Bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng (thành viên Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam) cho biết, trong y khoa, “đột quỵ người trẻ” là khái niệm chỉ những ca đột quỵ xảy ra ở người dưới 45 tuổi, chiếm khoảng 10-15% tổng số ca đột quỵ mỗi năm tại nhiều nước phát triển.
Ở Việt Nam, số ca đột quỵ đang tăng lên nói chung và nhóm 20-40 tuổi không còn hiếm như trước. Khác với người lớn tuổi, mạch máu ở người trẻ thường chưa bị xơ vữa nên cơ chế tắc mạch và vỡ mạch rất khác. Ở nhóm này, thường gặp 3 nguyên nhân chính gồm bóc tách động mạch; dị dạng mạch máu bẩm sinh như AVM (dị dạng động-tĩnh mạch) hoặc túi phình mạch não; rối loạn đông máu, bệnh tim cấu trúc hoặc tồn tại lỗ bầu dục.
“Gót chân Achilles” của các môn dùng vợt
Theo bác sĩ Hoàng, trong các môn thể thao như tennis, pickleball, golf, thậm chí yoga, người ta đã ghi nhận nhiều ca bóc tách động mạch cổ liên quan tới động tác xoay cổ mạnh và quá tầm. Động mạch đốt sống chạy xuyên qua các đốt sống cổ, rất dễ bị kéo căng, xoắn vặn khi cổ ngửa tối đa và xoay nhanh.
Trong các môn thể thao như tennis, pickleball, golf, thậm chí yoga đã ghi nhận nhiều ca bóc tách động mạch cổ
ẢNH MINH HỌA: AI
Động tác giao bóng và đập bóng buộc người chơi phải ngửa cổ, xoay người và xoay cổ mạnh trong thời gian rất ngắn, lặp lại hàng nghìn lần trong đời tập luyện. Mỗi lần như vậy, động mạch đốt sống chịu lực kéo và xoắn giống một ống mềm bị vặn nhanh, lâu ngày có thể tạo vết rách vi thể trên lớp lót bên trong.
Sau vết rách, máu đi vào giữa các lớp thành mạch, tạo “lòng giả” và cục máu đông. Nguy hiểm là giai đoạn này vận động viên chỉ thấy đau cổ, nhức đầu nhẹ, rất giống căng cơ sau tập nên dễ bỏ qua.
"Cục máu đông có thể đi lên não ngay lúc đó, hoặc vài giờ, vài ngày sau, tạo nên 'khoảng tỉnh' trước khi đột quỵ thật sự xảy ra. Điều này giải thích vì sao có người vẫn đi lại, sinh hoạt bình thường sau một buổi đấu căng, rồi đột ngã sau đó 1-3 ngày", bác sĩ Hoàng phân tích.
"Quả bom nổ chậm” trong mạch máu não
Ngoài yếu tố cơ học, một số người trẻ mang trong mình những bất thường mạch máu bẩm sinh mà không hề biết như AVM (dị dạng động-tĩnh mạch), phình mạch não. Điểm khó là các dị dạng này thường không gây triệu chứng trước khi vỡ, nên khám sức khỏe tổng quát thông thường không phát hiện được. Nhiều trường hợp chỉ được chẩn đoán tình cờ khi chụp MRI, MRA hoặc CT mạch máu.
Câu chuyện sau sân bóng
Sau một trận đấu, câu chuyện không kết thúc khi rời sân. Theo bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, một số thói quen phổ biến trong cộng đồng thể thao phong trào có thể vô tình biến nguy cơ tiềm ẩn thành thảm kịch.
Tắm nước lạnh sau khi chơi thể thao có thể gây co mạch đột ngột, huyết áp tăng vọt
ẢNH MINH HỌA: AI
Thứ nhất, tắm nước lạnh ngay sau vận động mạnh, nhất là ban đêm hoặc khi trời lạnh, có thể gây co mạch đột ngột, huyết áp tăng vọt, rối loạn nhịp tim và tăng nguy cơ biến cố tim mạch - não.
Thứ hai, sau trận đấu vừa mất nước do mồ hôi. Nếu uống thêm rượu bia làm tăng nguy cơ máu bị cô đặc hơn, tăng độ nhớt, dễ hình thành cục máu đông. Ở một số người, uống nhiều rượu trong thời gian ngắn có thể kích hoạt rung nhĩ thoáng qua (tim đập loạn nhịp), tạo cục máu đông trong buồng tim rồi đi lên não.
Thứ ba, lạm dụng nước tăng lực chứa nhiều caffeine. Caffeine liều cao có thể làm tăng nhịp tim, tăng huyết áp, co mạch não, trong bối cảnh mạch máu vốn đã có túi phình hoặc AVM thì đây là thêm một “cú hích” vào thành mạch đang yếu.
"Sức trẻ, cơ bắp, thành tích thể thao không phải là 'lá bùa miễn trừ' khỏi đột quỵ. Lắng nghe cơ thể khi có đau cổ bất thường, chóng mặt, đau đầu dữ dội sau thi đấu; tránh tắm lạnh ngay sau tập; bù nước điện giải đầy đủ; cân nhắc tầm soát mạch máu não và động mạch cổ nếu chơi ở cường độ cao. Đó là những bước rất nhỏ nhưng có thể góp phần bảo vệ sức khỏe của mỗi người", bác sĩ khuyến cáo.
