Kể lại về một đêm làm việc tại bệnh viện, PGS.TS. Mai Duy Tôn, Giám đốc Trung tâm Đột quỵ, Bệnh viện Bạch Mai nhớ về buổi trực ngày 21/3/2024. Khi ấy trời còn lạnh, thời tiết thay đổi bất ngờ, suốt một đêm có tới 6 ca đột quỵ trẻ tuổi.
Trắng đêm chạy đua với thời gian, 4/6 ca đột quỵ được tải thông hiệu quả, cơ hội trở lại với cuộc sống gần như bình thường. Thế nhưng, khi căn bệnh “người già” đang dần trẻ hóa với tốc độ đáng báo động, không khỏi khiến bác sĩ Tôn đau đáu trong lòng.
Ca lâm sàng thứ nhất: 16h46p
Bệnh nhân Vũ Thị H, 42 tuổi, quê ở Yên Bái vào viện vì đau đầu, tê yếu nửa người trái. Qua khai thác, bệnh nhân nữ làm nghề nông, tiền sử đái tháo đường nhiều năm đang điều trị thuốc Insulin Mix 30/70 tiêm ngày 2 lần: sáng 24UI, tối 24UI, đã điều trị huyết khối tĩnh mạch chi dưới trái từ tháng 8/2023 tại BV Việt Đức và chưa tái khám.
Trung tâm đột quỵ Bệnh viện Bạch Mai
Bệnh nhân (BN) có biểu hiện đau đầu tăng dần, hoa mắt, chóng mặt kèm đau nhức chân 2 bên trong nửa tháng nay, đã điều trị ở nhiều nơi nhưng không đỡ. 8h20 sáng ngày 21/3, bệnh nhân đột ngột xuất hiện tê bì, yếu nửa người trái, được người nhà đưa tới Trung tâm (TT) Đột quỵ.
Các bác sĩ của TT Đột quỵ Bạch Mai xác định đây là một BN có yếu tố nguy cơ tăng đông, được chỉ định làm các xét nghiệm cận lâm sàng và chẩn đoán: Huyết khối tĩnh mạch não - huyết khối tĩnh mạch chi dưới. Dù đã xác định BN có yếu tố tăng đông nhưng các bác sĩ khá bất ngờ khi kết quả MRI não cho thấy huyết khối nhiều ở tĩnh mạch não, siêu âm chi dưới chỉ ra BN có huyết khối toàn bộ tĩnh mạch chi dưới bên phải và đoạn huyết khối rất dài của tĩnh mạch chi dưới bên trái.
Lập tức, y lệnh được đưa ra. BN được chỉ định dùng thuốc theo phác đồ chống đông, đồng thời tích cực tìm nguyên nhân tăng đông. May mắn dù huyết khối nhiều tĩnh mạch não, BN vẫn chưa có biến chứng chảy máu não, điều này giúp việc điều trị bước đầu ghi nhận những thuận lợi.
Ca lâm sàng thứ 2: 18h49p
Trung Tâm Đột quỵ lại tiếp nhận ca bệnh nữ 32 tuổi (quê Hưng Yên) với triệu chứng liệt nửa người trái hoàn toàn và nói ngọng giờ thứ nhất. BN nhanh chóng được đưa vào nhóm fast track - báo động đỏ của Trung tâm.
BN được chẩn đoán nhồi máu não cấp do tắc động mạch cảnh trong phải giờ thứ 1. Chỉ trong 35 phút kể từ khi nhập viện (tức ngay giờ thứ 2 của bệnh), BN được dùng thuốc tiêu huyết khối. Song song với điều trị tiêu huyết khối, kíp can thiệp của Trung tâm Điện quang đã sẵn sàng, BN được chuyển tới phòng can thiệp. Kết quả động mạch cảnh trong phải đã được tái thông mức độ TICI 2c bằng phương pháp đặt stent nội sọ và Solumbra.
