Ba thể bệnh dịch hạch

Dịch hạch là bệnh truyền nhiễm cấp tính do vi khuẩn gây ra, gồm thể hạch, nhiễm khuẩn huyết và thể phổi, trong đó thể phổi có thể lây từ người sang người.

Bệnh dịch hạch do vi khuẩn Yersinia pestis gây ra, thường lưu hành trong các quần thể động vật nhỏ như chuột và bọ chét. Ở người, dịch hạch có ba thể chính gồm thể hạch, thể nhiễm khuẩn huyết và thể phổi. Theo bác sĩ chuyên khoa I Nguyễn Hoàng Anh, đơn vị Bệnh Nhiễm, khoa Nội Tổng hợp, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, mỗi thể có biểu hiện và đường lây khác nhau.

Dịch hạch thể hạch là thể thường gặp nhất. Vi khuẩn thường xâm nhập cơ thể qua vết cắn của bọ chét nhiễm bệnh, sau đó theo hệ bạch huyết đến hạch gần vị trí xâm nhập và phát triển tại đây. Người bệnh thường sốt đột ngột, rét run, đau đầu, mệt mỏi, kèm một hoặc nhiều hạch sưng to, căng và đau, gọi là hạch dịch hạch.

Nếu không được điều trị, vi khuẩn có thể tiếp tục lan rộng từ thể hạch sang máu hoặc phổi, khiến bệnh chuyển sang những thể nặng hơn. Dịch hạch thể hạch ít khi lây trực tiếp từ người sang người.

Dịch hạch thể nhiễm khuẩn huyết xảy ra khi vi khuẩn Yersinia pestis xâm nhập và nhân lên trong máu. Thể bệnh này có thể xuất hiện ngay từ đầu hoặc phát triển từ dịch hạch thể hạch không được điều trị. Người bệnh thường sốt cao, rét run, đau bụng, buồn nôn, nôn, tiêu chảy, suy kiệt. Trường hợp nặng xuất hiện chảy máu dưới da, tổn thương mô và suy các cơ quan, sốc, hoại tử đầu chi.

Khác với thể hạch, người mắc thể nhiễm khuẩn huyết có thể không xuất hiện hạch sưng rõ ràng, khiến bệnh khó nhận biết nếu chỉ dựa vào dấu hiệu đặc trưng. Đây cũng là một trong những thể bệnh diễn tiến nặng và cần được điều trị sớm.

Dịch hạch thể phổi là thể ít gặp nhưng nghiêm trọng, xảy ra khi vi khuẩn xâm nhập và gây nhiễm trùng tại phổi, theo bác sĩ Hoàng Anh. Thể bệnh này phát triển từ dịch hạch thể hạch hoặc thể nhiễm khuẩn huyết, cũng có thể mắc trực tiếp khi hít phải các hạt dịch tiết chứa vi khuẩn từ người hoặc động vật mắc dịch hạch thể phổi.

Người bệnh thường khởi phát cấp tính với sốt, đau đầu, suy nhược, sau đó nhanh chóng xuất hiện các triệu chứng hô hấp như ho, khó thở, đau ngực, có thể khạc ra đờm có máu.

Bác sĩ Hoàng Anh lưu ý khác với hai thể còn lại, dịch hạch thể phổi có khả năng lây từ người sang người, chủ yếu qua các hạt dịch tiết đường hô hấp khi tiếp xúc gần. Bệnh có thể diễn tiến nhanh, nguy cơ tử vong trong vòng 18-24 giờ nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời.

Dịch hạch là bệnh nhiễm khuẩn nặng, song bệnh có thể điều trị bằng kháng sinh nếu được phát hiện sớm. Bác sĩ Hoàng Anh cho hay đây không phải là bệnh truyền nhiễm thường gặp ở Việt Nam. Tuy nhiên, do vi khuẩn Yersinia pestis vẫn tồn tại trong tự nhiên ở một số khu vực trên thế giới, việc duy trì giám sát và chủ động phòng bệnh vẫn cần thiết.

Hiện, Bộ Y tế Việt Nam xếp dịch hạch là bệnh truyền nhiễm nhóm A, tức nhóm bệnh truyền nhiễm đặc biệt nguy hiểm, cần được theo dõi sát.

Bác sĩ khuyến cáo mọi người nên giữ vệ sinh nơi ở, hạn chế chuột và bọ chét, không tiếp xúc trực tiếp với động vật chết hoặc có dấu hiệu bệnh bất thường. Khi có biểu hiện sốt cao đột ngột, rét run, nổi hạch sưng đau hoặc các triệu chứng hô hấp như ho, khó thở, đặc biệt sau khi tiếp xúc với nguồn nguy cơ, cần đến cơ sở y tế để được khám, phát hiện sớm và điều trị kịp thời.