Có một kiểu mệt rất quen thuộc: Không làm việc nặng, không mắc bệnh gì đặc biệt nhưng chỉ cần đi bộ nhanh một đoạn, leo vài tầng cầu thang hay vận động một lúc đã thấy hụt hơi.
Nhiều người nghĩ đó đơn giản là vì lâu ngày không tập thể dục. Nhưng một nghiên cứu mới cho thấy câu chuyện có thể sâu hơn thế: Lối sống ít vận động dường như đã ảnh hưởng đến cách cơ thể tạo và sử dụng năng lượng, ngay cả khi một người vẫn được xem là khỏe mạnh.
Nghiên cứu được thực hiện bởi các nhà khoa học tại Đại học Colorado Anschutz (Mỹ), trên 19 nam giới khỏe mạnh, độ tuổi trung bình khoảng 42. Trong số này, 9 người có lối sống ít vận động và 10 người thường xuyên hoạt động thể chất.
Nhóm vận động được xác định là những người tập aerobic ít nhất 150 phút mỗi tuần.
Các nhà nghiên cứu lấy mẫu mô cơ ở đùi của những người tham gia để kiểm tra hoạt động của ty thể - bộ phận trong tế bào có nhiệm vụ chuyển hóa chất dinh dưỡng thành năng lượng. Họ đồng thời thực hiện các bài kiểm tra gắng sức để đánh giá khả năng sử dụng chất béo, đường và theo dõi nồng độ lactate trong máu.
Kết quả cho thấy sự khác biệt khá rõ giữa hai nhóm.
Ở những người ít vận động, khả năng hoạt động của ty thể thấp hơn khoảng 28-36% ở một số chỉ số. Nói đơn giản hơn, cơ bắp của người ít vận động dường như không sử dụng hai nguồn nhiên liệu quan trọng là đường và chất béo hiệu quả bằng người thường xuyên vận động.
Vì sao người ít vận động dễ thấy "đuối"?
Điều này cũng thể hiện khá rõ khi họ được yêu cầu vận động.
Nhóm ít vận động có VO₂max thấp hơn khoảng 38% - một chỉ số thường được sử dụng để đánh giá khả năng sử dụng oxy tối đa của cơ thể khi gắng sức.
Trong quá trình tập luyện, lượng lactate trong máu của nhóm này cũng tăng hơn 60% so với nhóm vận động thường xuyên. Nồng độ lactate tăng nhanh khi vận động có thể phản ánh việc cơ thể phải dựa nhiều hơn vào những con đường tạo năng lượng kém hiệu quả khi cường độ hoạt động tăng.
Đó có thể là một phần lý do người lâu ngày không tập thể dục thường cảm thấy một hoạt động tưởng rất bình thường cũng trở nên nặng nề.
Không phải cơ thể đột nhiên "yếu đi", mà có thể nó đã quen với việc… không cần phải vận hành ở mức cao.
Điểm khiến các nhà nghiên cứu quan tâm là những người tham gia không phải bệnh nhân đang mắc các bệnh chuyển hóa. Nghiên cứu cho thấy ngay cả ở những người nhìn bên ngoài vẫn khỏe mạnh, lối sống ít vận động đã đi kèm với những thay đổi đáng kể trong khả năng tạo năng lượng của cơ.
Trước đây, nhiều nghiên cứu đã cho thấy người ít vận động có thể có ít ty thể hơn hoặc hoạt động ty thể khác biệt so với người tập luyện thường xuyên. Một nghiên cứu trước đó cũng ghi nhận mối liên quan giữa lối sống ít vận động, khả năng hiếu khí thấp và hoạt động của các enzyme trong ty thể.
Tuy nhiên, nghiên cứu mới đi xa hơn khi cho thấy không chỉ số lượng mà khả năng xử lý nhiên liệu của ty thể cũng có sự khác biệt ở những người ít vận động nhưng chưa có biểu hiện bệnh rõ ràng.
Nhưng chưa thể nói "ngồi nhiều gây bệnh"
Các nhà khoa học cũng lưu ý không nên hiểu kết quả này theo hướng chỉ cần ngồi nhiều là chắc chắn sẽ mắc bệnh.
Đây là một nghiên cứu quy mô rất nhỏ, chỉ có 19 người và tất cả đều là nam giới. Nhóm nghiên cứu hiện mới lên kế hoạch thực hiện nghiên cứu tương tự ở phụ nữ. Vì vậy, kết quả chưa thể đại diện cho toàn bộ dân số.
Ngoài ra, đây là nghiên cứu quan sát sự khác biệt giữa nhóm ít vận động và nhóm vận động thường xuyên, nên chưa thể khẳng định chắc chắn rằng chính việc ít vận động là nguyên nhân duy nhất dẫn đến những thay đổi trên.
Các nghiên cứu lớn hơn và những thử nghiệm theo dõi người tham gia trước và sau khi tăng cường vận động sẽ cần thiết để trả lời câu hỏi này.
Điều dễ làm nhất vẫn là… đứng dậy và vận động
Dù còn những giới hạn, nghiên cứu tiếp tục bổ sung bằng chứng cho một điều vốn đã được biết đến từ lâu: vận động thường xuyên có lợi cho sức khỏe chuyển hóa.
Các chuyên gia khuyến nghị người trưởng thành nên có ít nhất 150 phút vận động cường độ vừa phải mỗi tuần. Đi bộ nhanh, đạp xe, chạy bộ, bơi, leo núi… đều có thể được tính vào thời gian vận động này.
Và không nhất thiết phải bắt đầu bằng một lịch tập quá nặng.
Với người phải ngồi làm việc nhiều, đôi khi điều đầu tiên cần thay đổi chỉ là đừng để cả ngày trôi qua trong trạng thái ngồi từ bàn làm việc đến bàn ăn rồi lại lên giường.
Bởi cơ thể cũng giống như nhiều thứ khác: càng được sử dụng đều đặn, nó càng có cơ hội duy trì khả năng hoạt động tốt.
