Cao huyết áp ở tuổi 20

Hải Duyên, 28 tuổi, phát hiện cao huyết áp từ sớm, nhưng không theo dõi và điều trị, đến khi cần tiêm vaccine phòng bệnh.

Nữ nhân viên bán hàng tại phường Tăng Nhơn Phú, TP HCM, cho biết mắc cao huyết áp năm 2022 khi đi tiêm vaccine HPV trong một lần khám sàng lọc. Khi đó, bác sĩ ghi nhận chỉ số huyết áp của cô nhiều lần vượt ngưỡng dù đã nghỉ ngơi, khuyên theo dõi và đi khám chuyên khoa để kiểm soát bệnh.

Duyên không làm theo. Cô cho rằng bản thân chỉ hồi hộp khi gặp bác sĩ hoặc sợ kim tiêm nên huyết áp mới tăng. Ngoài ra, cô không thấy hoa mắt, chóng mặt, đau đầu, tim đập nhanh hay mệt mỏi. Vì vậy, Duyên tiếp tục thức khuya, ăn mặn, uống trà sữa mỗi ngày và gần như không đo huyết áp trong vài năm sau đó.

Tối 2/7, Duyên bị mèo hoang vừa đưa về nuôi cào vào tay chảy máu khi cho ăn. Lo nguy cơ bệnh dại, sáng hôm sau cô xin nghỉ làm để đến cơ sở y tế. Lúc khám sàng lọc, huyết áp của Duyên tiếp tục tăng hơn 160/90 mmHg. Cô phải ngồi nghỉ, uống nước, gọi điện nói chuyện với mẹ để trấn tĩnh. Đến lần đo thứ ba, chỉ số mới giảm còn 140/90 mmHg, đủ điều kiện xử trí tiếp.

Bác sĩ Đào Thị Kim Thảo, bác sĩ khám sàng lọc tại VNVC Quận 9, nhắc Duyên cần kiểm soát huyết áp, bởi những lần chăm sóc y tế sau đó có thể bị ảnh hưởng nếu chỉ số tiếp tục cao. Lời nhắc này khiến cô hối hận vì đã xem nhẹ bệnh trong thời gian dài.

Trường hợp của Thanh Hưng, 23 tuổi, ở Khánh Hòa, nặng hơn. Hai tháng trước khi nhập viện, Hưng thường đau đầu, xây xẩm, tức ngực, hụt hơi, có lúc tê lưỡi và nhìn mờ. Anh từng nhiều lần đo huyết áp, kết quả dao động 180-220 mmHg. Bác sĩ chẩn đoán cao huyết áp, khuyên nhập viện để tìm nguyên nhân nhưng Hưng trì hoãn vì bận việc.

Khi các cơn đau đầu xuất hiện dày hơn và không thể chịu được, Hưng mới vào bệnh viện cấp cứu. Kết quả xét nghiệm cho thấy anh bị suy thận giai đoạn cuối do biến chứng từ cao huyết áp không được kiểm soát. Ở tuổi đôi mươi, anh phải lọc máu định kỳ để duy trì chức năng thận.

Theo bác sĩ Thảo, tăng huyết áp là tình trạng áp lực máu lên thành động mạch cao hơn bình thường, thường được xác định khi huyết áp tâm thu từ 140 mmHg trở lên. Bệnh được gọi là 'kẻ giết người thầm lặng' vì nhiều người không có triệu chứng rõ ràng trong thời gian dài, nhưng vẫn âm thầm gây tổn thương mạch máu và các cơ quan đích.

Tại Việt Nam, khoảng 17 triệu người mắc cao huyết áp, tức cứ bốn người trưởng thành có một người mắc bệnh, trong số này có trên 50% chưa được phát hiện và trên 70% chưa được điều trị. Bệnh không còn chỉ gặp ở người lớn tuổi. Thống kê của Cục Phòng bệnh, Bộ Y tế, ghi nhận 4,1% người bệnh thuộc nhóm 18-29 tuổi và 12,3% thuộc nhóm 30-39 tuổi.

