Cửa chính và cửa hậu nằm trên cùng một đường thẳng có thể giúp gió đi xuyên nhà rất nhanh. Tuy nhiên, cách bố trí tưởng như thoáng này lại dễ làm lộ không gian sinh hoạt, tạo gió lùa và khiến không khí chỉ tập trung trên một “đường hầm” hẹp. Vì vậy, nhiều ngôi nhà thường làm hai cửa lệch nhau hoặc tạo một khoảng chuyển tiếp ở giữa.
Ảnh minh họa
Hai cửa thẳng hàng: Thoáng nhưng chưa chắc thông gió tốt
Thông gió chéo là giải pháp thường dùng trong thiết kế nhà ở tại khu vực khí hậu nóng. Khi có cửa mở ở hai phía công trình, gió có thể đi vào từ mặt đón gió và thoát ra ở mặt khuất gió.
Tuy nhiên, hiệu quả không chỉ phụ thuộc vào số lượng cửa. Theo Whole Building Design Guide (WBDG), vị trí, kích thước cửa mở, hướng gió và đường đi của không khí bên trong phải được tính toán đồng thời. Công trình cũng có thể sử dụng cửa chớp hoặc ô thoáng trên cao để lưu thông khí mà vẫn bảo đảm sự riêng tư.
Một nghiên cứu được giới thiệu tại hội nghị Indoor Air 2024 của nhóm tác giả thuộc Đại học Birmingham cho thấy các cửa đối diện có thể làm tăng số lần trao đổi không khí, nhưng cũng dễ xuất hiện hiện tượng không khí “đi tắt”. Luồng khí đi theo quãng đường ngắn nhất từ cửa vào tới cửa ra, khiến một số vùng trong phòng vẫn có “tuổi không khí” cao hơn.
Nói cách khác, gió qua nhà nhiều chưa chắc mọi góc đều thoáng. Khu vực hai bên trục cửa, phía sau cầu thang hoặc đồ nội thất vẫn có thể bí. Ngược lại, người ngồi đúng đường gió dễ gặp tình trạng gió lùa, cửa đóng sập, rèm và vật dụng nhẹ bị thổi. Bụi, hơi nóng hoặc mùi ngoài nhà cũng có thể bị đưa sâu vào bên trong.
Ảnh minh họa
Tầm nhìn, tiếng ồn và sự riêng tư bị ảnh hưởng
Bất tiện dễ nhận thấy nhất là tầm nhìn xuyên suốt. Từ ngoài cửa chính, người khác có thể nhìn qua phòng khách, bàn ăn, bếp cho tới sân sau. Vấn đề càng rõ ở nhà ống, nơi các không gian thường được bố trí nối tiếp theo chiều dài.
Một trục mở liên tục cũng làm âm thanh, bụi và mùi di chuyển thuận lợi hơn. Tiếng xe từ mặt đường có thể truyền tới cuối nhà, trong khi mùi từ bếp, sân giặt, khu để rác hoặc ngõ sau có thể đi ngược vào phòng khách tùy hướng gió.
Tài liệu YourHome của Chính phủ Australia nhấn mạnh đường gió trong nhà cần được thiết kế có chủ đích. Cửa đi, cửa sổ và ô thoáng nên được bố trí để thu luồng gió mát, đồng thời giữ đường lưu thông khí ít bị cản trở. Hình thức cửa cũng ảnh hưởng tới diện tích mở thực tế và khả năng điều hướng gió.
Phong thủy truyền thống cũng không khuyến khích hai cửa nằm trên một trục, vì cho rằng khí vào cửa chính sẽ nhanh chóng thoát ra cửa hậu. Tuy nhiên, đây là cách lý giải mang tính văn hóa; những bất lợi có thể kiểm chứng vẫn chủ yếu là gió lùa, lộ tầm nhìn và không khí phân bố không đều.
Ảnh minh họa
Thiết kế thế nào để vừa thoáng vừa hợp lý?
Giải pháp phổ biến là đặt cửa hậu lệch nhẹ so với cửa chính, tránh để tâm hai cửa nằm chính xác trên một đường thẳng. Luồng gió nhờ đó có thể đổi hướng, lan tới nhiều khu vực hơn và hạn chế việc nhìn xuyên nhà.
Gia chủ cũng có thể tạo lớp đệm bằng tiền sảnh, vách lam thoáng, tủ thấp, cầu thang, sân trong hoặc cây xanh. Các chi tiết này nên bẻ trục nhìn và làm dịu luồng gió nhưng không bịt kín đường thông thoáng. Với nhà ống, cửa sổ bên hông, giếng trời, ô thoáng trên cửa hoặc cửa chớp sẽ giúp không khí lưu chuyển tốt hơn.
Cửa chính và cửa hậu không nhất thiết phải bằng nhau. Cửa chính có thể rộng để đón khách, vận chuyển đồ; cửa hậu nhỏ hơn nhưng được hỗ trợ bằng cửa sổ hoặc ô thoáng. Điều cần quan tâm là tổng diện tích mở và khả năng phân phối gió.
Ảnh minh họa
Cửa ngoài trời cũng cần được xử lý chống nước. Building America Solution Center thuộc Phòng thí nghiệm quốc gia Tây Bắc Thái Bình Dương Mỹ khuyến nghị cửa cần có lớp chống thấm quanh khung, gioăng kín và chi tiết ngưỡng dẫn nước ra ngoài. Với nhà ở Việt Nam, nên làm mái che, để nền ngoài thấp hơn nền trong và tạo độ dốc sân đưa nước ra xa cửa.
Nếu nhà đã có hai cửa thông thẳng, gia chủ chưa nhất thiết phải bịt hoặc di chuyển cửa. Vách lam, tủ thấp, rèm, cây xanh vừa phải hoặc thay đổi hướng mở cánh cửa đều có thể giúp cải thiện. Quan trọng nhất là luồng không khí phải được phân phối hợp lý, không ảnh hưởng tới sự riêng tư và sinh hoạt hằng ngày.
