Đào sâu xuống lòng đất để tìm lời giải cho kho báu
Kho báu Great Baddow được phát hiện trên một cánh đồng ở Great Baddow, Chelmsford vào năm 2020 và được xác định là kho tiền vàng thời Đồ Sắt lớn nhất từng được tìm thấy tại Anh. Kho báu này được định giá chính thức khoảng 300.050 bảng Anh (hơn 10 tỷ đồng), trước khi được Bảo tàng Chelmsford mua lại với giá 180.000 bảng Anh (hơn 6 tỷ đồng) vào năm 2025.
Sau đó, hàng loạt dự án khảo cổ được triển khai trong năm 2025 và 2026 nhằm nghiên cứu kho báu, đồng thời tìm hiểu vì sao một lượng lớn tiền vàng lại được chôn xuống cánh đồng và nằm dưới lòng đất suốt hơn 2.000 năm.
Một trong những dự án đáng chú ý là cuộc khai quật trực tiếp tại nơi phát hiện kho báu. Vào mùa thu năm 2025, Bảo tàng Chelmsford đã thuê Archaeology South-East (ASE), đơn vị thuộc Viện Khảo cổ học UCL, tiến hành khảo sát.
Trong dự án này, các nhà khảo cổ đã đào một hố có diện tích 2 x 2m xuống lớp đất tự nhiên chưa bị xáo trộn. Mục tiêu là tìm thêm dấu vết có thể hé lộ hoàn cảnh kho báu được chôn xuống lòng đất. Nhưng giữa quá trình khai quật, nhóm khảo cổ bất ngờ phát hiện thêm một dấu vết quan trọng.
Theo đó, khi đang khai quật, nhà khảo cổ Rob Cullum đã phát hiện 2 đồng tiền vàng thời Đồ Sắt ngay trong hố đào. Qua phân tích, cả hai được xác định thuộc loại tiền vàng “Whaddon Chase”, cùng loại với 930 đồng tiền trong số 933 đồng tiền được phát hiện trước đó. Những đồng tiền này thuộc nhóm đồng tiền stater vàng của miền Đông nước Anh thời Đồ Sắt. Mặt trước mô tả hình một con ngựa, trong khi mặt sau có họa tiết vòng nguyệt quế được cách điệu.
Do chứa vàng, hai đồng tiền lập tức được nhóm khảo cổ xác định là báu vật theo Đạo luật Kho báu của Anh và báo cáo với cán bộ phụ trách tiếp nhận hiện vật khảo cổ địa phương. Sau đó, chúng được Archaeology South-East và Bảo tàng Anh tiếp tục xử lý, nghiên cứu thông qua chương trình Portable Antiquities Scheme.
Đến tháng 4/2026, Bảo tàng Chelmsford chính thức mua lại 2 đồng tiền này, đưa chúng về cùng với 933 đồng tiền đã được bảo tàng sở hữu trước đó. Như vậy, toàn bộ Great Baddow Hoard hiện gồm 935 đồng tiền vàng.
Kho báu hơn 2.000 năm tuổi vẫn còn là một bí ẩn
Dù việc phát hiện thêm 2 đồng tiền vàng là một kết quả đáng chú ý, cuộc khai quật lại không giúp các nhà khảo cổ giải đáp được câu hỏi quan trọng nhất: Vì sao kho báu khổng lồ này lại được chôn xuống cánh đồng?
Trước khi đào, nhóm nghiên cứu cũng tiến hành khảo sát địa vật lý toàn bộ cánh đồng bằng máy đo từ trường để tìm kiếm những bất thường dưới lòng đất có thể liên quan đến vị trí chôn kho báu. Tuy nhiên, kết quả không cho thấy cấu trúc hoặc dấu tích đáng kể nào có liên quan rõ ràng đến nơi phát hiện kho tiền. Điều này khiến mục đích thực sự của kho báu Great Baddow tiếp tục trở thành một câu hỏi bỏ ngỏ.
Các chuyên gia đã đưa ra nhiều giả thuyết nhưng cuộc khai quật mới không cung cấp thêm bằng chứng để xác nhận bất kỳ giả thuyết nào. Vì vậy, câu hỏi tại sao một lượng lớn tiền vàng thời Đồ Sắt lại được chôn xuống đất và không bao giờ được lấy lại vẫn chưa có lời giải.
Lần đầu tiên 935 đồng tiền vàng được trưng bày cùng nhau
Những bí ẩn xoay quanh Great Baddow Hoard đã được đưa vào triển lãm mới mang tên Timeless Treasures: Unlocking the Great Baddow Coin Hoard tại Bảo tàng Chelmsford. Triển lãm bắt đầu từ ngày 18/7/2026 đến 11/4/2027, đánh dấu lần đầu tiên toàn bộ 935 đồng tiền vàng của kho báu được đưa ra trưng bày trước công chúng.
Bên cạnh lịch sử kho báu và Chelmsford thời Đồ Sắt, triển lãm cũng khai thác cách con người nhìn nhận khái niệm “kho báu” qua hàng nghìn năm, đồng thời đặt ra câu hỏi: Nếu người xưa có kho báu của họ, đâu là những thứ chúng ta coi là kho báu ngày nay?
Sau khi triển lãm kết thúc, Great Baddow Hoard sẽ được trưng bày lâu dài tại khu vực Tiền sử của Bảo tàng Chelmsford.
(Theo ucl.ac.uk)
