Sai lầm tàn phá thận từ chén nước chấm trên mâm cơm
Nhiều người quen chấm đẫm nước mắm, nước tương để bữa ăn thêm ngon nhưng không biết lượng muối thừa khiến thận phải làm việc quá sức.
PGS.TS.BS Nguyễn Bách, Trưởng khoa Nội thận - Lọc máu, Bệnh viện Thống Nhất, giải thích thận có nhiệm vụ đào thải độc chất, trong đó có muối (natri). Khi cơ thể nạp quá nhiều natri, thận phải tăng cường hoạt động để lọc và đào thải lượng muối dư thừa. Một cơ quan phải làm việc quá sức trong thời gian dài sẽ dần suy giảm chức năng, nên ăn mặn được xem là một trong những yếu tố làm tăng nguy cơ suy thận. Ngoài ra, chế độ ăn nhiều muối còn làm tăng huyết áp, từ đó tiếp tục gây tổn thương cho thận.
Theo bác sĩ Bách, không chỉ cầu thận mà toàn bộ hệ thống lọc của thận đều phải "gồng mình" khi lượng natri cơ thể tăng cao. Lượng máu đến thận nhiều hơn để phục vụ quá trình lọc, các ống thận cũng hoạt động nhiều hơn nhằm đào thải muối. Tình trạng này kéo dài nhiều năm, cầu thận sẽ tăng hoạt động, phì đại, sau đó xơ hóa và cuối cùng dẫn đến suy giảm chức năng.
Hại thận theo cách rất âm thầm
PGS Bách nhấn mạnh ăn mặn không gây tổn thương thận ngay sau một vài bữa ăn. Điều nguy hiểm nằm ở việc duy trì thói quen này trong nhiều năm. Ông ví quá trình đó giống như một người liên tục bắt cơ thể làm việc quá sức, dẫn đến trước mắt vẫn có thể đáp ứng, nhưng về lâu dài sẽ kiệt quệ.
Để dễ hình dung, bác sĩ so sánh với một trận bóng đá có 11 cầu thủ. Một cầu thủ bị thẻ đỏ ngay từ đầu trận, 10 cầu thủ còn lại vẫn có thể thi đấu nhưng phải gắng sức suốt hơn 80 phút và sẽ nhanh chóng xuống sức. Ngược lại, còn vài phút cuối trận mới thiếu người thì cả đội vẫn có thể gánh vác. Thận cũng vậy, làm việc quá tải trong thời gian ngắn thường không gây hậu quả đáng kể, nhưng nếu ngày nào cũng phải "gánh" lượng muối dư thừa thì nguy cơ suy giảm chức năng là điều khó tránh khỏi.
Nhiều người không nhận ra mình đang ăn quá mặn vì vị giác thay đổi theo thời gian. Trẻ sơ sinh bú sữa mẹ vốn đã quen với vị rất nhạt, nhưng khi lớn lên, thức ăn được nêm nếm ngày càng đậm đà khiến khẩu vị tăng dần.
"Ăn riết rồi thành quen, thiếu muối lại thấy không ngon", ông nói và cho rằng ăn mặn có điểm giống thuốc lá hay cà phê ở chỗ rất dễ hình thành thói quen và khó từ bỏ.
Nhiều người không thể thiếu chén nước mắm mặn khi dùng bữa. Ảnh minh họa: Bùi Thủy
Giảm muối giúp giảm nguy cơ tim mạch
Ngoài tác động lên thận, lượng muối dư thừa còn ảnh hưởng trực tiếp đến hệ tim mạch thông qua việc làm tăng huyết áp. Theo bác sĩ Bách, nhiều nghiên cứu cho thấy chỉ cần giảm lượng muối trong khẩu phần ăn, huyết áp có thể giảm khoảng 10-20 mmHg mà không cần dùng thuốc. Đây là mức giảm rất đáng kể, góp phần giảm nguy cơ biến chứng tim mạch cũng như bảo vệ chức năng thận.
Gánh nặng bệnh thận tại Việt Nam cũng đang gia tăng. Một số khảo sát cho thấy khoảng 12,8% người trưởng thành Việt Nam mắc bệnh thận mạn, tương đương gần 8,7 triệu người, nhưng đa số không biết mình mắc bệnh do bệnh tiến triển âm thầm. Nhiều trường hợp chỉ được phát hiện khi đã ở giai đoạn muộn, phải lọc máu hoặc ghép thận.
PGS Bách cho biết bệnh thận mạn hiện nay ngày càng phổ biến do nhiều nguyên nhân như già hóa dân số, đái tháo đường, tăng huyết áp, béo phì và lối sống thiếu lành mạnh. Ăn nhiều muối chỉ là một yếu tố trong số đó, nhưng là yếu tố rất phổ biến vì xuất hiện hằng ngày trong bữa ăn. Không chỉ muối trong gia vị, nhiều thực phẩm chế biến sẵn, thực phẩm bảo quản hoặc giàu đạm cũng làm tăng gánh nặng cho thận.
Bệnh nhân suy thận giai đoạn cuối phải lọc máu tại Bệnh viện Thống Nhất. Ảnh: Phùng Tiên
Không có dấu hiệu cảnh báo sớm
Tổn thương thận do ăn mặn diễn tiến âm thầm nên hầu như không có dấu hiệu cảnh báo sớm. Nhiều người chỉ phát hiện bệnh khi chức năng thận đã suy giảm đáng kể. Một trong những dấu hiệu dễ gặp hơn là huyết áp tăng, song nhiều người chủ quan, cho rằng do căng thẳng, thức khuya hoặc mệt mỏi nên không đi kiểm tra.
Để phòng bệnh, PGS Bách khuyến cáo mỗi người nên khám sức khỏe định kỳ hằng năm, trong đó cần thực hiện xét nghiệm nước tiểu vì đây là phương pháp đơn giản nhưng có giá trị sàng lọc cao. Người mắc đái tháo đường, tăng huyết áp, béo phì, có chế độ ăn nhiều muối hoặc tiền sử gia đình mắc bệnh thận cần được theo dõi sát hơn.
Lưu ý uống nhiều nước, nên khởi đầu ngày mới với cốc nước 300 ml, ngay từ lúc ngủ dậy, giúp thanh lọc cơ thể. Ăn uống lành mạnh, hạn chế ăn mặn. Tăng cường vận động thể lực. Tránh chất kích thích, không hút thuốc lá, hạn chế bia rượu.
Theo bác sĩ, không có mẹo hay thực phẩm nào có thể thay thế việc giảm muối. Muốn thay đổi khẩu vị, cần giảm từ từ để vị giác thích nghi, tương tự quá trình cai thuốc lá hoặc cà phê. "Ăn mặn chỉ mang lại cảm giác ngon miệng nhất thời. Khi nhận ra đây là thói quen không có lợi, mỗi người nên chủ động tiết chế để bảo vệ thận và tim mạch", ông nói.
