Testosterone là một hormone thuộc nhóm androgen, được sản xuất chủ yếu ở tinh hoàn (nam), buồng trứng (nữ) và tuyến thượng thận. Đây được xem là hormone sinh dục chính ở nam giới, đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành các đặc điểm nam tính.
Testosterone chịu trách nhiệm cho râu, lông mặt và cơ bắp phát triển ở nam giới. Ở nữ giới, testosterone giúp duy trì sức khỏe xương, hệ sinh sản và góp phần vào ham muốn tình dục. Nồng độ testosterone thấp có thể gây vô sinh ở nam, trong khi nồng độ cao ở nữ có thể gây rối loạn rụng trứng. Nồng độ hormone này có thể được kiểm tra bằng xét nghiệm máu, thường là một phần trong đánh giá vô sinh.
Vai trò
Phát triển tinh trùng: Testosterone cần thiết cho quá trình sản xuất tinh trùng trong tinh hoàn. Tuy nhiên, điều cần thiết phải là yếu tố cân bằng, mức quá cao hoặc quá thấp đều có thể gây giảm số lượng tinh trùng.
Chịu trách nhiệm các đặc điểm sinh dục phụ ở nam: Bao gồm sự phát triển của lông mặt và lông cơ thể, giọng nói trầm hơn, tăng khối lượng cơ, kích thước xương lớn hơn và sự phân bố mỡ trong cơ thể.
Trẻ sơ sinh có mức testosterone tương tự nhau. Chỉ đến tuổi dậy thì, các bé trai mới bắt đầu sản xuất lượng testosterone cao hơn đáng kể, dẫn đến sự phát triển các đặc điểm sinh dục phụ ở nam.
Nữ giới có mức testosterone cao bất thường có thể gặp tình trạng mọc lông mặt, rụng tóc kiểu nam và vô sinh. Mức testosterone cao cũng liên quan đến mụn trứng cá ở mọi giới.
Hỗ trợ sự phát triển của trứng: Androgen đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển của nang noãn và quá trình sản xuất estrogen.
Hỗ trợ chức năng não: Hormone này liên quan đến trí nhớ, khả năng học tập và tư duy không gian.
Điều hòa cảm nhận đau và cảm xúc: Testosterone có thể ảnh hưởng đến ngưỡng chịu đau và khả năng nhận biết cảm xúc của người khác.
Duy trì ham muốn tình dục: Nồng độ testosterone cao thường đi kèm với ham muốn tình dục mạnh hơn.
Tăng khối lượng cơ: Nam giới có xu hướng phát triển cơ bắp nhiều hơn nữ giới do có mức testosterone cao hơn.
Xét nghiệm testosterone
Nên xét nghiệm vào buổi sáng để đảm bảo độ chính xác. Testosterone trong máu gồm hai dạng: tự do và liên kết (chiếm khoảng 98%). Bác sĩ sẽ dựa vào cả hai chỉ số để đánh giá.
Mức testosterone bình thường là bao nhiêu?
Nồng độ testosterone được xác định qua xét nghiệm máu và thay đổi trong ngày, thường cao nhất vào buổi sáng (đặc biệt ở nam dưới 45 tuổi).
Nam giới (≥19 tuổi):
- Tổng testosterone: 270-1070 ng/dL
- Testosterone tự do: 50-210 pg/dL
Nữ giới (≥19 tuổi):
- Tổng testosterone: 15-70 ng/dL
- Testosterone tự do: 1.0-8.5 pg/dL
Mức hormone này có thể thay đổi theo thời gian trong ngày và độ tuổi, đặc biệt ở nam giới trẻ thường cao vào buổi sáng và giảm dần về chiều.
Dấu hiệu testosterone thấp
Mức testosterone thấp, còn gọi là "low T", có thể gây ra nhiều triệu chứng ở nam giới bao gồm:
- Giảm ham muốn tình dục
- Ít năng lượng
- Tăng cân
- Cảm giác trầm cảm
- Dễ thay đổi tâm trạng
- Tự ti
- Giảm lông trên cơ thể
- Xương mỏng hơn
Nguyên nhân suy giảm testosterone
Mặc dù testosterone giảm dần theo tuổi là điều tự nhiên, nhưng một số yếu tố khác cũng có thể khiến hormone này suy giảm. Chấn thương tinh hoàn và các phương pháp điều trị ung thư như hóa trị hoặc xạ trị có thể ảnh hưởng tiêu cực đến quá trình sản xuất testosterone. Mức testosterone bất thường (cao hoặc thấp) đều ảnh hưởng đến sức khỏe.
Ở nam, testosterone thấp có thể do các yếu tố gồm:
- Tuổi tác (trên 50)
- Thiếu cân hoặc thừa cân
- Hút thuốc
- Bệnh di truyền (Klinefelter, Kallmann)
- Rối loạn tuyến yên
- Bệnh tinh hoàn
- Thừa sắt
- Hóa trị, điều trị ung thư
- Bệnh nặng hoặc phẫu thuật
- Một số thuốc hoặc chất kích thích
- Căng thẳng kéo dài
Testosterone cao ở nam có thể do các nguyên nhân gồm:
Nguyên nhân phổ biến nhất gây testosterone thấp ở nữ là do mãn kinh. Còn mức cao có thể do hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS), tăng sản tuyến thượng thận bẩm sinh, u buồng trứng hoặc tuyến thượng thận, lạm dụng steroid...
Bổ sung hormone
Testosterone kê đơn được dùng để điều trị các tình trạng liên quan đến suy sinh dục ở nam giới và dậy thì muộn ở bé trai. Testosterone cũng được sử dụng trong điều trị cho người chuyển giới nam. Các dạng sử dụng gồm gel, dung dịch bôi ngoài, miếng dán, viên cấy dưới da, tiêm hoặc viên uống.
Rủi ro khi bổ sung
Bổ sung testosterone quá mức, đặc biệt khi dùng không đúng chỉ định, có thể làm giảm khả năng sinh sản và tăng nguy cơ một số vấn đề tim mạch như huyết áp cao, cục máu đông. Cơ quan quản lý như FDA chỉ chấp thuận sử dụng testosterone trong điều trị suy sinh dục do bệnh lý, không khuyến nghị dùng cho tình trạng suy giảm hormone do lão hóa tự nhiên. Việc sử dụng cần được bác sĩ đánh giá kỹ, tuyệt đối không tự ý dùng vì có thể gây hại cho sức khỏe.
(Theo Healthline, Verywell Health)
