Trong báo cáo đánh giá Dự thảo Nghị định về kinh doanh xăng dầu 2026, KBSV Research nhận định văn bản mới có nhiều điểm đáng chú ý, trong đó định hướng điều hành giá theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước là một thay đổi quan trọng.
Theo dự thảo, thương nhân đầu mối và thương nhân phân phối được chủ động thiết lập giá bán buôn, bán lẻ theo cơ chế mới, thay cho cơ chế giá cơ sở do Chính phủ xác định như hiện nay. Cơ quan quản lý thực hiện giám sát việc tính toán và công bố giá.
Bên cạnh đó, chi phí kinh doanh định mức dự kiến được điều chỉnh hàng năm theo CPI và rà soát ba năm một lần. Lợi nhuận định mức 300 đồng/lít hiện hành không còn được quy định cố định, doanh nghiệp có thể chủ động xác định theo thực tế kinh doanh.
Điều kiện đầu mối chặt hơn, thị trường có thể tiếp tục sàng lọc
Một thay đổi đáng chú ý khác nằm ở điều kiện cấp phép đối với thương nhân đầu mối kinh doanh xăng dầu.
Theo quy định hiện hành, kho chứa xăng dầu có thể thuộc sở hữu, đồng sở hữu hoặc thuê. Trong dự thảo mới, thương nhân đầu mối phải sở hữu bồn, bể chứa với tổng sức chứa tối thiểu 15.000 m3.
Dự thảo cũng yêu cầu thương nhân đầu mối có tối thiểu 10 cửa hàng bán lẻ thuộc sở hữu và 40 cửa hàng thuộc thương nhân phân phối trong hệ thống quản lý. Đồng thời, doanh nghiệp muốn trở thành thương nhân đầu mối phải có ít nhất 36 tháng liên tục hoạt động với tư cách thương nhân phân phối xăng dầu.
Ngoài ra, kho, bồn bể, hệ thống phân phối và các cơ sở vật chất đã được sử dụng làm điều kiện cho một thương nhân đầu mối sẽ không được sử dụng để đáp ứng điều kiện tương tự cho thương nhân khác.
Theo bộ phận phân tích, việc xóa bỏ phương án thuê kho nhằm hạn chế tình trạng thuê kho “ảo” để đối phó điều kiện cấp phép, trong khi yêu cầu về kinh nghiệm giúp thiết lập thêm rào cản năng lực đối với doanh nghiệp muốn trở thành thương nhân đầu mối.
Dữ liệu cho thấy số lượng thương nhân phân phối từng tăng mạnh sau khi Nghị định 83/2014/NĐ-CP nới lỏng điều kiện gia nhập, đạt đỉnh khoảng 500 doanh nghiệp vào năm 2022. Từ năm 2022 trở đi, số lượng này giảm đáng kể khi Nhà nước tăng cường thanh tra, siết điều kiện kinh doanh và thu hồi giấy phép.
Năm 2025, thị trường có 26 thương nhân đầu mối. Petrolimex (Mã: PLX) chiếm khoảng 47% thị phần, PV OIL (Mã: OIL) khoảng 20%, Thanh Lễ 8% và Saigon Petrol 6%, theo số liệu trong báo cáo.
KBSV Research kỳ vọng điều kiện gia nhập ngành chặt chẽ hơn sẽ thúc đẩy quá trình sàng lọc các doanh nghiệp quy mô nhỏ hoặc yếu kém. Số lượng đối thủ giảm có thể củng cố vị thế thương lượng và thị phần của các thương nhân đầu mối lớn như PLX và OIL đối với hệ thống đại lý, qua đó giảm áp lực chiết khấu và hỗ trợ cải thiện lợi nhuận/lít.
Cơ chế giá mới được kỳ vọng cải thiện khả năng tự chủ
Báo cáo cũng dành sự chú ý cho biên lợi nhuận của các doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu.
Dữ liệu giai đoạn 2014–2025 cho thấy biên lợi nhuận của PLX và OIL có xu hướng suy giảm. Bộ phận phân tích cho rằng nguyên nhân đến từ việc chi phí kinh doanh và lợi nhuận định mức không được điều chỉnh tương ứng trong khi chi phí thực tế ngày càng tăng.
Với dự thảo mới, cơ chế giá được điều chỉnh theo hướng linh hoạt hơn. Thương nhân đầu mối và thương nhân phân phối được chủ động thiết lập giá bán, trong khi chi phí kinh doanh định mức được điều chỉnh theo CPI và lợi nhuận định mức không còn được ấn định cố định.
Theo đánh giá trong báo cáo, cơ chế giá thị trường linh hoạt hơn giúp doanh nghiệp có nhiều quyền tự chủ hơn trong việc quyết định biên lợi nhuận.
Đơn vị phân tích dẫn trường hợp Ấn Độ, nơi biên lợi nhuận của các doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu có xu hướng cải thiện sau khi Chính phủ chuyển sang cơ chế giá thị trường từ năm 2014, đồng thời biến động mạnh hơn theo chu kỳ thị trường.
KBSV Research cho rằng mô hình tại Ấn Độ cho thấy việc cải cách theo hướng thị trường có thể thu hút thêm dòng vốn tư nhân vào lĩnh vực xăng dầu, trong khi vị thế lớn của các doanh nghiệp nhà nước vẫn được duy trì, qua đó hỗ trợ nguồn cung nhiên liệu ổn định với chi phí cạnh tranh.
Các đánh giá trên được xây dựng trên Dự thảo 12.2 ngày 20/7/2026. Nội dung cuối cùng của Nghị định có thể thay đổi trong quá trình hoàn thiện và ban hành.
