Cấp sổ hồng trên không gian số
Theo TS Phạm Viết Thuận, Viện trưởng Viện Kinh tế Tài nguyên và Môi trường, mới đây Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị về chuyển đổi số quốc gia và luật đã quy định hệ số hóa dữ liệu quốc gia. Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng đã có đề án xây dựng cơ sở dữ liệu lớn về đất đai. Ngoài ra, thực tế tại nhiều địa phương để xảy ra tình trạng làm mất phôi giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (sổ hồng) và tình trạng làm sổ hồng giả. Chính vì vậy ông đã có kiến nghị số hóa sổ hồng thay vì vẫn cấp sổ hồng giấy theo cách truyền thống lâu nay.
Kiến nghị chuyển sổ hồng sang số hóa thay vì in giấy như hiện nay
Ảnh: Đình Sơn
Đặc biệt, trong xu thế mới, đất nước đang chuyển mình để hòa nhập với thế giới số, trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn trong phát triển khoa học, công nghệ và trí thức. Với vai trò là thành phố trí thức khoa học và kinh nghiệm thực tiễn trong nghiên cứu, đánh giá khoa học về lĩnh vực kinh tế tài nguyên, Viện Kinh tế Tài nguyên và Môi trường kiến nghị Chính phủ và cơ quan có thẩm quyền định hướng số hóa sổ hồng. Số hóa sổ hồng giúp người dân thuận tiện hơn khi thực hiện các quyền của mình và tốt hơn cho công tác quản lý nhà nước về quản lý đất đai khi quản lý dữ liệu một cách hệ thống.
"Hàng triệu sổ hồng đang cấp bằng giấy nên được định hướng chuyển đổi số bằng định danh thửa đất, tờ bản đồ tích hợp vào số căn cước công dân chủ sở hữu trên cả nước để quản lý, xác lập chủ sở hữu và cấp sổ hồng trên không gian số. Việc này cũng tạo dữ liệu nền cho các công tác quản lý nhà nước khác như quản lý quy hoạch, xây dựng và thu thuế bất động sản (BĐS) khi chuyển nhượng. Thậm chí, tránh làm giả sổ hồng. Khi sổ hồng được số hóa trên không gian mạng, mọi thao tác sẽ được thực hiện và cập nhật trên đó. Người dân có tài khoản VNeID có thể truy cập và in ra bao nhiêu quyển sổ cũng được, nếu muốn", TS Phạm Viết Thuận nói.
Ủng hộ đề xuất này, chuyên gia BĐS Trần Khánh Quang phân tích: Trên sổ hồng mới cũng tích hợp mã QR, người dân muốn biết thông tin chỉ cần cầm điện thoại quét vào là có thể biết một số thông tin của thửa đất, của chủ đất. Dù vậy trên sổ hồng hiện nay trang 2 rất ít, chỉ cần làm thủ tục thay đổi, vay vốn ngân hàng 2 lần là hết và phải đi làm lại sổ mới. Như vậy bỏ sổ hồng giấy như hiện nay và số hóa tích hợp vào VNeID như các loại giấy tờ khác là cần thiết. Bởi đến nay công chứng cũng số hóa hết, có thể tra cứu trên mạng. Nếu làm được việc này sẽ giúp người dân, cơ quan quản lý nhà nước đỡ tốn chi phí, thời gian.
"Nhiều nước đã làm điều này. Thông tin về nhà đất đã đưa hết lên không gian mạng, số hóa. Khi mua bán hay thế chấp ngân hàng, công chứng mời hai bên ra làm việc, sau đó sẽ có giấy xác nhận dịch vụ hoàn thành. Tiếp đến cầm giấy đi đăng bộ lên trung tâm đăng bộ toàn quốc để cập nhật thông tin mua bán, cầm cố lên sổ hồng đã số hóa. Hiện nay Bộ Xây dựng cũng đang thành lập sàn giao dịch BĐS tập trung. Tất cả các thông tin về mua bán, giá đều được cập nhật, tích hợp ở đây nên việc chuyển đổi là cần thiết", ông Trần Khánh Quang nêu quan điểm.
