giữ ấm cho các cơ quan sống còn như tim, não và phổi. Những bộ phận này trở nên mong manh hơn trước rét đậm.
1. Tim: Khi trời lạnh, mạch máu ngoại vi co lại, máu dồn về trung tâm khiến huyết áp tăng. Tim phải hoạt động mạnh hơn để duy trì tuần hoàn. Đồng thời, rét kéo dài làm nồng độ fibrinogen, tiểu cầu và hồng cầu tăng, khiến máu trở nên “đặc” và dễ hình thành cục máu đông.
Trong bối cảnh đó, chỉ một yếu tố kích thích nhỏ như gắng sức, xúc động mạnh hay thay đổi nhiệt độ đột ngột cũng có thể trở thành “giọt nước tràn ly”, gây nhồi máu cơ tim hoặc đột quỵ.
Người cao tuổi là nhóm chịu ảnh hưởng nặng nề nhất. Thống kê tại nhiều quốc gia cho thấy, cứ mỗi khi nhiệt độ môi trường giảm 1 độ C, tỷ lệ nhập viện vì đột quỵ hoặc nhồi máu cơ tim lại tăng thêm vài phần trăm. Tại Việt Nam, các bệnh viện cũng ghi nhận số ca tai biến tăng rõ rệt trong những đợt rét đậm, đặc biệt ở người có tiền sử tăng huyết áp, xơ vữa động mạch.
Nguy cơ cao nhất thường rơi vào sáng sớm, khi nhiệt độ thấp và cơ thể chuyển từ trạng thái nghỉ sang hoạt động.
2. Phổi: Bác sĩ Hoàng cho biết, không khí lạnh, khô và nghèo oxy làm niêm mạc mũi - họng bị khô, hệ miễn dịch tại chỗ suy yếu. Đây là điều kiện thuận lợi để virus và vi khuẩn xâm nhập.
Thời tiết là yếu tố nguy cơ đối với các bệnh lý đường hô hấp, đặc biệt khi thời tiết chuyển lạnh sâu. Bởi phổi là cơ quan trực tiếp thông thương (giao lưu) với môi trường bên ngoài khi chúng ta hít thở. Tất cả sự thay đổi bên ngoài môi trường đều ảnh hưởng tới phổi.
Đặc biệt, các trường hợp có sức đề kháng kém như người cao tuổi, trẻ nhỏ dưới 5 tuổi, người có bệnh lý nền (mạn tính hô hấp như hen phế quản, phổi tắc nghẽn mạn tính, giãn phế quản hoặc suy giảm miễn dịch)…rất dễ bị tổn thương khi thời tiết giao mùa hoặc giá rét.
3. Não: Đây là cơ quan rất nhạy cảm với thay đổi huyết áp và tuần hoàn. Bác sĩ Hoàn lý giải khi trời lạnh, mạch máu co lại, huyết áp tăng vọt. Chỉ cần một cục máu đông nhỏ cũng có thể gây đột quỵ thiếu máu não, hoặc làm vỡ mạch dẫn tới xuất huyết não.
Để bảo vệ sức khỏe, bác sĩ Hoàng cho biết, chỉ giữ ấm là chưa đủ. Một bữa sáng đầy đủ, uống đủ nước ấm, ngủ đủ giấc, duy trì vận động nhẹ và tuân thủ điều trị bệnh nền là những yếu tố then chốt giúp cơ thể chống chọi với giá lạnh. Các món ăn truyền thống như cháo hành, trà gừng, canh hầm không chỉ giúp làm ấm mà còn hỗ trợ tuần hoàn và hô hấp.
Những người có bệnh tim mạch, từng bị đột quy, người già và trẻ nhỏ cần cẩn trọng hơn, hạn chế ra ngoài vào sáng sớm những ngày sương mù, chỉ số ô nhiễm không khí cao. Nếu bắt buộc phải ra ngoài, họ cần đeo khẩu trang lọc bụi mịn để bảo vệ phổi và tim.
