"Đại dịch" thầm lặng mang tên bệnh không lây nhiễm
Thảo luận tại hội trường về dự án Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt (sửa đổi) mới đây, đại biểu Lê Hoàng Anh, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội, cho rằng, phương án thuế suất đối với nước giải khát có đường tiêu chuẩn Việt Nam 5g/100ml là 8% và 10% lùi tận đến năm 2027 và năm 2028 là quá chậm và quá thấp, chưa đúng quan điểm.
Theo ông, mục tiêu xây dựng dự án luật chưa phù hợp với kết luận của Tổng Bí thư Tô Lâm tại Thông báo số 176 của Văn phòng Trung ương Đảng là đặt sức khỏe và công tác chăm sóc sức khỏe lên vị trí chiến lược ưu tiên trong tất cả các chiến lược.
Chính sách phát triển được lập luận rằng áp thuế 10% có thể ảnh hưởng đến tăng trưởng hay cần cân bằng giữa mục tiêu sức khỏe và mục tiêu tăng trưởng chỉ đúng trong điều kiện lý tưởng là khi Việt Nam không phải đối mặt với một “đại dịch” thầm lặng mang tên bệnh không lây nhiễm đang tàn phá từng gia đình.
Cụ thể, hơn 21 triệu người Việt trưởng thành mắc bệnh tim mạch, tương đương 1/4 dân số nước ta, trong đó 200.000 người chết mỗi năm vì bệnh không lây nhiễm này. Hơn 5 triệu người Việt đang sống chung với tiểu đường, 40% trẻ em thành thị bị thừa cân, béo phì.
“Đồ uống có đường vốn không có giá trị dinh dưỡng đáng kể lại là một trong số ít thủ phạm chính mà chúng ta không thể làm ngơ. Không dừng lại ở đó, việc tiêu thụ đồ uống có đường ngày càng nhiều còn có khả năng gia tăng nguy cơ ung thư, một căn bệnh đã và đang cướp đi sinh mệnh của hàng trăm nghìn người Việt”, ông Hoàng Anh nhấn mạnh.
Trong khi đó, mức tiêu thụ đồ uống có đường tại Việt Nam đã tăng phi mã từ 1,59 tỷ lít năm 2009 lên tới 6,67 tỷ lít năm 2023, tương đương mức tăng 420%. Trung bình mỗi người Việt tiêu thụ gần 70 lít/năm, gấp đôi mức khuyến nghị để đảm bảo sức khỏe.
“Nếu hôm nay chúng ta không hành động ngày mai chúng ta sẽ trả giá bằng ngân sách y tế, bằng năng suất lao động và bằng chính sinh mệnh của người dân”, ông nói.
Vì vậy, ông kiến nghị không giảm thuế suất xuống 8% mà giữ mức 10% từ năm 2026 và 20% từ năm 2030, đồng thời bổ sung thuế tuyệt đối theo hàm lượng đường như mô hình Thái Lan đã áp dụng.
Nếu không có hành động can thiệp, tiêu thụ đồ uống có đường sẽ tiếp tục tăng
Tiến sĩ Angela Pratt, Trưởng đại diện Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) tại Việt Nam cũng cho rằng hiện nay là thời điểm rất phù hợp để Việt Nam áp thuế tiêu thụ đặc biệt với đồ uống có đường bởi so với các nước trong khu vực và trên thế giới, Việt Nam đang bị chậm hơn.
“Nếu không có hành động can thiệp, xu hướng tiêu thụ đồ uống có đường sẽ còn tiếp tục tăng, kéo theo nhiều hệ lụy tiêu cực đối với trẻ em, thanh thiếu niên, người trưởng thành và toàn xã hội.
Tiến sĩ Angela Pratt, Trưởng đại diện WHO tại Việt Nam (Ảnh: Nhật Bắc).
Chúng tôi nhiệt liệt hoan nghênh thông báo của Thứ trưởng Bộ Y tế Trần Văn Thuấn về việc Việt Nam sẽ từng bước khám sức khỏe miễn phí hàng năm cho người dân vào năm 2030 để phát hiện sớm bệnh, giảm chi phí điều trị và nâng cao sức khỏe cộng đồng và năng suất”, Trưởng đại diện WHO nhấn mạnh.
Theo bà, Việt Nam có nhiều lựa chọn khác nhau để tài trợ cho việc này, bao gồm cả việc dành riêng doanh thu từ thuế thuốc lá, rượu bia, và thuế từ đồ uống có đường nếu nó sớm được áp dụng.
Áp thuế tiêu thụ đặc biệt với nước giải khát chứa trên 5g đường trong 100 ml không đồng nghĩa với việc cấm sử dụng sản phẩm này mà chỉ có tác dụng định hướng người tiêu dùng lựa chọn các sản phẩm lành mạnh hơn cho sức khỏe.
Mức thuế suất 8% như dự thảo Luật mới chỉ có tác dụng cảnh tỉnh đối với người tiêu dùng rằng đây là sản phẩm có hại cho sức khỏe, ít có tác dụng đối với việc giảm tiêu thụ.
Quốc hội sẽ biểu quyết, thông qua dự thảo Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt (sửa đổi) vào ngày 13/6.
