Tủ lạnh từ lâu được xem là “lá chắn” giúp bảo quản thực phẩm, ngăn ngừa hư hỏng. Thế nhưng, quan niệm “cứ để tủ lạnh là yên tâm” lại đang khiến nhiều người vô tình duy trì những thói quen tiềm ẩn rủi ro. Thực tế, tủ lạnh không phải môi trường vô trùng. Ở nhiệt độ khoảng 4°C, nhiều loại vi khuẩn vẫn có thể tồn tại và phát triển chậm, thay vì bị tiêu diệt hoàn toàn.
Các nghiên cứu cho thấy những vi khuẩn như E. coli hay Staphylococcus aureus vẫn có thể sống sót sau vài ngày bảo quản lạnh. Không chỉ vậy, thực phẩm để lâu còn có nguy cơ tăng nitrit, đặc biệt là các món đã nấu chín hoặc rau xanh. Khi bị hâm nóng nhiều lần hoặc đông lạnh - rã đông liên tục, thực phẩm còn dễ sinh ra các chất oxy hóa lipid, nitrosamine hoặc độc tố nấm mốc.
Những chất này không trực tiếp gây ra bệnh bạch cầu, nhưng nếu tích tụ lâu dài có thể làm gia tăng tình trạng viêm mãn tính, ảnh hưởng đến hệ miễn dịch và hệ tạo máu. Đây được xem là yếu tố góp phần làm tăng nguy cơ các bệnh lý nghiêm trọng, bao gồm cả bệnh về máu.
Theo TS.BS Nguyễn Văn Tiến, Viện Dinh dưỡng Quốc gia, chia sẻ trên báo Sức khỏe & Đời sống : Tủ lạnh chỉ giúp làm chậm quá trình hư hỏng chứ không thể tiêu diệt hoàn toàn vi khuẩn. Việc sử dụng thực phẩm bảo quản quá lâu, đặc biệt là thực phẩm đã chế biến, có thể làm tăng nguy cơ tích lũy các chất không có lợi cho sức khỏe nếu dùng thường xuyên.
Không chỉ dừng ở nguy cơ tiềm ẩn, việc sử dụng tủ lạnh sai cách còn có thể gây ra nhiều vấn đề sức khỏe rõ rệt theo thời gian.
Trước hết là gánh nặng cho gan. Khi thường xuyên ăn đồ thừa để lâu hoặc thực phẩm bị oxy hóa, gan phải hoạt động liên tục để xử lý các chất độc hại. Lâu dần, điều này có thể làm tăng men gan và góp phần thúc đẩy các bệnh lý như gan nhiễm mỡ.
Bên cạnh đó, hệ miễn dịch cũng bị ảnh hưởng. Thực phẩm nhiễm khuẩn hoặc nấm mốc có thể làm rối loạn hệ vi sinh đường ruột, khiến cơ thể dễ bị tiêu chảy, nhiễm trùng hoặc suy giảm đề kháng. Khi hệ miễn dịch suy yếu kéo dài, nguy cơ mắc các bệnh mạn tính cũng tăng lên.
Đáng chú ý, một số thực phẩm để lâu trong tủ lạnh còn có thể chứa các chất được xếp vào nhóm nguy cơ cao như aflatoxin - độc tố nấm mốc được Tổ chức Y tế Thế giới xếp vào nhóm chất gây ung thư. Việc tiếp xúc lâu dài với các chất này có thể làm tăng nguy cơ ung thư gan, đường tiêu hóa và ảnh hưởng gián tiếp đến hệ tạo máu.
Vậy đâu là những “thủ phạm” cần loại bỏ ngay khỏi tủ lạnh?
Đầu tiên là thức ăn thừa để quá 48 giờ. Đặc biệt với rau xanh, món hầm hay đồ nguội, dù chưa có dấu hiệu hỏng vẫn không nên tiếp tục sử dụng. Tốt nhất nên ăn trong vòng 24 giờ để hạn chế nguy cơ tăng nitrit.
Thứ hai là thịt và hải sản đông lạnh quá lâu, thường trên 3 tháng. Khi đó, thực phẩm không chỉ giảm giá trị dinh dưỡng mà còn có nguy cơ biến đổi chất, gây hại nếu sử dụng kéo dài.
Ngoài ra, các loại thực phẩm có dấu hiệu mốc như bánh bao, ngô, đậu phộng hay các loại hạt tuyệt đối không nên tiếc rẻ. Việc cắt bỏ phần mốc không loại bỏ được độc tố, bởi aflatoxin có thể lan rộng và chịu nhiệt tốt.
Một sai lầm phổ biến khác là rã đông rồi cấp đông lại nhiều lần. Mỗi lần như vậy đều tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển mạnh hơn, đồng thời làm giảm chất lượng thực phẩm đáng kể.
Để sử dụng tủ lạnh an toàn hơn, các chuyên gia khuyến nghị nên thay đổi từ những thói quen nhỏ. Hãy mua và nấu lượng thực phẩm vừa đủ, hạn chế để thừa. Nếu có thức ăn dư, nên dùng sớm trong ngày hôm sau.
Đồng thời, cần phân loại thực phẩm rõ ràng - đồ sống và đồ chín nên để riêng biệt để tránh lây nhiễm chéo. Tủ lạnh cũng nên được vệ sinh định kỳ mỗi 1-2 tuần, kiểm tra và loại bỏ thực phẩm đã để quá lâu hoặc không rõ nguồn gốc.
Với trường hợp không có tủ lạnh, chúng ta cần đun sôi trở lại, tức giữ cho thức ăn sôi ít nhất trên 60 độ C và để được tối đa là qua đêm ở môi trường nhiệt độ bình thường (dưới 25 độ C). Còn trong trường hợp nhiệt độ môi trường cao vi sinh vật sẽ phát triển nhanh.
Lưu ý khi bảo quản và rã đông
- Tránh nhồi nhét thức ăn thừa trong tủ lạnh quá chật vì sẽ làm giảm lượng không khí lưu thông cần thiết để làm mát.
- Thức ăn thừa có sốt mayonnaise, sốt kem và rau diếp sẽ không ngon sau khi rã đông. Đồ đông lạnh tuy để được lâu nhưng bị mất độ ẩm, khiến món ăn giảm độ mềm, hương vị và màu sắc.
- Khi muốn ăn thức ăn thừa đông lạnh, hãy rã đông trong ngăn mát tủ lạnh, nước lạnh hoặc lò vi sóng. Nên ăn hết thức ăn đã rã đông trong vòng 3-4 ngày.
Tóm lại, Tủ lạnh vẫn là trợ thủ đắc lực trong căn bếp hiện đại, nhưng chỉ thực sự an toàn khi được sử dụng đúng cách. Đôi khi, chỉ một vài thói quen nhỏ như tiếc đồ thừa hay trữ thực phẩm quá lâu lại có thể trở thành “mối nguy thầm lặng” ảnh hưởng đến sức khỏe cả gia đình.
