Rối loạn lo âu bởi 'nỗi sợ tụt hậu'

Anh Tâm, 29 tuổi, sau 8 tháng làm việc liên tục vì sợ "tụt lại phía sau", dần căng thẳng, mất ngủ, khó tập trung, bác sĩ chẩn đoán rối loạn lo âu.

ThS.BS Nguyễn An Khải, khoa Thần kinh, Trung tâm Khoa học Thần kinh, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, cho biết anh Tâm có mức lo âu nặng với 16 điểm trên thang GAD-7 và trầm cảm nhẹ với 8 điểm trên thang PHQ-9. Hai thang đo này lần lượt đánh giá triệu chứng lo âu và trầm cảm, với tổng điểm tối đa là 21 và 27.

Kiểm tra rối loạn tuyến giáp, thiếu máu, đường huyết, chuyển hóa không ghi nhận bất thường. Bác sĩ chẩn đoán anh Tâm mắc rối loạn lo âu lan tỏa. Đây là tình trạng người bệnh lo lắng quá mức về nhiều vấn đề trong cuộc sống, khó kiểm soát sự lo lắng và kéo dài, thường đi kèm bồn chồn, mệt mỏi, khó tập trung, dễ cáu gắt, rối loạn giấc ngủ. Khác với lo lắng thông thường trước một vấn đề cụ thể, người mắc bệnh có thể tiếp tục bất an ngay cả khi không có mối đe dọa rõ ràng.

Anh Tâm cho biết mỗi khi không làm việc, anh sợ "lãng phí thời gian, tụt lại phía sau". Theo bác sĩ Khải, nghỉ ngơi là tác nhân kích hoạt lo âu ở trường hợp anh Tâm. Lâu dần, não hình thành vòng xoắn càng lo càng làm, càng làm càng thiếu thời gian phục hồi, dẫn đến mất ngủ, mệt mỏi và căng thẳng kéo dài.

Người bệnh điều trị bằng thuốc kết hợp liệu pháp tâm lý, điều chỉnh giấc ngủ và kỹ thuật kích thích từ trường xuyên sọ lặp lại (rTMS). Bác sĩ hướng dẫn anh nhận diện suy nghĩ đồng nhất giá trị bản thân với năng suất làm việc, thiết lập ranh giới công việc - cuộc sống, tập thư giãn mà không tìm việc để giải tỏa bất an.

Sau 4 tuần điều trị, người bệnh ngủ tốt hơn, giảm hồi hộp, có thể thoải mái nghỉ ngơi. Anh Tâm tiếp tục được theo dõi để kiểm soát triệu chứng và phòng tái phát.

Theo bác sĩ Hoàng Quyết Tiến, Trung tâm Thông tin Y khoa Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TPHCM, mức độ bệnh rối loạn lo âu lan tỏa tùy thuộc cường độ triệu chứng và ảnh hưởng đến chức năng. Nhẹ, người bệnh vẫn duy trì sinh hoạt nhưng thường căng thẳng, khó thư giãn. Khi nặng, lo âu có thể chi phối phần lớn thời gian, gây mất ngủ kéo dài, ảnh hưởng các mối quan hệ, giảm chất lượng cuộc sống.

Bệnh thường gây căng thẳng kéo dài kèm các triệu chứng rối loạn giấc ngủ làm gia tăng sản sinh gốc tự do. Gốc tự do tấn công trực tiếp vào các tế bào làm gián đoạn chức năng dẫn truyền thần kinh gây thoái hóa thần kinh, suy giảm trí nhớ. Đồng thời, stress oxy hóa làm tổn thương nội mạc mạch máu, tăng nguy cơ hình thành mảng xơ vữa, giảm lượng máu nuôi não.

Bác sĩ khuyến cáo nên học cách nhận diện các yếu tố căng thẳng. Một số hành động giải tỏa căng thẳng tạm thời có thể thực hiện như tập thở sâu, thiền, nói chuyện với bạn bè hoặc gia đình, viết nhật ký. Xây dựng lối sống lành mạnh để cải thiện sức khỏe tổng thể như tránh hút thuốc, tập thể dục thường xuyên. Ngoài ra, bổ sung các chất chống gốc tự do có khả năng hỗ trợ bảo vệ tế bào thần kinh và thành mạch máu não như anthocyanin và pterostilbene có trong quả blueberry, beta-carotene, vitamin C, E... cũng có lợi.

Người hay lo âu, khó kiểm soát, không thể thư giãn, giấc ngủ kém ảnh hưởng sinh hoạt... nên khám chuyên khoa thần kinh - tâm thần. Phát hiện và điều trị sớm giúp kiểm soát triệu chứng, phục hồi chức năng và cải thiện chất lượng cuộc sống.

Ngày 10/10 hằng năm là Ngày Sức khỏe Tâm thần thế giới, được nhiều tổ chức hưởng ứng nhằm nâng cao nhận thức về sức khỏe tâm thần.