Vì sao trẻ tuổi vẫn có đồi mồi?

Đồi mồi là một dạng tăng sắc tố liên quan đến lão hóa da, biểu hiện dưới dạng các dát phẳng, màu nâu nhạt đến nâu sẫm, kích thước vài mm đến vài cm, ranh giới rõ, bề mặt da bình thường. Tổn thương thường phân bố ở các vùng da hở, tiếp xúc ánh nắng nhiều như mặt, mu bàn tay, cẳng tay, vai và vùng cổ. Đồi mồi không gây đau hay ngứa, tồn tại dai dẳng và có xu hướng đậm màu hơn khi tiếp xúc ánh nắng kéo dài.

Theo BS.CKI Thạch Thị Hoàng Dung, đơn vị Da liễu - Thẩm mỹ Da, Phòng khám Đa khoa Tâm Anh Quận 7, đồi mồi xuất hiện ở người trẻ tuổi chủ yếu do sự tích lũy sớm và kéo dài của tia cực tím, cùng yếu tố di truyền và lối sống hiện đại. Tình trạng này không ảnh hưởng đến sức khỏe nhưng có thể tác động đáng kể đến thẩm mỹ và tâm lý người bệnh.

Ánh nắng mặt trời là nguyên nhân quan trọng nhất trong sự hình thành đồi mồi. Tia UVB kích thích trực tiếp quá trình tạo melanin thông qua hoạt hóa melanocyte, trong khi tia UVA gây stress oxy hóa, tổn thương DNA và thúc đẩy quá trình lão hóa da mạn tính. Sự tiếp xúc tia UV kéo dài dẫn đến tăng sinh khu trú và tăng hoạt động của melanocyte, kèm theo tăng lắng đọng melanin ở lớp thượng bì, từ đó hình thành các dát tăng sắc tố đặc trưng của đồi mồi.

Di truyền cũng đóng vai trò đáng kể trong nguy cơ xuất hiện đồi mồi sớm. Bác sĩ Dung dẫn các nghiên cứu cho thấy người mang biến thể gene liên quan đến thụ thể melanocortin-1 (MC1R) có xu hướng nhạy cảm hơn với tia UV, giảm khả năng bảo vệ quang học tự nhiên của da, từ đó tăng nguy cơ đồi mồi cũng như lão hóa da do ánh sáng, ngay cả ở độ tuổi trẻ.

Kiểu hình da cũng ảnh hưởng đến khả năng nhận diện và biểu hiện lâm sàng của đồi mồi. Tình trạng này có thể gặp ở mọi loại da, song dễ nhận thấy hơn ở người da sáng. Với người da sẫm màu, khó phát hiện tổn thương hơn hoặc bị che lấp bởi các dạng tăng sắc tố khác.

Theo bác sĩ Dung, trường hợp nhẹ hoặc tổn thương nông, có thể dùng các sản phẩm bôi tại chỗ chứa hoạt chất điều hòa sắc tố như vitamin C, azelaic axit hoặc các chất ức chế sinh tổng hợp melanin. Các hoạt chất này đồng thời chống oxy hóa, góp phần bảo vệ tế bào da trước tác động của tia UV.

Peel da hóa học là một trong những phương pháp hỗ trợ điều trị, giúp loại bỏ lớp tế bào sừng chứa melanin ở thượng bì, thúc đẩy quá trình tái tạo da và cải thiện tình trạng tăng sắc tố. Phương pháp này cần bác sĩ da liễu chỉ định với nồng độ phù hợp để hạn chế nguy cơ kích ứng hoặc tăng sắc tố sau viêm.

Các trường hợp đồi mồi rõ, lan rộng hoặc đáp ứng kém với điều trị tại chỗ, cần kết hợp thêm các công nghệ laser. Laser pico phá vỡ các cụm melanin thành những hạt nhỏ hơn, cơ thể đào thải dần, cải thiện sắc tố da hiệu quả. Tuy nhiên, việc chỉ định laser cần được cân nhắc kỹ nhằm giảm nguy cơ biến chứng, đặc biệt ở bệnh nhân có nguy cơ tăng sắc tố sau viêm.

Bảo vệ da khỏi ánh nắng là yếu tố then chốt trong phòng ngừa và hỗ trợ điều trị đồi mồi, đặc biệt ở người trẻ tuổi. Bệnh nhân cần sử dụng kem chống nắng phổ rộng SPF từ 30 trở lên, thoa đủ lượng và lặp lại mỗi 2-3 giờ khi tiếp xúc ánh nắng. Hạn chế phơi nắng trong khung giờ tia UV mạnh (10h-16h), đội mũ, mặc áo chống nắng, đeo kính mát.

Duy trì chế độ chăm sóc da khoa học, dưỡng ẩm đầy đủ, sử dụng các hoạt chất làm sáng da an toàn và tẩy tế bào chết dịu nhẹ với tần suất phù hợp, góp phần củng cố hàng rào bảo vệ da, giảm nguy cơ rối loạn sắc tố. Chế độ ăn giàu chất chống oxy hóa, ngủ đủ giấc, kiểm soát stress và hạn chế rượu bia, thuốc lá hỗ trợ làm chậm quá trình lão hóa da, nâng cao hiệu quả phòng ngừa đồi mồi. Khi xuất hiện các dấu hiệu tăng sắc tố, da không đều màu hoặc lão hóa sớm, người bệnh nên đến các cơ sở y tế có chuyên khoa Da liễu - Thẩm mỹ Da để được khám và điều trị phù hợp.