Các yếu tố làm tăng nguy cơ cao huyết áp ở người trẻ gồm ăn mặn, ăn nhiều đồ ngọt hoặc thực phẩm giàu chất béo, hút thuốc lá, uống rượu bia, ít vận động, thừa cân, căng thẳng kéo dài và áp lực học tập, công việc. Một số trường hợp có thể liên quan bệnh thận, rối loạn nội tiết hoặc yếu tố di truyền, cần được bác sĩ đánh giá để tìm nguyên nhân.

Bác sĩ Thảo cho biết huyết áp cao kéo dài làm thành mạch chịu áp lực lớn, dễ bị tổn thương, xơ cứng hoặc tắc nghẽn. Khi mạch máu nuôi não, tim, thận bị ảnh hưởng, người bệnh có nguy cơ đột quỵ, nhồi máu cơ tim, suy tim, suy thận hoặc giảm thị lực. Các biến chứng này có thể xuất hiện sớm nếu người bệnh chủ quan, không theo dõi và điều trị.

Ở người trẻ, cao huyết áp thường bị bỏ qua vì tâm lý 'còn trẻ, chưa thể bệnh nặng'. Nhiều người chỉ đo huyết áp khi đi khám sức khỏe, khám sàng lọc trước thủ thuật hoặc khi đã có triệu chứng như đau đầu, tức ngực, khó thở, nhìn mờ. Tuy nhiên, khi triệu chứng rõ rệt, bệnh có thể đã ảnh hưởng đến tim, não, thận hoặc mạch máu.

Bác sĩ Thảo khuyến cáo người trẻ nên kiểm tra huyết áp định kỳ, nhất là người thừa cân, thường xuyên thức khuya, ăn mặn, ít vận động, có gia đình mắc bệnh tim mạch hoặc từng ghi nhận chỉ số huyết áp cao. Người đã được chẩn đoán cần theo dõi tại nhà theo hướng dẫn, tái khám đúng hẹn và không tự ý ngưng thuốc khi thấy cơ thể bình thường.

Để phòng bệnh, người trẻ cần giảm muối trong khẩu phần, hạn chế đồ ăn nhiều dầu mỡ và đồ uống nhiều đường, duy trì cân nặng hợp lý, vận động đều đặn, ngủ đủ giấc, giảm căng thẳng, không hút thuốc lá và hạn chế rượu bia. Khi có bệnh nền cao huyết áp, người bệnh cũng nên chủ động kiểm soát chỉ số trước các lần khám, điều trị hoặc tiêm chủng để việc chăm sóc sức khỏe diễn ra an toàn hơn.

Người cao huyết áp cũng dễ mắc và bị biến chứng nặng với các bệnh như cúm, sốt xuất huyết, sởi, thủy đậu... đã có vaccine phòng ngừa. Tiêm vaccine giúp tránh mắc và tránh bị các biện chứng nặng của bệnh.

Với cúm, Việt Nam lưu hành 4 loại vaccine, người trưởng thành tiêm một mũi và tiêm mũi nhắc lại hàng năm theo khuyến cáo của WHO. Vaccine sốt xuất huyết tiêm cho trẻ từ 4 tuổi đến người lớn, với lịch hai mũi cách nhau ba tháng. Vaccine sởi, thủy đậu tiêm đủ 2 mũi giúp phòng bệnh lên đến 98%.

Khi tiêm vaccine, người cao huyết áp sẽ được bác sĩ khám sàng lọc để đánh giá sức khỏe, chỉ hoãn tiêm khi đang cấp cứu, điều trị bệnh. Người có kết quả đo huyết áp cao hơn mức quy định nên ra ngoài thư giãn trong 30 phút, sau đó đo lại, nếu chỉ số ổn định sẽ tiến hành tiêm vaccine. Sau tiêm, người tiêm cần theo dõi tại điểm tiêm 30 phút tại trung tâm tiêm chủng và 24-48 tiếng tiếp theo tại nhà.