PGS.TS. Mai Duy Tôn cho biết: Được song song áp dụng 2 phương pháp điều trị: tiêu huyết khối và lấy huyết khối, về lâm sàng BN đã hết nói khó, còn yếu nhẹ nửa người phải, NIHSS cải thiện từ 11 điểm khi vào viện xuống 1 điểm.
Ca lâm sàng thứ 3: 20h34p
Tua trực tiếp tục đón BN nam 36 tuổi được chuyển tới từ BVĐK Quốc tế Vinmec Phú Quốc. Nam BN (quê Bắc Ninh đang làm việc tại Phú Quốc) được đồng nghiệp phát hiện liệt nửa người phải và thất ngôn vào 10h10p cùng ngày và được điều trị tiêu huyết khối vào giờ thứ 3 kể từ khi khởi phát.
Không may mắn như ca bệnh trước, sau khi thăm khám, chụp MRI, DSA làm chẩn đoán, các bác sĩ xác định BN nhồi máu não ASPECTS 4₫ do tắc động mạch cảnh trong não giữa trái giờ thứ 12, Moyamoya.
PGS.TS Mai Duy Tôn thăm khám cho bệnh nhân đột quỵ điều trị tại Trung tâm
Bác sĩ Tôn cho biết: “Đây là bệnh lý hiếm gặp của mạch máu não thường xảy ra ở tuổi 30-50 ở nhóm BN Đông Á. Bệnh tiến triển mạn tính gây hẹp dần, tắc động mạch cảnh trong sọ và các mạch máu nhỏ tăng sinh để bù trừ. BN tiếp tục được theo dõi, điều trị nội khoa. Tuy nhiên sự phục hồi của BN rất chậm”. PGS Tôn thở dài cảm thán: Giá như BN đi tầm soát đột quỵ sớm hơn...
Ca lâm sàng thứ 4: 20h52p
Khi ca bệnh 36 tuổi còn đang trong chu trình của vòng quay fast track, kíp trực của TT Đột quỵ tiếp tục nhận một BN nam 32 tuổi. Nam thanh niên khi đang chơi cầu lông cùng bạn đột ngột liệt nửa người trái và thất ngôn. Cậu thanh niên được bạn trực tiếp đưa vào TT Đột quỵ, Bệnh viện Bạch Mai.
Lại một cuộc chạy đua với thời gian!... 40 phút kể từ khi vào viện, ca bệnh được chẩn đoán: Nhồi máu não cấp giờ thứ 1 do tắc động mạch não giữa phải đoạn M1 và được chỉ định dùng thuốc tiêu huyết khối. Đồng thời với tua trực Đột quỵ, tua trực Điện quang đã sẵn sàng để rút ngắn tối đa thời gian tải thông mạch máu cho ca bệnh này. Sau 30 phút trong phòng can thiệp, động mạch não giữa phải đã được tái thông hoàn toàn (mức độ tái thông TICI 3).
Nhờ đến viện sớm và được điều trị tái tưới máu tích cực bằng cả 2 phương pháp tiêu huyết khối và can thiệp lấy huyết khối, BN hồi phục gần như hoàn toàn với thang điểm NIHSS từ 12 điểm xuống 1 điểm. Giờ đây, chàng thanh niên trẻ có thể nói chuyện và đi lại như bình thường, có thể quay trở lại với sân tập với các bạn của mình.
Ca lâm sàng thứ 5: 01h19p
Lại một ca bệnh trẻ tuổi, nữ công nhân 45 tuổi, đột quỵ giờ thứ 6 được các đồng nghiệp tuyến dưới gửi lên. Tiền sử, BN có hen phế quản, vào viện vì lơ mơ và liệt hoàn toàn nửa người trái. Chu trình của những bệnh nhân fast track lại tải khởi động. Các bác sĩ đột quỵ và bác sĩ điện quang liên tục dõi theo những lát phim chụp sọ não của bệnh nhân 30 phút trôi qua, bệnh nhân được chẩn đoán: nhồi máu não do lóc tách động mạch cảnh trong phải tắc động mạch não giữa phải. Kế hoạch can thiệp được thiết lập sau 45 phút nhập viện.
