Theo bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, Hội Oxy cao áp và Thể thao dưới nước, một ly rượu rẻ có thể mang lại cảm giác say nhanh, nhưng cũng có thể là khởi đầu của chuỗi biến chứng mù mắt, hôn mê và tử vong. Thủ phạm không phải ethanol, loại cồn có trong rượu thông thường mà là methanol, cồn công nghiệp cực độc thường bị trộn vào rượu giá rẻ hoặc rượu giả để giảm chi phí.
Methanol có hình thức gần như giống hệt ethanol: trong suốt, mùi cồn, dễ cháy. Sự tương đồng này khiến nhiều người nghĩ “cồn nào cũng như nhau”. Tuy nhiên, chỉ một lượng nhỏ methanol cũng đủ gây tổn thương nặng. Khi vào cơ thể, methanol nhanh chóng hấp thu qua đường tiêu hóa và được gan chuyển hóa thành formaldehyde rồi thành acid formic. Chính acid formic mới là chất gây độc chính.
Acid formic tích tụ làm máu bị toan hóa, khiến người bệnh thở nhanh, thở sâu, tim dễ rối loạn nhịp, huyết áp tụt. Đồng thời, chất này ức chế quá trình tạo năng lượng trong tế bào, khiến tế bào rơi vào tình trạng thiếu oxy dù máu vẫn đủ oxy. Những cơ quan cần nhiều năng lượng như não, dây thần kinh thị giác, tim và thận bị tổn thương đầu tiên.
Lạm dụng rượu và sử dụng rượu không rõ nguồn gốc khiến cho nguy cơ nhập viện vì ngộ độc cao.
Biểu hiện thường bắt đầu bằng đau đầu, buồn nôn, chóng mặt, sau đó nhìn mờ, nhìn như có sương hoặc “tuyết rơi”. Đây là dấu hiệu tổn thương dây thần kinh thị giác. Nếu không điều trị kịp thời, tổn thương này thường không hồi phục, dẫn đến mù vĩnh viễn. Khi độc tính lan rộng, người bệnh có thể hôn mê, ngừng thở hoặc tử vong.
Điểm nguy hiểm là giai đoạn “êm” sau khi uống. Trong vài giờ đầu, triệu chứng gần giống say rượu thông thường nên dễ bị bỏ qua. Sau 12–24 giờ, khi acid formic tích tụ nhiều, các dấu hiệu nặng mới xuất hiện. Lúc này, tổn thương đã tiến triển, việc điều trị khó khăn và nguy cơ di chứng cao.
Biểu hiện của say rượu thông thường là chếnh choáng, nói líu lưỡi, phối hợp cơ thể kém, mất thăng bằng, buồn nôn, nôn.
Rượu nấu đúng cách vẫn có thể chứa lượng nhỏ methanol nhưng không gây ngộ độc cấp. Trong khi đó, rượu pha từ cồn công nghiệp có thể chứa hàm lượng methanol cao, tạo cảm giác say mạnh nhưng cực kỳ nguy hiểm.
Trước nguy cơ methanol bị trộn vào rượu, nhiều ý kiến đề xuất nhuộm màu cồn công nghiệp để dễ nhận biết. Biện pháp này có thể giúp giảm các trường hợp uống nhầm vô tình, nhưng khó ngăn hành vi cố ý pha trộn. Các chất màu có thể bị tẩy hoặc làm loãng bằng phương pháp đơn giản, trong khi độc tính của methanol vẫn giữ nguyên.
Kinh nghiệm quốc tế cho thấy hiệu quả hơn là “biến tính đa tầng”, kết hợp nhuộm màu với chất tạo vị đắng mạnh và mùi khó chịu, khiến cồn công nghiệp gần như không thể uống. Các chất này cũng giúp cơ quan chức năng dễ phát hiện khi kiểm tra.
Ngoài ra, kiểm soát chặt nguồn methanol, siết quản lý rượu trôi nổi và xử lý nghiêm hành vi pha cồn công nghiệp vào rượu là những giải pháp quan trọng. Truyền thông cần hướng tới nhóm có nguy cơ cao, với thông điệp đơn giản: không uống rượu không rõ nguồn gốc, cảnh giác với rượu quá rẻ và đi viện ngay nếu xuất hiện nhìn mờ sau khi uống.
Một chai rượu rẻ có thể tiết kiệm vài chục nghìn đồng, nhưng cái giá phải trả có thể là thị lực, sức lao động hoặc mạng sống. Sự thận trọng của người tiêu dùng vẫn là lớp bảo vệ quan trọng nhất trước loại độc chất âm thầm này.
