Tiến sĩ Ngô Đức Phương, Viện trưởng Viện Khoa học thuốc nam cho biết, riềng có tên khoa học Alpinia officinarum, thuộc họ gừng (Zingiberaceae). Đây là loại cây thân rễ được trồng phổ biến ở Việt Nam, vừa làm gia vị vừa được sử dụng trong y học cổ truyền.
Riềng có mùi thơm đặc trưng, vị cay ấm, thường được dùng khi chế biến các món nhiều đạm hoặc dễ gây đầy bụng. Từ cá kho, giả cầy đến các món ốc, riềng không chỉ giúp dậy mùi, khử tanh mà còn tạo cảm giác “dễ ăn”, đỡ ngấy.
Theo TS Phương, dưới góc nhìn sinh học, riềng chứa nhiều hợp chất có lợi như galangin, flavonoid và các loại tinh dầu (cineol, methyl cinnamate…). Những hoạt chất này có tác dụng kích thích tiết dịch tiêu hóa, tăng nhu động ruột nhẹ, giúp thức ăn được tiêu hóa thuận lợi hơn. Đồng thời, riềng còn có đặc tính chống viêm, kháng khuẩn đường ruột, giảm co thắt, hạn chế cảm giác đầy hơi, khó chịu sau bữa ăn.
Trong y học cổ truyền, riềng được xếp vào nhóm vị thuốc cay, tính ấm, có tác dụng ôn trung, tán hàn, hành khí. Vì vậy, riềng đặc biệt phù hợp khi sử dụng cùng các món ăn nhiều đạm, nhiều mỡ hoặc những thực phẩm có tính hàn, dễ gây lạnh bụng.
Từ kinh nghiệm dân gian, nhiều món ăn quen thuộc của người Việt luôn có sự góp mặt của riềng. Cá kho riềng là ví dụ điển hình. Cá giàu đạm, dễ sinh mùi tanh và có thể gây khó tiêu ở người tỳ vị yếu. Riềng với tinh dầu thơm giúp khử tanh, đồng thời hỗ trợ tiêu hóa, giảm đầy bụng sau bữa ăn.
Với món giả cầy (chân giò nấu riềng mẻ), chân giò chứa nhiều collagen và chất béo, dễ gây ngấy. Riềng giúp cân bằng vị chua - béo, tạo cảm giác dễ chịu hơn, đồng thời hỗ trợ quá trình tiêu hóa chất béo. Ốc nấu riềng mẻ vốn là món dễ gây lạnh bụng được cho riềng với tính ấm giúp trung hòa tính hàn, hạn chế đầy hơi, đau bụng.
Ở góc độ khoa học, nhiều nghiên cứu thực nghiệm cho thấy chiết xuất từ riềng có tác dụng bảo vệ niêm mạc dạ dày, giảm viêm đường tiêu hóa và ức chế một số vi khuẩn gây rối loạn tiêu hóa. Điều này phần nào lý giải kinh nghiệm dân gian sử dụng riềng trong các món “khó tiêu” lại hoàn toàn hợp lý về mặt sinh học.
Tuy nhiên, TS Phương cũng lưu ý, không phải ai cũng phù hợp dùng riềng. Người có cơ địa nóng trong, đang bị viêm loét dạ dày cấp không nên sử dụng quá nhiều riềng vì có thể gây kích thích. Đặc biệt, riềng chỉ có tác dụng hỗ trợ tiêu hóa, không thể thay thế thuốc điều trị trong các bệnh lý dạ dày, đường ruột nặng.
