Nam bệnh nhân 55 tuổi, ở Hải Phòng, đến Bệnh viện Đa khoa Phương Đông thăm khám sau khoảng một tuần đi ngoài ra máu. Kết quả kiểm tra phát hiện khối ung thư trực tràng, nhiều polyp rải rác trong đại tràng và một khối u tại thùy trên phổi phải.
Qua nội soi, các bác sĩ ghi nhận một khối sùi loét tại trực tràng cao, ở vị trí nối giữa trực tràng và đại tràng sigma, cách rìa hậu môn khoảng 18 cm. Đáng chú ý, 39 polyp kích thước 3-6 mm được phát hiện rải rác trong đại tràng. Kết quả sinh thiết xác định ung thư biểu mô tuyến biệt hóa vừa.
Tiếp tục kiểm tra chụp CT ngực - bụng đồng thời phát hiện một khối đặc bờ không đều, kích thước khoảng 25 x 29 mm tại thùy trên phổi phải.
PGS.TS.BS Nguyễn Anh Tuấn thăm khám cho bệnh nhân sau mổ - Ảnh: BVCC
Theo PGS.TS.BS Nguyễn Anh Tuấn - Giám đốc Ngoại khoa kiêm Trưởng khoa Ngoại Tiêu hóa - BVĐK Phương Đông, đây là trường hợp bệnh nhân vô cùng đặc biệt.
"Câu hỏi đặt ra là: Đây là di căn từ ung thư trực tràng hay một ung thư phổi nguyên phát xuất hiện đồng thời?
Nếu mặc nhiên coi khối phổi là di căn, người bệnh có thể bị xếp vào ung thư trực tràng giai đoạn IV và chiến lược điều trị sẽ thay đổi căn bản. Ngược lại, nếu đây là hai ung thư nguyên phát độc lập và cả hai còn khả năng cắt bỏ, người bệnh vẫn có cơ hội được điều trị với mục tiêu triệt căn ở từng cơ quan.
Kết quả mô bệnh học của tổn thương phổi phù hợp ung thư biểu mô tuyến nguyên phát của phổi, kiểu túi - lepidic. Sau phẫu thuật, 5 hạch lấy kèm không ghi nhận di căn. Việc phân biệt đúng bản chất hai khối u đã mở đường cho chiến lược điều trị tuần tự: xử trí khối trực tràng có nguy cơ gây biến chứng trước, sau đó phẫu thuật tổn thương phổi và tiếp tục điều trị bổ trợ", PGS.TS.BS Nguyễn Anh Tuấn chia sẻ.
Quyết định cân não của toàn ê-kíp
Số lượng polyp rất lớn đặt ê-kíp trước một lựa chọn không đơn giản. PGS.TS Nguyễn Anh Tuấn cho biết ông đã cân nhắc rất kỹ giữa hai phương án. Người bệnh đã 55 tuổi, đang mang đồng thời ung thư trực tràng và ung thư phổi, dự kiến phải trải qua nhiều bước điều trị nối tiếp. Nếu cắt toàn bộ đại tràng ngay trong lần mổ đầu tiên, mức độ sang chấn và gánh nặng hồi phục có thể tăng lên, làm suy giảm thể trạng trước cuộc mổ phổi và hóa trị sau đó.
Sau khi đánh giá vị trí, tính chất khối u, khả năng kiểm soát các polyp bằng nội soi và yêu cầu bảo tồn chất lượng sống, PGS.TS Nguyễn Anh Tuấn quyết định thực hiện phẫu thuật cắt trước thấp trực tràng, loại bỏ đoạn ruột mang ung thư và nạo vét hạch theo nguyên tắc ung thư học, đồng thời bảo tồn phần đại tràng còn lại để tiếp tục quản lý bằng nội soi chặt chẽ.
Các bác sĩ phẫu thuật nội soi cắt bỏ polyp cho nam bệnh nhân ung thư trực tràng - Ảnh: BVCC
Cuộc phẫu thuật cắt trước thấp trực tràng do PGS.TS Nguyễn Anh Tuấn trực tiếp thực hiện. Kết quả giải phẫu bệnh cho thấy ung thư biểu mô tuyến biệt hóa vừa, u xâm nhập tới thanh mạc. Tổng cộng 18 hạch được nạo vét và gửi giải phẫu bệnh, trong đó 4 hạch có tế bào ung thư di căn. Hai diện cắt trên và dưới đều không còn tế bào u; hồ sơ sau mổ ghi nhận giai đoạn pT4aN2M0.
Việc lấy đủ số lượng hạch giúp đánh giá giai đoạn bệnh chính xác hơn, đồng thời kết quả diện cắt âm tính cho thấy khối u đã được loại bỏ về mặt phẫu thuật. Đây là nền tảng quan trọng để người bệnh tiếp tục điều trị bổ trợ nhằm kiểm soát nguy cơ vi di căn còn lại.
Sau phục hồi sau phẫu thuật trực tràng 1 tháng, người bệnh được phẫu thuật nội soi cắt tổn thương phổi phải và lấy hạch. Giải phẫu bệnh xác nhận ung thư biểu mô tuyến phổi nguyên phát; 5 hạch không có di căn. Như vậy, hai khối ung thư tại hai cơ quan đã lần lượt được xử trí bằng phẫu thuật theo đặc điểm riêng của từng bệnh.
Hiện người bệnh đã hoàn thành cả hai cuộc mổ và tiếp tục hóa trị bổ trợ sau phẫu thuật. Do ung thư trực tràng có 4 hạch dương tính, điều trị toàn thân giữ vai trò quan trọng trong giảm nguy cơ tái phát. Phác đồ tiếp theo được cá thể hóa dựa trên giai đoạn bệnh, khả năng hồi phục sau hai cuộc mổ, chức năng cơ quan và tình trạng dinh dưỡng.
Theo PGS.TS Nguyễn Anh Tuấn, polyp tuyến đại trực tràng có thể là tổn thương tiền ung thư. Người từ 45 tuổi, hoặc cần tầm soát sớm hơn nếu có tiền sử gia đình mắc ung thư đại trực tràng hay xuất hiện các dấu hiệu bất thường như đi ngoài ra máu, thay đổi thói quen đại tiện, thiếu máu, đau bụng hoặc sụt cân không rõ nguyên nhân, nên trao đổi với bác sĩ về chỉ định nội soi.
Phát hiện và loại bỏ polyp ở thời điểm thích hợp có thể giúp ngăn ngừa một phần ung thư đại trực tràng. Khi ung thư đã xuất hiện, phát hiện bệnh ở giai đoạn còn khả năng phẫu thuật cũng mở rộng cơ hội điều trị với mục tiêu kiểm soát bệnh lâu dài.
