Nhiễm corticoid, hay còn gọi là hội chứng Cushing do corticoid, là tình trạng cơ thể bị dư thừa hormone corticoid - chủ yếu là corticosteroid tổng hợp - trong một thời gian dài.
Một số cá nhân công khai việc sử dụng các sản phẩm (kem, thuốc) được quảng bá là có khả năng “phục hồi da nhanh” sau thời gian “ham” dùng corticoid hoặc nhiễm corticoid kéo dài. Hiện tượng này nhanh chóng thu hút nhiều sự quan tâm, thậm chí, nhiều người còn cả tin mua sản phẩm với hy vọng tái tạo làn da cấp tốc.
Một trường hợp da nhiễm corticoid
Ảnh: C.H
Tăng nguy cơ suy thận, tiểu đường khi tự ý dùng corticoid
Theo bác sĩ chuyên khoa 1 Đoàn Thị Thùy Dung, Khoa Da liễu, Bệnh viện Gia An 115 (TP.HCM), corticoid là nhóm hormone rất quan trọng, giúp cơ thể chống viêm, ức chế miễn dịch và điều chỉnh chuyển hóa đường, mỡ, protein. Tuy nhiên, khi dùng quá liều hoặc kéo dài, corticoid có thể ảnh hưởng xấu đến da, xương, cơ, chuyển hóa và hệ tim mạch.
Các nguyên nhân phổ biến dẫn đến nhiễm corticoid bao gồm việc lạm dụng corticoid bôi ngoài da, đặc biệt với một số loại kem trộn chứa corticoid mạnh dùng để trị nám, tàn nhang hay làm trắng da nhanh. Nguy cơ này cũng gặp khi dùng corticoid đường uống, nhỏ mắt, xịt mũi, hít kéo dài; hoặc sử dụng thuốc gia truyền, thuốc đông y không rõ nguồn gốc, tiêm corticoid tại chỗ liều cao nhiều lần.
Nếu bôi diện rộng hoặc dùng kem corticoid mạnh trong thời gian dài, có thể ảnh hưởng toàn thân. Hậu quả lâu dài bao gồm teo da, giãn mạch, rạn da khó hồi phục, nám hỗn hợp khó điều trị, viêm da corticoid kéo dài nhiều năm. Nhiễm corticoid toàn thân còn làm tăng nguy cơ loãng xương, tiểu đường, tăng huyết áp, suy thượng thận và nhiễm trùng nặng.
Bên cạnh những ảnh hưởng về thể chất, nhiễm corticoid lâu dài còn gây tác động nặng nề tới tâm lý, nhiều người bị trầm cảm, tự ti vì ngoại hình thay đổi, thậm chí dẫn đến stress nặng.
Không có giải pháp phục hồi nhanh cho tổn thương da do corticoid
Tiến sĩ - bác sĩ Ngô Thị Kim Oanh, Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM - cơ sở 3 cho biết, tổn thương da do lạm dụng corticoid thường khó nhận biết sớm. Ban đầu, da trắng nhanh, mịn và giảm viêm khiến nhiều người lầm tưởng sản phẩm an toàn. Tuy nhiên về sau, da mỏng và dễ đỏ, giãn mao mạch, nổi mụn viêm, viêm da quanh miệng và có thể bùng phát nặng khi ngưng thuốc. Ở giai đoạn muộn, hàng rào bảo vệ da suy yếu, làm tăng nguy cơ nhiễm trùng, rối loạn sắc tố và để lại tổn thương kéo dài, khó hồi phục.
Cũng theo bác sĩ Oanh, không có giải pháp phục hồi nhanh cho tổn thương da do corticoid: “Về mặt dược lý, corticoid không tích tụ trong da nên không thể ‘giải độc’ hay ‘đào thải’ bằng các sản phẩm bôi ngoài. Hiện chưa có bằng chứng khoa học xác thực chứng minh hiệu quả và độ an toàn của các sản phẩm được quảng bá là thải độc da hay đào thải corticoid”.
Bác sĩ Thùy Dung nói thêm, việc tự ý dùng các sản phẩm được quảng cáo là “đào thải corticoid” tiềm ẩn nhiều nguy cơ. Một số sản phẩm còn gây hấp thụ toàn thân, ảnh hưởng hormone, tăng huyết áp hoặc suy thượng thận. Người dùng càng cố gắng “đào thải” nhanh, tổn thương càng nghiêm trọng, có thể để lại biến dạng vĩnh viễn như teo da, giãn mạch, rạn da hoặc nám nặng. Khi nghi ngờ da bị corticoid, hãy đến khám bác sĩ da liễu để được đánh giá và điều trị an toàn. Chăm sóc da lành tính, chống nắng và dưỡng ẩm đúng cách là cách bảo vệ hiệu quả lâu dài.
Không tự ý chữa trị tại nhà
Theo tiến sĩ - bác sĩ Ngô Thị Kim Oanh, khi nghi ngờ da bị tổn thương do lạm dụng corticoid, không nên sử dụng các sản phẩm không rõ nguồn gốc. Việc điều trị cần được cá thể hóa, dựa trên mức độ tổn thương cụ thể, thường bao gồm giảm dần corticoid theo chỉ định y tế. Mỗi trường hợp cần một lộ trình điều trị riêng, không thể áp dụng chung một phương pháp truyền miệng.
Tổ chức Y tế thế giới (WHO) cũng đã nhiều lần nhấn mạnh corticoid là nhóm thuốc cần được sử dụng đúng chỉ định, đúng thời gian và có theo dõi y tế, do nguy cơ gây tác dụng phụ tại chỗ và toàn thân nếu lạm dụng. Trong các tài liệu hướng dẫn sử dụng thuốc an toàn, WHO không ghi nhận khái niệm hay cơ chế nào được gọi là “đào thải corticoid” trong điều trị các bệnh lý da.
