Miền Bắc đang bước vào giai đoạn chuyển mùa từ xuân sang hè với đặc trưng nóng lạnh đan xen, mưa phùn, nồm ẩm thay đổi trong ngày. Kiểu thời tiết này không chỉ gây khó chịu mà còn làm gia tăng rõ rệt các bệnh hô hấp, xương khớp, dị ứng và đặc biệt là các biến cố tim mạch cấp tính, trong đó có đột quỵ.
Bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng cho biết, giao mùa là thời điểm hệ tuần hoàn dễ bị “kích hoạt” bởi những thay đổi nhỏ về nhiệt độ, độ ẩm hay áp suất. Với những người có sẵn yếu tố nguy cơ như tăng huyết áp, tiểu đường, bệnh tim mạch, bệnh phổi mạn tính hoặc thói quen hút thuốc, uống rượu bia, nguy cơ này càng rõ rệt.
Buổi sáng, đặc biệt trong khung giờ 6-9h, được xem là thời điểm nguy hiểm nhất. Nhiều nghiên cứu ghi nhận khoảng 25-30% ca đột quỵ xảy ra ngay trong giờ đầu sau khi thức dậy. Khi chuyển từ trạng thái nghỉ sang hoạt động, nhịp tim tăng nhanh, mạch máu co lại và huyết áp dễ tăng vọt. Đồng thời, hệ thần kinh, nội tiết và cơ chế đông máu cũng thay đổi theo hướng bất lợi.
Một ca cấp cứu đột quỵ tại Bệnh viện 108.
Ở thời điểm này, huyết áp buổi sáng thường tăng cao, nhất là ở người có tiền sử tăng huyết áp hoặc xơ vữa động mạch. Cùng lúc, tiểu cầu dễ kết dính hơn, các yếu tố đông máu tăng lên trong khi cơ chế tiêu sợi huyết bị ức chế, khiến cục máu đông dễ hình thành nhưng khó được loại bỏ. Nồng độ cortisol tăng cao cũng làm mạch máu nhạy cảm hơn, khiến các mảng xơ vữa dễ mất ổn định và gây tắc mạch hoặc vỡ mạch.
Không chỉ buổi sáng, ban đêm cũng tiềm ẩn rủi ro. Việc rời khỏi chăn ấm để vào nhà vệ sinh lạnh, ẩm hoặc tắm khuya, tắm nước lạnh khi nhiệt độ thấp có thể khiến mạch máu co đột ngột, huyết áp tăng nhanh, dẫn đến đột quỵ.
Nhiều thói quen tưởng chừng vô hại lại có thể trở thành “mồi lửa”. Việc bật dậy ngay khi vừa tỉnh giấc khiến huyết áp thay đổi đột ngột, não chưa kịp thích nghi. Ra ngoài trời lạnh ngay lập tức hoặc tập thể dục cường độ cao khi cơ thể chưa khởi động đầy đủ cũng làm tăng áp lực lên tim mạch. Ngoài ra, việc không uống nước sau khi ngủ dậy khiến máu đặc hơn, dễ hình thành cục máu đông.
Làm gì để phòng đột quỵ vào sáng sớm?
Để giảm nguy cơ, người có bệnh nền nên nằm thêm vài phút sau khi thức giấc, cử động nhẹ trước khi ngồi dậy. Uống một cốc nước ấm khoảng 200 ml ngay sau khi thức dậy giúp hỗ trợ tuần hoàn. Trong những ngày lạnh, cần giữ ấm cơ thể, tránh thay đổi nhiệt độ đột ngột và không nên tập thể dục quá sớm hoặc quá sức.
Việc kiểm soát tốt huyết áp, đường huyết, mỡ máu và tuân thủ điều trị theo hướng dẫn của bác sĩ đóng vai trò quan trọng trong phòng ngừa đột quỵ.
Người dân cũng cần nhận biết sớm các dấu hiệu cảnh báo như đau đầu dữ dội, chóng mặt, mất thăng bằng, nhìn mờ, tê yếu một bên cơ thể. Khi xuất hiện các biểu hiện này, cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế ngay lập tức, bởi mỗi phút trôi qua đều ảnh hưởng đến khả năng phục hồi.
Quy tắc FAST là cách nhận diện nhanh đột quỵ: mặt méo lệch, tay yếu hoặc tê một bên, nói khó hoặc nói ngọng và cần gọi cấp cứu ngay khi xuất hiện các dấu hiệu.
