Hai lần đại phẫu sửa trái tim đảo ngược của bé gái

BS.CKII Vũ Năng Phúc, Trưởng khoa Tim bẩm sinh, Trung tâm Tim mạch, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, cho biết bé An là trường hợp mắc bệnh tim bẩm sinh phức tạp. Trái tim không chỉ nằm bên phải mà còn bị xoay trục khiến buồng tim không nằm đúng vị trí giải phẫu thông thường (bên trái cơ thể). Lỗ thông liên thất rất lớn lại nằm sâu về phía sau tim, sát vùng mô dẫn truyền - khu vực kiểm soát nhịp tim.

Êkíp bác sĩ phẫu thuật hai lần cho bé khi ba tháng tuổi và lúc 5 tuổi. Hiện, tình trạng của bé ổn định, tăng cân tốt, không suy tim, có thể sinh hoạt bình thường như trẻ cùng độ tuổi khác.

An được phát hiện bệnh tim từ trong bụng mẹ, khi thai mới 20 tuần. Bé chào đời ở tuần thai 39, nặng 3 kg, được bác sĩ chăm sóc tích cực 10 ngày sau sinh. Đến hai tháng tuổi, bé bắt đầu có biểu hiện ọc sữa, tím tái, thở dốc, ngưng thở, viêm phổi tái phát. Bác sĩ Phúc khám cho bé khi ấy đánh giá có dấu hiệu suy tim, tăng áp phổi. "Cơ hội duy nhất để giữ sự sống cho con là phẫu thuật thắt hẹp thân động mạch phổi và cắt khâu ống động mạch", bác sĩ Phúc nói.

Ca mổ đầu tiên diễn ra khi bé tròn ba tháng tuổi. ThS.BS Nguyễn Minh Trí Viên, hiện là Cố vấn Phẫu thuật tim, Trung tâm Tim mạch, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, cho biết ca phẫu thuật tạm thời nhằm giảm lượng máu lên phổi, bảo vệ phổi, hạn chế suy tim. Ba năm đầu sau mổ, An phát triển khá tốt, lên cân đều, không suy tim. Khi 5 tuổi, bé không tăng cân suốt một năm nên được phẫu thuật lần hai.

Lúc này, BS.CKI Phạm Thục Minh Thủy, khoa Tim bẩm sinh, Trung tâm Tim mạch, chẩn đoán An có lỗ thông liên thất lớn phần màng lan phần nhận, thất phải dày, tồn tại tĩnh mạch chủ trên trái (tim bình thường chỉ có một tĩnh mạch chủ trên phải), tim đảo ngược vị trí. Đây là tổn thương giải phẫu khó sửa chữa.

Với trẻ có trái tim nằm bên trái như bình thường, phẫu thuật viên có thể tiếp cận lỗ thông liên thất thuận lợi. Tuy nhiên, ở bé An, tim nằm bên phải, thất phải nằm phía sau, lỗ thông bị che khuất bởi buồng tim, mạch máu lớn, khiến đường mổ quen thuộc đều tiềm ẩn nguy cơ cao, đặc biệt là rối loạn nhịp tim vĩnh viễn.

Để tiếp cận lỗ thông liên thất ở mặt lưng, êkíp xoay trái tim 90 độ sau khi làm liệt tim (ngừng đập hoàn toàn) và bảo vệ tối ưu với sự hỗ trợ của hệ thống tuần hoàn ngoài cơ thể. Tuy nhiên, lỗ thông vẫn bị che khuất, bác sĩ đánh giá không thể sửa chữa toàn bộ tổn thương nếu tiếp tục phương án này. 30 giây cân não, bác sĩ Viên quyết định chuyển sang phương án B - xoay tim về vị trí ban đầu để xẻ phần phễu của thất phải (đường ra thất phải) - cấu trúc ít ảnh hưởng nhất đến chức năng co bóp, tránh vùng dẫn truyền để tiếp cận trực tiếp lỗ thông liên thất, vá kín hoàn toàn. Tuy nhiên, điều này vẫn tiềm ẩn nguy cơ phá hủy cấu trúc, chức năng của thất phải, bệnh nhi dễ biến chứng rối loạn nhịp. Ngay khi êkíp cho tim đập lại, monitor ghi nhận nhịp tim chậm hơn bình thường. Bé được theo dõi sát tại khoa Hồi sức tích cực (ICU), với khả năng phải can thiệp thêm nếu nhịp tim không hồi phục.

Khoảng 7 giờ sau mổ, nhịp tim của An dần trở về bình thường. "Không có đường mổ nào là hoàn hảo, thành công nằm ở việc lựa chọn con đường ít gây tổn thương, phù hợp nhất với cấu trúc giải phẫu của trái tim", bác sĩ Viên giải thích.

Ba ngày sau phẫu thuật, chức năng tim của bé gần như trở lại bình thường. Theo bác sĩ Phúc, tình trạng tim đảo ngược vị trí kèm lỗ thông liên thất được ghi nhận trên y văn nhưng hiếm gặp, chưa có thống kê đầy đủ. Riêng tim đảo ngược vị trí được ước tính xảy ra ở khoảng 1/10.000 ca sinh, bao gồm cả những trường hợp cơ quan trong cơ thể cùng đảo ngược vị trí.

Bác sĩ Phúc khuyến cáo phụ nữ mang thai với thai kỳ nguy cơ cao nên siêu âm tim thai chuyên sâu để tầm soát sớm dị tật bẩm sinh. Trẻ sinh ra có bất thường về vị trí tim cần được theo dõi định kỳ tại bệnh viện có chuyên khoa tim bẩm sinh nhằm phát hiện bất thường và can thiệp kịp thời.