Vì sao nên phân tích thành phần sỏi tiết niệu?

Sỏi tiết niệu (sỏi thận, bàng quang, niệu quản, niệu đạo) là một trong những bệnh phổ biến tại Việt Nam, chiếm khoảng 2-12% dân số, trong đó sỏi thận chiếm tỷ lệ cao nhất, theo thông tin tại Hội nghị Tiết niệu Đông Nam Á năm 2023.

TS.BS Nguyễn Hoàng Đức, Trưởng khoa Tiết niệu, Trung tâm Tiết niệu - Thận học - Nam khoa, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, giải thích khí hậu nóng ẩm, thói quen ít uống nước, chế độ ăn nhiều muối, nhiều đạm cùng tình trạng nhiễm khuẩn đường tiết niệu là những nguyên nhân khiến người Việt dễ bị sỏi tiết niệu. Nếu không điều trị kịp thời, sỏi tiết niệu có thể dẫn đến các biến chứng sức khỏe nghiêm trọng như thận ứ nước, hẹp niệu quản, suy thận, nhiễm trùng... Nếu không phòng ngừa, sỏi tiết niệu vẫn tái phát sau nhiều năm, tỷ lệ tái phát có thể lên tới 35-40% trong 5 năm và đến 50% sau 10 năm.

Việc phân tích tính chất sỏi, tức xác định các khoáng chất và hợp chất hình thành nên sỏi, giúp bác sĩ lên phác đồ điều trị chính xác nhằm kiểm soát, ngăn ngừa hình thành sỏi mới. Sỏi có kích thước lớn (trên 6 mm) khó có thể được đào thải qua đường tự nhiên (đường tiểu), cần can thiệp phẫu thuật bằng các phương pháp như nội soi tán sỏi ngược dòng, tán sỏi bằng sóng xung kích, tán sỏi thận qua da... Sau mổ, bác sĩ có thể đem mảnh vụn sỏi đi phân tích.

Tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, thiết bị phân tích sỏi tiết niệu có thể xác định thành phần tạo sỏi như canxi oxalat, canxi phosphat, axit uric, struvite hoặc cystine, cũng như nguyên nhân, cơ chế hình thành sỏi. Từ đó, bác sĩ đưa ra phác đồ điều trị cá nhân hóa cho từng người bệnh.

Sỏi canxi oxalat là loại sỏi thận phổ biến nhất, hình thành do nồng độ oxalat cao trong chế độ ăn uống, uống không đủ nước hoặc mắc các bệnh lý chuyển hóa. Người bị loại sỏi này cần thay đổi chế độ ăn uống, giảm lượng thực phẩm giàu oxalat như rau bina và các loại hạt, tăng cường bù nước, dùng thuốc để giảm nồng độ oxalat hoặc canxi trong nước tiểu. Người bệnh nên dùng các sản phẩm từ sữa, chuối, dưa lưới, xà lách, cải thìa, súp lơ, đu đủ, ớt chuông.

Sỏi canxi phosphat hình thành do độ pH nước tiểu cao hoặc các tình trạng như nhiễm toan ống thận. Phương pháp điều trị là thay đổi chế độ ăn uống và dùng thuốc để điều chỉnh nồng độ axit trong nước tiểu.

Sỏi axit uric hình thành trong nước tiểu có tính axit, thường gặp ở người mắc bệnh gout hoặc chế độ ăn nhiều purin như thịt bò, các loại thịt mỡ, nội tạng động vật, bia... Do đó, người bệnh cần tăng lượng nước uống mỗi ngày, sử dụng thuốc kiềm hóa nước tiểu và giảm lượng thực phẩm giàu purin trong chế độ ăn.

Sỏi struvite nguy hiểm nhất, thường do nhiễm trùng đường tiết niệu gây ra. Người bệnh cần điều trị nhiễm trùng, một số trường hợp phải phẫu thuật để loại bỏ sỏi.

Sỏi cystine ít gặp hơn, do một tình trạng di truyền gọi là cystin niệu. Việc điều trị tập trung vào giữ đủ nước, kiềm hóa nước tiểu, nếu cần có thể sử dụng thuốc để giảm nồng độ cystine.

Dựa trên kết quả phân tích sỏi, bác sĩ có thể chỉ định người bệnh thực hiện thêm các xét nghiệm khác như xét nghiệm nước tiểu 24 giờ để đánh giá các yếu tố nguy cơ hình thành sỏi, từ đó lên phác đồ điều trị phù hợp. Người bệnh cần tái khám, theo dõi định kỳ để kịp thời phát hiện bất thường trong cơ thể, tránh sỏi tái phát. Những trường hợp cần phân tích sỏi như người bệnh lần đầu bị sỏi tiết niệu nhưng kích thước lớn, sỏi tái phát dù đã điều trị bằng thuốc, tái phát sau phẫu thuật hoặc tán sỏi, có tiền sử gia đình bị sỏi tiết niệu, hoặc sỏi xuất hiện khi còn trẻ.

Để phòng ngừa sỏi, bác sĩ Đức khuyên mọi người uống đủ nước mỗi ngày để làm loãng nước tiểu, ngăn các khoáng chất kết tinh thành sỏi, hạn chế muối và đạm động vật trong các bữa ăn. Cân bằng lượng canxi, hạn chế các thực phẩm giàu oxalat (với người có tiền sử mắc sỏi oxalat). Duy trì cân nặng hợp lý, tăng cường vận động thể chất như đi bộ, bơi lội, đạp xe, yoga... giúp cải thiện quá trình chuyển hóa trong cơ thể.