PGS. Mai Duy Tôn cho biết: "Lóc tách động mạch cảnh là căn nguyên đặc biệt của nhóm người bệnh nhồi máu nào trẻ tuổi. Để can thiệp lấy huyết khối cho nhóm bệnh này cũng vô cùng khó khăn". Tuy nhiên, với sự quyết tâm của cả tua trực, động mạch não giữa phải của BN được tải thông hoàn toàn TICI 3 và lóc tách động mạch cảnh trong cũng đã được can thiệp đặt stent thuận lợi. Ngay sau can thiệp (tức chỉ giờ thứ 8 của bệnh), BN đã tỉnh táo, liệt cải thiện rõ rệt, có thể tự đi lại sinh hoạt nhẹ nhàng.
Ca lâm sàng thứ 6, rạng sáng ngày hôm sau: 05h27p
BN 40 tuổi hôn mê, thở máy được chuyển từ tuyến dưới lên. Qua khai thác, BN có tiền sử tăng huyết áp nhưng không dùng thuốc. Lúc 3h30p cùng ngày, khi đang làm việc ca đêm, BN đột ngột đau đầu rồi rơi vào hôn mê. Khi đưa vào tới bênh viên tuyến dưới, BN đã hôn mê, huyết áp đo được tới 240/120 mmHg. BN được đặt nội khí quản, thở máy, kiểm soát huyết áp và chuyển đến TT Đột quỵ, Bệnh viện Bạch Mai.
TT Đột quỵ tiếp nhận BN trong tình trạng hôn mê sâu Glasgow 50, đồng từ phản xạ ánh sáng yếu, thở máy qua nội khí quản, huyết áp 270/142 mmHg. Người bệnh được chẩn đoán chảy máu dồi thị phải - cuống nào với thể tích máu tụ 60 ml. Điều trị hồi sức thần kinh kết hợp hội chần liên khoa giữa TT Đột quỵ - Khoa Phẫu thuật thần kinh. Tuy nhiên với lâm sàng hôn mê sâu, vị trí chảy máu nguy hiểm, tiên lượng BN rất nặng, nguy cơ tử vong cao!.
Đột quỵ đang ngày càng trẻ hóa
3 điều cần nhớ để phòng đột quỵ
Trở lại với những ca bệnh đột quỵ, PSG.TS Mai Duy Tôn đưa ra 3 khuyến cáo sau.
- Các bạn trẻ nên thường xuyên tập luyện, vận động, kiểm soát cân nặng, từ bỏ thói quen hút thuốc, ăn uống không lành mạnh.
- Tầm soát các yếu tố nguy cơ của đột quỵ: tim mạch, huyết áp, mỡ máu, tiểu đường....
- Khi có một trong các biểu hiện của đột quỵ (giảm thị lực, yếu tay chân, nói ngọng/nói khó, đau đầu, chóng mặt.... ) cần đưa người bệnh đến ngay các đơn vị điều trị đột quỵ để được chẩn đoán, điều trị kịp thời.
Sở dĩ người bị đột quỵ cần được cấp cứu càng nhanh càng tốt vì đây là cuộc chạy đua để bảo vệ tế bào não. Cấp cứu chậm mỗi phút tức là có tới 2 triệu tế bào não của bệnh nhân đang bị chết đi. Càng được cấp cứu sớm thì càng giảm thiểu tỷ lệ tế bào chết, cơ hội sống và giảm di chứng của người bệnh được tăng lên.
3 - 6 giờ đầu từ khi khởi phát cơn đột quỵ được coi là thời gian vàng để cứu sống người bệnh. Sau 6 giờ vàng đó, bệnh nhân không được tái thông các mạch lớn bị tắc trong não sẽ có nguy cơ tử vong cao hoặc bị tàn phế nặng nề.
Do vậy, kể từ khi người bệnh có các triệu chứng như đã nói ở trên, nếu được cấp cứu trong khoảng thời gian vàng thì người bệnh có thể được cứu sống, các di chứng cũng được giảm thiểu.
Theo Bệnh viện Bạch Mai
