Trong nhiều năm, Hollywood khiến khán giả tin rằng muốn sở hữu thân hình của một siêu anh hùng phải sống trong phòng gym, tập luyện sáu hoặc bảy ngày mỗi tuần và tuân theo những chế độ ăn khắc nghiệt.
Thế nhưng quá trình Matt Damon chuẩn bị cho vai Odysseus trong bộ phim The Odyssey của Christopher Nolan lại phản ánh một xu hướng hoàn toàn khác. Ở tuổi 55, nam diễn viên không theo đuổi thân hình đồ sộ kiểu Marvel mà hướng tới một cơ thể săn chắc, linh hoạt và đủ sức thực hiện các cảnh chèo thuyền, chiến đấu, leo trèo và quay phim liên tục trong nhiều tháng.
Điều đáng chú ý là giáo án của anh chỉ gồm khoảng hai buổi tập sức mạnh mỗi tuần, kết hợp dinh dưỡng và phục hồi được tính toán cẩn thận.
Xu hướng tập ít nhưng đủ
Nếu chỉ nhìn vào số buổi tập, nhiều người sẽ cho rằng đây là một ngoại lệ của Hollywood. Nhưng thực tế, những gì Matt Damon thực hiện lại đang phản ánh sự thay đổi lớn trong khoa học thể thao. Thay vì đặt câu hỏi "tập bao nhiêu buổi một tuần", các nhà sinh lý học ngày nay quan tâm nhiều hơn tới khái niệm "liều lượng tập luyện tối ưu" (minimum effective dose), tức lượng kích thích tối thiểu nhưng vẫn tạo ra hiệu quả sinh học cao nhất.
Đây là kết luận được củng cố bởi hàng loạt nghiên cứu trong vài năm gần đây. Một phân tích tổng hợp trên Sports Medicine cho thấy khi tổng khối lượng tập luyện trong tuần được giữ tương đương, việc tập một nhóm cơ một lần hay nhiều lần mỗi tuần gần như không tạo ra khác biệt đáng kể về khả năng tăng cơ. Điều quyết định không còn là số ngày đến phòng gym mà là tổng số hiệp tập, cường độ và khả năng duy trì tiến bộ theo thời gian.
Xu hướng này cũng được phản ánh trong khuyến nghị mới nhất của American College of Sports Medicine (ACSM). Sau khi tổng hợp hàng trăm nghiên cứu, tổ chức này cho rằng người trưởng thành chỉ cần tối thiểu hai buổi tập sức mạnh mỗi tuần nếu các nhóm cơ lớn đều được kích thích với cường độ đủ cao. Điều này đánh dấu sự thay đổi đáng kể so với quan niệm phổ biến trước đây rằng muốn tăng cơ phải tập gần như mỗi ngày.
Đằng sau sự thay đổi ấy là hiểu biết ngày càng sâu về sinh học của cơ bắp. Khi con người nâng tạ, điều thực sự diễn ra không phải là cơ bắp phát triển ngay trong phòng gym.
Các sợi cơ chỉ nhận tín hiệu tổn thương cơ học, sau đó kích hoạt quá trình tổng hợp protein cơ, hay Muscle Protein Synthesis (MPS). Quá trình này có thể kéo dài khoảng hai ngày trước khi trở về trạng thái bình thường. Điều đó đồng nghĩa phần lớn sự phát triển của cơ diễn ra trong thời gian nghỉ ngơi chứ không phải lúc tập luyện.
Chính vì vậy, một chương trình tập ít buổi nhưng được thiết kế hợp lý hoàn toàn có thể mang lại hiệu quả tương đương, thậm chí tốt hơn việc tập liên tục nhưng không đủ thời gian phục hồi.
Khái niệm "progressive overload" (tăng dần mức kích thích) cũng đang trở thành nền tảng của mọi giáo án hiện đại. Thay vì liên tục thay đổi bài tập để tạo cảm giác mới lạ, các huấn luyện viên ưu tiên theo dõi sự tiến bộ của từng nhóm cơ thông qua mức tạ, số lần lặp hay tổng khối lượng tập. Đây chính là triết lý mà huấn luyện viên Gabe Stump áp dụng cho Matt Damon, với khoảng 8-10 hiệp mỗi nhóm cơ mỗi tuần thay vì những buổi tập kéo dài hàng giờ.
Điều thú vị là sự chuyển dịch này không chỉ diễn ra trong giới khoa học mà còn kéo theo cả một cuộc cách mạng công nghệ. Nếu trước đây việc tập luyện chủ yếu dựa vào cảm giác của vận động viên hoặc huấn luyện viên, ngày nay quyết định tập nặng hay nhẹ ngày càng được đưa ra dựa trên dữ liệu.
Các thiết bị đeo thông minh như vòng theo dõi sức khỏe, đồng hồ thể thao hay cảm biến sinh học liên tục ghi nhận nhịp tim, biến thiên nhịp tim (HRV), chất lượng giấc ngủ, mức độ căng thẳng và khả năng phục hồi của cơ thể. Từ những dữ liệu đó, thuật toán có thể đề xuất nên tập sức mạnh, tập sức bền hay nghỉ ngơi hoàn toàn trong ngày hôm sau.
Đó là lý do nhiều chuyên gia gọi đây là sự chuyển đổi từ "fitness" sang "human performance". Mục tiêu không còn đơn thuần là tăng kích thước cơ bắp mà là tối ưu toàn bộ hiệu suất của con người. Trong mô hình này, cơ thể được xem như một hệ thống sinh học có thể đo lường, phân tích và tối ưu bằng dữ liệu, tương tự cách các đội đua Công thức 1 theo dõi từng cảm biến trên chiếc xe của mình.
Thị trường mới
Xu hướng này cũng mở ra một thị trường hoàn toàn mới. Theo nhiều hãng nghiên cứu thị trường, lĩnh vực công nghệ hỗ trợ sức khỏe và hiệu suất con người đang tăng trưởng nhanh nhờ sự kết hợp giữa trí tuệ nhân tạo, cảm biến sinh học, phân tích dữ liệu và các nghiên cứu về lão hóa.
Các nền tảng AI không chỉ đếm số bước chân mà còn bắt đầu đóng vai trò như huấn luyện viên số, phân tích xu hướng phục hồi, dự báo nguy cơ chấn thương và cá nhân hóa giáo án dựa trên dữ liệu sinh học của từng người.
Matt Damon vì thế chỉ là phần nổi của tảng băng. Điều đáng chú ý hơn là hình ảnh một diễn viên 55 tuổi chuẩn bị cho vai chiến binh Hy Lạp bằng một giáo án tương đối đơn giản đã phản ánh cách khoa học đang thay đổi ngành fitness.
Cơ bắp của tương lai có thể sẽ không còn được xây dựng bằng những buổi tập kéo dài hay các lời khuyên truyền miệng trong phòng gym, mà bằng các thuật toán, cảm biến và những hiểu biết ngày càng chính xác về sinh học của cơ thể.
Trong cuộc đua ấy, phòng gym có thể vẫn tồn tại, nhưng lợi thế cạnh tranh sẽ thuộc về những người biết khai thác dữ liệu nhiều không kém việc nâng tạ.
*Nguồn: The Times, Vogue, GQ
