Mỗi lần một câu đố chơi chữ kiểu "Từ nào có bao nhiêu chữ cái" xuất hiện, phản xạ đầu tiên của hầu hết mọi người vẫn luôn là ngồi đếm, đếm xem trong từ đó có bao nhiêu chữ cái được lặp lại. Và lần này cũng không ngoại lệ, khi câu đố "Từ tiếng Việt nào có 50 chữ A?" được chia sẻ, không ít người đã dành cả phút đồng hồ để nhẩm tính, tìm quanh quẩn một từ "cõng" nổi 50 chữ "a" bên trong - một điều chắc chắn không tồn tại trong tiếng Việt.
Sự thật là câu đố này chẳng liên quan gì đến việc đếm chữ cái lặp lại cả. Chìa khóa nằm ở một hệ thống ký hiệu hoàn toàn khác mà ai cũng từng nhìn thấy nhưng ít khi để ý tới.
Đáp án là gì?
Đáp án chính là từ "La".
Bí mật nằm ở chữ số La Mã - hệ thống ký hiệu quen thuộc vẫn xuất hiện trên mặt đồng hồ cổ điển hay trong cách đánh số các chương, mục. Trong hệ thống này, chữ "L" chính là ký hiệu biểu thị số 50. Ghép "L" (50) với chữ cái "A" đứng ngay sau, ta có: L + A = La - khớp hoàn toàn với yêu cầu của câu đố.
Theo Từ Điển Tiếng Việt do Hoàng Phê chủ biên (Viện Ngôn ngữ học), "la" là một từ khá đặc biệt vì mang nhiều nghĩa thuộc những phạm trù hoàn toàn khác nhau, tùy vào ngữ cảnh sử dụng:
- Là động từ, chỉ hành động cất tiếng to, gay gắt để quát mắng hoặc tỏ thái độ giận dữ - như "la mắng", "la hét", "bị mẹ la một trận".
- Là danh từ, chỉ một loài vật được lai tạo giữa ngựa và lừa, có sức kéo khỏe, thường dùng để chở hàng ở vùng núi - "con la thồ hàng".
Là một trong bảy nốt nhạc cơ bản của hệ thống ký xướng âm Đô Rê Mi (Đô - Rê - Mi - Fa - Sol - La - Si), quen thuộc với bất kỳ ai từng học nhạc.
Chỉ với hai chữ cái, "la" đã trải dài từ một hành động đầy cảm xúc trong đời sống thường ngày, cho đến tên gọi một loài vật, rồi lại len lỏi vào cả lĩnh vực âm nhạc - ba thế giới tưởng chừng chẳng liên quan gì đến nhau lại cùng gói gọn trong một âm tiết duy nhất.
Sự thú vị của từ "la" còn nằm ở chỗ nếu tách khỏi ngữ cảnh, một câu ngắn như "Nghe tiếng la" có thể khiến người đọc hình dung ra ba tình huống khác hẳn nhau: ai đó đang bị mắng, tiếng con la đang kêu, hay đơn giản chỉ là một nốt nhạc vang lên. Chính sự mơ hồ có chủ đích này lại là thứ khiến tiếng Việt trở nên uyển chuyển và giàu sức gợi hơn hẳn nhiều ngôn ngữ khác. Bạn có thấy thế không?
