Bầu trời đêm quang đãng tại Valle de la Luna, San Pedro de Atacama, Chile (Ảnh: Alamy)
Cộng đồng khoa học quốc tế đã hoan nghênh quyết định hủy bỏ dự án INNA, một tổ hợp sản xuất hydro xanh và amoniac trị giá 10 tỷ USD tại sa mạc Atacama của Chile, do lo ngại dự án này sẽ gây tổn hại nghiêm trọng tới hoạt động quan sát thiên văn.
Dự án INNA, với diện tích khoảng 3.000 ha, bao gồm cảng biển, hệ thống vận chuyển ra bờ biển và 3 nhà máy điện mặt trời, đã được cơ quan môi trường Chile thẩm định trong gần 1 năm. Tuy nhiên, các nhà thiên văn cảnh báo vị trí dự án quá gần các kính thiên văn hàng đầu thế giới, có nguy cơ gây tác động không thể khắc phục đối với hoạt động nghiên cứu khoa học.
Bà Itziar de Gregorio, đại diện của Đài thiên văn Nam Âu (ESO) tại Chile, cho biết việc hủy dự án đồng nghĩa INNA sẽ không còn ảnh hưởng tiêu cực tới Đài thiên văn Paranal, nơi đặt một trong những hệ thống kính thiên văn quan trọng nhất hiện nay. Tuy nhiên, bà nhấn mạnh sự việc cho thấy nhu cầu cấp thiết phải xây dựng các cơ chế bảo vệ nghiêm ngặt hơn đối với các khu vực nghiên cứu thiên văn tại Chile.
Cơ quan Đánh giá Môi trường Chile xác nhận dự án đã chính thức được rút lại sau các cuộc làm việc với AES Andes, doanh nghiệp đề xuất triển khai INNA. AES Andes là công ty con của Tập đoàn AES của Mỹ, hoạt động trong lĩnh vực năng lượng tại Chile, Colombia và Argentina.
Trước đó, các nhà khoa học cảnh báo dự án INNA có thể làm gia tăng ô nhiễm ánh sáng, tạo rung chấn nhỏ ảnh hưởng đến thiết bị đo đạc, phát tán bụi có thể bám lên gương kính thiên văn, đồng thời làm tăng nhiễu động khí quyển. Họ cho rằng không có lý do kỹ thuật nào buộc dự án phải đặt gần các đài quan sát quan trọng, trong khi rủi ro đối với khoa học là rất lớn.
Tháng 12/2025, một thư ngỏ do nhà vật lý thiên văn Reinhard Genzel, chủ nhân Giải Nobel Vật lý năm 2020, khởi xướng đã kêu gọi chính phủ Chile hủy bỏ dự án. Theo thư này, cơ sở INNA dự kiến chỉ cách Đài thiên văn Paranal khoảng 11,6 km.
Paranal là nơi đặt Kính thiên văn Rất Lớn (VLT), công trình nằm ở độ cao khoảng 2.600 m so với mực nước biển, từng góp phần tạo ra dữ liệu cho 3 giải Nobel. Gần đó, tại Cerro Armazones, Kính thiên văn Cực Lớn (ELT), dự kiến trở thành kính thiên văn mặt đất lớn và mạnh nhất từng được xây dựng, hiện đang trong quá trình thi công.
Giới khoa học nhận định quyết định hủy dự án INNA là bước đi cần thiết để bảo vệ bầu trời Atacama, khu vực được xem là địa điểm lý tưởng nhất thế giới cho quan sát thiên văn từ mặt đất.
