Chỉ một động tác sai, bong gân cổ chân có thể thành chấn thương nặng

Anh T.V.Sơn (TPHCM) gửi câu hỏi đến chuyên trang Ngoại thần kinh - Cột sống nhờ bác sĩ tư vấn như sau: “Bong gân cổ chân do chơi thể thao thường được điều trị bằng những phương pháp nào hiệu quả mà ít xâm lấn nhất? Làm sao để tránh tái phát sau điều trị? Ngoài ra, khi mới bị bong gân cổ chân, nên xử lý ban đầu ra sao để hạn chế tổn thương nặng hơn?”.

Dưới đây là phần trả lời của BS.CKI Vi Văn Dương, khoa Chấn thương Chỉnh hình - Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn.

Bong gân cổ chân là một trong những chấn thương thường gặp khi chơi thể thao, xảy ra do dây chằng quanh khớp cổ chân bị kéo giãn hoặc rách. Mức độ tổn thương có thể nhẹ (sưng, đau, vận động đi lại khó) đến nặng (mất vững khớp).

Khi mới bị bong gân, cần ngừng vận động, băng ép tại vị trí chấn thương, chườm lạnh 15-20 phút mỗi 2-3 giờ đầu, kê cao chân khi nằm nghỉ để giảm sưng và đau; không xoa bóp, bôi dầu cao hay nắn chỉnh khi chưa được thăm khám.

Điều trị hiện nay ưu tiên can thiệp xâm lấn tối thiểu, chủ yếu bằng vật lý trị liệu, laser trị liệu, sóng xung kích hoặc tiêm huyết tương giàu tiểu cầu (PRP) giúp phục hồi nhanh dây chằng tổn thương. Với trường hợp đứt dây chằng hoàn toàn, phẫu thuật nội soi tái tạo dây chằng được xem là lựa chọn hiệu quả và ít xâm lấn.

Để tránh tái phát, bạn nên khởi động kỹ trước khi chơi thể thao, chọn giày phù hợp, tăng cường cơ cổ chân và thăng bằng. Khi có dấu hiệu sưng đau kéo dài, nên đến cơ sở y tế để được chẩn đoán và điều trị sớm.

Thực tế, nhiều người chơi thể thao có xu hướng chủ quan, tiếp tục vận động sau khi bị lật cổ chân, khiến dây chằng bị kéo giãn thêm, thậm chí rách hoàn toàn. Không ít người bệnh đến bệnh viện trong tình trạng cổ chân sưng lớn, bầm tím lan rộng, đi lại đau nhiều do xử lý ban đầu sai cách hoặc trì hoãn thăm khám.

Chỉ một động tác xoay, vấp hoặc tiếp đất sai cũng có thể biến bong gân nhẹ thành chấn thương phức tạp hơn.

Các chấn thương thể thao hiện nay có xu hướng gia tăng, nhất là ở người trẻ thường xuyên chạy bộ, đá bóng hoặc tập gym. Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn tiếp nhận nhiều trường hợp tưởng chừng chỉ là lật cổ chân nhẹ nhưng khi chụp cộng hưởng từ (MRI) lại phát hiện rách dây chằng hoặc tổn thương sụn khớp. Việc chẩn đoán chính xác bằng hình ảnh học có vai trò rất quan trọng.

Từ góc nhìn rộng hơn về nhóm bệnh cơ - xương - khớp ở người thường xuyên vận động, các chấn thương thể thao và bệnh lý cơ - xương - khớp, đặc biệt là vùng cột sống thắt lưng và cổ, có mối liên hệ mật thiết. Vận động sai tư thế, tập luyện quá sức hoặc đứng - ngồi kéo dài đều có thể dẫn đến tình trạng đau lưng, đau cổ, thoái hóa cột sống. Đây cũng là nhóm bệnh đang có dấu hiệu trẻ hóa nhanh trong những năm gần đây.