Ngọc động hay còn gọi là ngọc hang động (tên khoa học Cave pearl) là những viên thạch nhũ có hình cầu, hình trứng hoặc hơi dẹt, được tạo thành bởi những giọt nước mang canxi từ trần hang nhỏ xuống các vỉa canxi bên dưới lòng hang. Chúng có nhiều hình dạng và kích thước khác nhau từ bằng hạt đậu đến to như quả bóng chày.
Ông Nguyễn Văn Úy, Phó giám đốc Công ty TNHH Jungle Boss, cho biết, tại Phong Nha - Kẻ Bàng có hơn 400 hang lớn nhỏ, nhưng ít hang có loại ngọc động này. Ngoài hang Hùng, ngọc động cũng có trong hang Over và Sơn Đoòng. Tuy nhiên loại ngọc động này được ghi nhận nhiều hơn, kích cỡ to hơn trong hang Hùng, phân bố thành từng ổ trên nền hang. Chúng có hình tròn hoặc bầu dục, kích thước khác nhau, với bề mặt nhẵn bóng và màu sắc đa dạng.
Hàng trăm ngọc động trong hang Hùng. Video: Uy Jang Jong
Ngọc động tập trung thành một vòng tròn rộng khoảng 2-3 m ở khu vực sâu trong hang, được xếp một cách tự nhiên. Đa số ngọc động được hình thành tập trung ở khu vực của các hồ canxi nhỏ, nơi có dòng nước thấm qua trần hang và nhỏ giọt xuống nền hang.
Tùy vào lượng khoáng chất ở trong nước nhỏ xuống, sẽ tạo nên ngọc động màu vàng hoặc trắng. "Đây là một trong những dạng thạch nhũ độc đáo và thời gian hình thành lâu nhất so với đa số các loại thạch nhũ khác, chủ yếu hình thành trong các hang động lớn", ông Uý nói.
Ngọc động hình thành từng ổ. Ảnh: Uy Jang Jong
Theo chuyên gia, ngọc động không phải là đá quý, cũng không có giá trị thương mại, nhưng mang ý nghĩa rất lớn về mặt khoa học và thẩm mỹ. Trong môi trường hang động đá vôi, những viên ngọc động với hình dáng tròn, bề mặt óng ánh tạo nên vẻ đẹp tự nhiên, kỳ thú.
Ngọc động chỉ bền vững và giữ được vẻ đẹp đặc biệt của nó khi nằm trong môi trường hang động. Nếu mang ra ngoài, chúng rất dễ hỏng, nứt vỡ hoặc mất màu chỉ sau một thời gian ngắn do thay đổi nhiệt độ, độ ẩm và tác động cơ học.
Ngọc động có màu trắng và màu vàng. Ảnh: Uy Jang Jong
Hang Hùng thuộc hệ thống hang Hung Thoòng được phát hiện năm 2002 và UBND tỉnh Quảng Bình cũ cho phép Công ty TNHH Jungle Boss khai thác du lịch mạo hiểm đầu năm 2023. Cơ quan chức năng và đơn vị khai thác du lịch nghiêm cấm khách du lịch tác động trực tiếp vào các cấu trúc thạch nhũ, ngọc động.
