Tuổi 60 chăm sóc sức khỏe cha mẹ để báo hiếu

Nhiều người ngoài 60 tuổi coi việc vun đắp sức khỏe cho cha mẹ 80–90 tuổi là cách báo hiếu thiết thực.

Ở tuổi 63, ông Nguyễn Văn Sáng vẫn được gọi cha, gọi mẹ mỗi ngày. Mùa Vu Lan năm nay, ông đưa cha mẹ là cụ Nguyễn Văn Nuôi và cụ Trần Thị Tám, cùng 90 tuổi, đến trung tâm tiêm chủng. Cụ Nuôi ngồi xe lăn, còn cụ Tám vẫn đi lại nhanh nhẹn, thỉnh thoảng ngoái lại gọi chồng theo sau.

Hai cụ có 10 người con. Thời trẻ, cụ Nuôi chạy xe lam, cụ Tám may đồ ở chợ. Về già, ông bà sống cùng những người con chưa lập gia đình. Con đi làm, mẹ vẫn nấu cơm; chiều về, cả nhà quây quần bên mâm cơm. Với cụ Tám, cuộc sống tuổi 90 gói gọn trong những việc quen thuộc ấy.

Nhìn cha mẹ, ông Sáng nói mình vẫn còn một "diễm phúc" mà không phải người cùng tuổi nào cũng có. "Còn cha còn mẹ là tiên. Ở tuổi này, tôi còn được đưa ông bà đi tiêm vaccine ngừa cúm, không còn gì bằng", ông nói.

Câu chuyện của gia đình ông Sáng phản ánh một thay đổi đang ngày càng rõ trong nhiều gia đình Việt: người con đã nghỉ hưu hoặc bắt đầu đối diện với các vấn đề sức khỏe của chính mình nhưng vẫn là người chăm sóc cha mẹ ở tuổi rất cao. Việc báo hiếu vì thế kéo dài qua nhiều năm, từ đưa cha mẹ đi khám, ghi nhớ lịch dùng thuốc, theo dõi bệnh nền đến hỗ trợ đi lại và sinh hoạt hàng ngày.

Theo kết quả Điều tra dân số và nhà ở giữa kỳ năm 2024 của Cục Thống kê, Việt Nam có 14,2 triệu người từ 60 tuổi trở lên, tăng 2,8 triệu người so với năm 2019. Con số này dự kiến xấp xỉ 18 triệu vào năm 2030. Tuổi thọ tăng là một thành tựu, đồng thời đặt ra nhu cầu chăm sóc kéo dài hơn khi trong một gia đình có thể cùng lúc hiện diện người "cao tuổi trẻ" ở tuổi 60-70 và cha mẹ thuộc nhóm 80-90 tuổi.

Theo Quỹ Dân số Liên Hợp Quốc (UNFPA), phần lớn người cao tuổi tại Việt Nam vẫn dựa vào gia đình khi cần chăm sóc. Điều này cho thấy chăm sóc tuổi già không chỉ là câu chuyện tình cảm giữa cha mẹ và con cái, mà còn là bài toán về thời gian, sức khỏe và khả năng tổ chức cuộc sống của cả gia đình.

Với chị Nguyễn Thị Thanh Tâm, việc chăm mẹ đã trở thành một phần trong nếp sống hàng ngày. Mẹ chị, bà Lê Thị Hừng, năm nay 89 tuổi và có 11 người con. Sau khi cha mất cách đây 10 năm, vợ chồng chị Tâm chuyển về sống cùng mẹ.

Chị theo dõi những thay đổi nhỏ trong sinh hoạt của bà, sắp xếp lịch khám và đưa mẹ đi tiêm vaccine cúm hàng năm; đồng thời tham khảo tư vấn về vaccine phế cầu và zona thần kinh. "Mình còn lo được gì cho mẹ thì cố gắng lo", chị nói.

Mỗi dịp Vu Lan, chị Tâm vẫn đưa mẹ đi chùa. Song trong suy nghĩ của chị, "chùa nhà vẫn là tốt nhất", là căn nhà nơi chị còn được nhìn thấy mẹ mỗi ngày và hỏi hôm nay mẹ có khỏe không. Với chị, chăm sóc sức khỏe không thay thế sự hiện diện của người con, mà là một phần của sự hiện diện ấy.

Chị Huỳnh Quốc Anh cũng hai lần sắp xếp đưa mẹ đến trung tâm tiêm chủng. Lần đầu, huyết áp của bà cao nên chưa thể tiêm và phải trở về. Hôm sau, chị tiếp tục đưa mẹ quay lại sau khi sức khỏe ổn định. "Mình còn được đưa mẹ đi là niềm hạnh phúc lớn", chị nói.

Bác sĩ Huỳnh Trần An Khương, Chuyên viên Y khoa, Hệ thống Tiêm chủng VNVC, cho biết chăm sóc người cao tuổi không nên chỉ bắt đầu khi bệnh xuất hiện. Mục tiêu quan trọng là giúp họ duy trì khả năng vận động, tự chăm sóc và tham gia đời sống gia đình càng lâu càng tốt.

Tổ chức Y tế Thế giới lưu ý không có một khuôn mẫu chung cho tuổi già: một số người 80 tuổi vẫn có thể lực và tinh thần tốt, trong khi người trẻ hơn đã suy giảm đáng kể. Vì vậy, kế hoạch chăm sóc cần dựa trên tình trạng chức năng, bệnh nền, khả năng vận động và nhu cầu của từng người, thay vì chỉ căn cứ vào số tuổi.

Theo bác sĩ Khương, quá trình lão hóa làm suy giảm chức năng miễn dịch. Người cao tuổi đồng thời thường mắc tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính hoặc nhiều bệnh lý khác. Một đợt nhiễm trùng có thể khiến bệnh nền mất ổn định, kéo dài thời gian điều trị và phục hồi, làm tăng nguy cơ nhập viện.

Gia đình nên hỗ trợ cha mẹ khám sức khỏe định kỳ, quản lý bệnh nền, duy trì dinh dưỡng và vận động phù hợp, theo dõi những thay đổi về trí nhớ, thăng bằng, giấc ngủ và khả năng sinh hoạt. Tiền sử tiêm chủng cũng cần được rà soát để bác sĩ đánh giá nguy cơ và tư vấn vaccine phù hợp như cúm, phế cầu, zona thần kinh, virus hợp bào hô hấp (RSV), bạch hầu - ho gà - uốn ván, tùy độ tuổi và tình trạng sức khỏe.

Một lần đưa cha mẹ đi khám hay tiêm vaccine chỉ mất vài giờ, nhưng chăm sóc tuổi già là hành trình dài, đòi hỏi sự có mặt đều đặn của các thành viên. Với những người con đã ngoài 60 như ông Sáng, Vu Lan không chỉ là một ngày nhắc nhớ công ơn sinh thành. Đó còn là niềm may mắn khi cha mẹ vẫn ở bên để cùng ăn một bữa cơm, hỏi nhau một câu về sức khỏe và tiếp tục chăm sóc nhau qua một năm nữa.