Cần thời gian để chuẩn hóa, đồng bộ
Từng nhiều năm quản lý lĩnh vực cấp sổ hồng trên địa bàn TP.HCM, ông Phạm Ngọc Liên, nguyên Giám đốc Văn phòng đăng ký đất đai TP.HCM, cho rằng tương lai bỏ cấp sổ hồng bằng giấy và số hóa là điều nên làm, rất tốt. Nhưng làm ngay bây giờ thì chưa được vì cơ sở dữ liệu chưa đầy đủ và kỹ thuật chưa cho phép. Như mới đây, ở TP.HCM có chủ trương cho cho người dân ngồi nhà nộp hồ sơ xóa thế chấp ngân hàng trực tuyến. Dù vậy người dân vẫn phải đến Chi nhánh văn phòng đăng ký đất đai để nhận kết quả đăng ký hoặc xóa thế chấp trên sổ hồng và ngân hàng cũng phải đến lấy sổ hồng cầm về bỏ vào két để lưu trữ hồ sơ. Nói điều này để thấy rằng muốn số hóa phải có sự đồng bộ ở tất cả các khâu.
"Nếu tích hợp được hết thì rất tốt. Như đổi bằng lái xe hay thí điểm sang tên xe không cần công chứng mà chỉ cần thực hiện trên cổng dịch vụ công tại TP.HCM VNeID nhằm tạo thuận lợi cho người dân. Trong khi sổ hồng là tài sản giá trị rất lớn và dễ bị kẻ xấu lợi dụng để làm giả, lừa đảo, nên nếu số hóa sẽ an toàn hơn, hạn chế sổ giả, lừa đảo. Nhưng cần phải có thời gian và kỹ thuật. Đồng thời phải tạo thói quen cho người dân và các bên phải chấp nhận, sử dụng", ông Phạm Ngọc Liên cho hay.
Trước đề xuất số hóa sổ hồng thay vì cấp sổ giấy như hiện nay, đa số các ý kiến đều đồng tình bởi việc số hóa dữ liệu đất đai, BĐS và quản lý quyền sở hữu trên hệ thống dữ liệu số là xu hướng tất yếu, nhất là với việc phát triển chính phủ số, đô thị thông minh đang diễn ra mạnh mẽ như hiện nay.
Tuy nhiên các chuyên gia đều cho rằng để làm được điều này cần phải đáp ứng nhiều yếu tố. Đầu tiên là hệ thống dữ liệu đất đai phải đồng bộ và chính xác. Hiện ở VN dữ liệu sổ hồng/sổ đỏ vẫn còn phân tán ở nhiều nơi, nhiều địa phương và thiếu đồng bộ. Thậm chí nhiều nơi chưa cập nhật và có trường hợp chồng lấn, tranh chấp chưa được xử lý triệt để. Để bỏ hẳn sổ giấy thì cần thêm nghị định hướng dẫn và sửa đổi một số luật liên quan. Trong khi hệ thống dữ liệu đất đai quốc gia phải đủ mạnh, an toàn bảo mật, kết nối liên thông các bộ ngành, địa phương. Để làm được điều này phải mất khá nhiều thời gian và công sức. Trong khi người dân vẫn có tâm lý thích "cầm sổ hồng giấy" trên tay cho chắc. Muốn thay đổi thói quen đó, phải có thời gian và cơ chế bảo đảm giá trị pháp lý của bản điện tử rõ ràng, dễ tra cứu, dễ xác minh.
Một số quốc gia đã áp dụng
Một số quốc gia như Estonia, UAE, Anh… đã số hóa gần như hoàn toàn dữ liệu đất đai. Họ không cần sổ giấy, mọi giao dịch BĐS đều xác thực qua hệ thống điện tử an toàn, truy xuất được lịch sử, thông tin sở hữu minh bạch.
Do vậy, VN có thể bỏ sổ hồng giấy và chuyển qua số hóa, điện tử được nhưng phải cần thêm 5 - 10 năm để chuẩn hóa, đồng bộ và tạo lòng tin xã hội. Trước mắt có thể thí điểm áp dụng trước ở các khu đô thị mới, TP thông minh, rồi nhân rộng dần. Trong tương lai gần, khả năng cao sẽ tồn tại song song hai hình thức sổ giấy + sổ điện tử và từ từ tiến tới dùng hoàn toàn bằng sổ hồng điện tử.
LS Hoàng Thu (Đoàn luật sư TP.HCM)
