Tại Thượng Hải, một trong những thành phố đông dân và đắt đỏ nhất Trung Quốc , chính quyền đang chi tiền để khuyến khích người dân lựa chọn hải táng, hình thức rải tro cốt người đã khuất xuống biển thay cho cách chôn cất truyền thống.
Thượng Hải đã áp dụng hải táng từ năm 1991, nhưng trong những năm gần đây, mức hỗ trợ tài chính cho hình thức an táng này liên tục được điều chỉnh tăng, hiện đạt khoảng 4.600 nhân dân tệ cho mỗi trường hợp, trong đó 3.000 tệ được trả trực tiếp cho gia đình và 1.600 tệ dùng để trả chi phí tàu thuyền, bảo hiểm cho tối đa 6 thân nhân tham dự.
Vì sao một thành phố giàu có như Thượng Hải lại trả tiền để người dân chấp nhận đưa người thân về với biển cả?
Thượng Hải khuyến khích người dân hải táng thay vì địa táng. (Ảnh: Guardian)
Quỹ đất dành cho người chết đang cạn kiệt
Thượng Hải là siêu đô thị với dân số 25 triệu người vào năm 2026, nhưng diện tích đất lại rất hạn chế. Đất đai ở đây quý đến mức mỗi mét vuông đều được tính toán cho nhà ở, giao thông, sản xuất và không gian xanh. Trong bối cảnh đó, nghĩa trang truyền thống, nơi mỗi phần mộ chiếm một diện tích cố định và tồn tại vĩnh viễn trở thành gánh nặng quy hoạch thực sự.
Nhiều thành phố lớn khác của Trung Quốc cũng đang rơi vào tình trạng thiếu đất chôn cất trầm trọng và phải đẩy mạnh các hình thức an táng sinh thái. Vì không để lại tro cốt và không chiếm bất kỳ diện tích đất nào, hải táng trở thành giải pháp gần như triệt để cho bài toán quỹ đất.
Việc trả tiền hỗ trợ, do đó, thực chất là khoản đầu tư của chính quyền để mua lại từng mét vuông đất lẽ ra sẽ bị chiếm dụng bởi mộ phần trong hàng chục, thậm chí hàng trăm năm tới.
Diện tích đất ngày càng ít khiến việc địa táng trở nên đắt đỏ. (Ảnh: China Daily)
Giảm áp lực tài chính tang lễ
Ở các đô thị lớn của Trung Quốc, giá một suất đất nghĩa trang có thể đắt ngang, thậm chí đắt hơn một mét vuông nhà ở, nghịch lý từng gây bức xúc trong dư luận. Chi phí mai táng truyền thống bao gồm tiền mua đất, bia mộ, phí quản lý hằng năm khiến nhiều gia đình có thu nhập trung bình và thấp phải gánh khoản chi không nhỏ chỉ để lo hậu sự cho người thân.
Người dân có hộ khẩu Thượng Hải khi chọn hình thức hải táng do nhà nước cung cấp sẽ không phải tự chi trả các khoản phí liên quan, lại còn được nhận thêm tiền hỗ trợ. Bằng cách trợ giá cho lựa chọn này, chính quyền thành phố vừa giảm bớt gánh nặng tài chính cho các gia đình, vừa gián tiếp kéo giảm áp lực tăng giá lên toàn bộ thị trường dịch vụ tang lễ.
Hình thức hải táng giúp người thân ở lại không phải cho nghĩ quá nhiều về chi phí. (Ảnh: Sixtone)
Thay đổi quan niệm truyền thống
Với văn hóa Á Đông nói chung và Trung Quốc nói riêng, việc an táng trọn vẹn, có mồ yên mả đẹp để con cháu thăm viếng, được xem là biểu hiện của lòng hiếu thảo. Việc thay đổi quan niệm ăn sâu này không hề dễ dàng nếu chỉ dựa vào tuyên truyền suông.
Vì vậy, khoản tiền hỗ trợ đóng vai trò như “cú hích” thiết thực, giúp các gia đình vượt qua rào cản tâm lý ban đầu để cân nhắc một lựa chọn mới mẻ hơn. Số liệu từ các trung tâm dịch vụ tang lễ Thượng Hải cho thấy hiệu quả của chính sách này.
Nếu như vào thập niên 1990, mỗi năm thành phố chỉ ghi nhận khoảng 100 ca hải táng thì đến năm 2016, con số này đã vượt 3.300 ca, nâng tổng số ca hải táng tích lũy từ năm 1991 lên hơn 37.000 trường hợp. Sự thay đổi về nhận thức của người dân và chính sách hỗ trợ tài chính đã làm cho hải táng trở nên dễ chấp nhận hơn về mặt kinh tế lẫn tâm lý.
Các buổi lễ hải táng thân thiện môi trường chỉ rải tro cốt và hoa chứ không có tiền vàng. (Ảnh: China Daily)
Bảo vệ môi trường
Hải táng được xếp vào nhóm các hình thức an táng bảo vệ môi trường nhất theo quy định của Thượng Hải. Hình thức này là không để lại dấu tích cố định trên mặt đất, không sử dụng vật liệu khó phân hủy, qua đó giảm thiểu tác động lâu dài đến môi trường tự nhiên.
Trong bối cảnh Trung Quốc nói chung đang đẩy mạnh các chính sách phát triển xanh và sử dụng tài nguyên bền vững, việc khuyến khích hải táng phù hợp với định hướng lớn hơn về quản lý đất đai và bảo vệ hệ sinh thái đô thị. Khoản trợ cấp, vì thế, cũng có thể được nhìn nhận như một phần trong chiến lược bảo vệ môi trường dài hạn của thành phố, tương tự cách nhiều chính phủ trên thế giới trợ giá cho năng lượng sạch hay giao thông công cộng để định hướng hành vi cộng đồng.
Người thân vẫn có thể đặt hoa lên đài tưởng niệm dành cho những người được an táng trên biển tại nghĩa trang. (Ảnh: Sixtone)
Giảm tải cho hệ thống quản lý nghĩa trang
Mỗi phần mộ truyền thống không chỉ chiếm đất mà còn đòi hỏi công tác quản lý, bảo trì, thu phí sử dụng đất theo chu kỳ nhiều năm tạo nên khối lượng công việc hành chính khổng lồ khi nhân với hàng triệu ca tử vong tích lũy qua nhiều thế hệ tại một siêu đô thị.
Khi số lượng người chọn hải táng tăng lên, gánh nặng vận hành, giám sát và quy hoạch nghĩa trang của cơ quan dân chính thành phố giảm đi tương ứng. Ngoài ra, chính quyền Thượng Hải cũng xây dựng hẳn một quy trình đăng ký hải táng bài bản.
Gia đình có thể đặt lịch qua đường dây nóng, qua ứng dụng hoặc trực tiếp tại các nhà tang lễ lớn như Bảo Hưng hay Long Hoa. Khu vực rải tro được quy định rõ ràng, nằm ở đảo Trường Hưng. Việc chuẩn hóa quy trình này giúp cơ quan quản lý dễ dàng kiểm soát số liệu, cấp phát ngân sách hỗ trợ đúng đối tượng, đồng thời tạo ra một hệ thống dịch vụ công minh bạch, giảm thiểu tiêu cực có thể phát sinh trong lĩnh vực tang lễ vốn nhạy cảm.
