Chính phủ đang lấy ý kiến dự thảo Nghị định hướng dẫn Luật Dân số, dự kiến cho phép lao động nữ sinh con thứ hai nghỉ thai sản 7 tháng từ ngày 1/7. Cơ quan bảo hiểm xã hội sẽ chi trả mức trợ cấp bằng 100% bình quân tiền lương đóng bảo hiểm 6 tháng liền kề trước khi người lao động nghỉ việc.
Em bé chào đời ngày Quốc khánh 2/9/2025 tại Bệnh viện Phụ sản Trung ương. Ảnh: Giang Huy
Ngay sau quy định dành cho nữ giới, dự thảo và Luật Bảo hiểm xã hội sửa đổi cũng mở rộng quyền lợi cho nam giới đang đóng bảo hiểm bắt buộc. Người chồng có vợ sinh con thứ hai có quyền nghỉ 10 ngày làm việc. Nếu gia đình đón từ ba con trở lên, người cha nghỉ thêm 3 ngày cho mỗi bé tính từ đứa thứ ba. Đặc biệt, từ ngày 1/7/2025, pháp luật cho phép lao động nam sử dụng quyền nghỉ thai sản trong vòng 60 ngày đầu sau khi vợ sinh, thay vì giới hạn 30 ngày. Người cha có quyền chia nhỏ thời gian nghỉ thành nhiều đợt, miễn đợt cuối cùng vẫn nằm trong khung 60 ngày này.
Luật Bảo hiểm xã hội 2024 quy định người mẹ cần đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc từ đủ 6 tháng trở lên trong 12 tháng liền kề trước khi sinh để đủ điều kiện nhận quyền lợi. Cơ quan chức năng chấp nhận cộng dồn thời gian nếu quá trình đóng bảo hiểm ngắt quãng. Mức trợ cấp hàng tháng của nữ giới đạt 100% bình quân tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm 6 tháng gần nhất. Đối với nam giới, cơ quan bảo hiểm tính mức trợ cấp một ngày bằng mức hưởng một tháng chia cho 24 ngày.
Pháp luật cũng phân chia rõ thời gian nghỉ của người chồng theo từng trường hợp sinh nở chung. Nam giới nghỉ 5 ngày làm việc khi vợ sinh thường, tăng lên 7 ngày nếu vợ sinh mổ hoặc sinh con dưới 32 tuần tuổi. Việc vợ sinh đôi mang lại cho người cha 10 ngày nghỉ, và tăng thành 14 ngày nếu vợ sinh đôi phải phẫu thuật.
Để nhận trợ cấp, người lao động cần nộp hồ sơ gồm bản sao giấy khai sinh hoặc giấy chứng sinh của em bé, kèm mẫu xác nhận sinh con thứ hai do Ủy ban nhân dân cấp xã chứng nhận.
Mẫu giấy xác nhận sinh con thứ hai. Ảnh: Dự thảo Nghị định
Luật Dân số được thông qua tháng 12/2025 với 4 mục tiêu lớn là duy trì mức sinh thay thế, giảm mất cân bằng giới tính khi sinh, thích ứng già hóa dân số và nâng cao chất lượng dân số. Mức sinh trên toàn quốc đang giảm thấp dưới mức sinh thay thế, từ 2,11 con/phụ nữ vào năm 2021 xuống 1,91 con/phụ nữ vào năm 2024, còn 1,93 con/phụ nữ vào năm 2025. Dự báo với tỷ lệ sinh thấp như trên, Việt Nam khó đạt mục tiêu duy trì mức sinh thay thế trên toàn quốc vào năm 2030.
