Tử Cấm Thành từng là nơi ở và làm việc của hoàng đế Trung Quốc trong gần 500 năm, từ năm 1420 đến khi triều đại phong kiến cuối cùng kết thúc. Ngày nay, quần thể cung điện này trở thành Bảo tàng Cố Cung, lưu giữ hơn 1,8 triệu hiện vật văn hóa có giá trị.
Thế nhưng, phía sau vẻ uy nghiêm của một trong những quần thể cung điện cổ lớn nhất thế giới còn có một thế giới khác gần gũi hơn. Len lỏi giữa sân gạch, lan can đá và những dãy hành lang cổ là khoảng 200 con mèo được du khách trìu mến gọi là “ngự miêu” hay “cận vệ bốn chân”.
Tử Cấm Thành từng là nơi ở và làm việc của hoàng đế Trung Quốc trong gần 500 năm. Ảnh: CGTN
Theo Global Times, ông Đan Tễ Tường, nguyên Giám đốc Bảo tàng Cố Cung, từng cho biết có hơn 200 con mèo sống trong khuôn viên cung điện. Nhiều con được cho là hậu duệ của những con mèo từng được nuôi trong hoàng cung dưới thời nhà Minh và nhà Thanh.
Mèo xuất hiện trong Tử Cấm Thành không đơn thuần để làm thú cưng. Ngay từ thời nhà Minh, chúng đã được nuôi và quản lý nhằm bảo vệ các tài liệu, vải vóc cùng nhiều đồ vật quan trọng khỏi sự phá hoại của chuột.
Ước tính có hơn 200 con mèo sống trong khuôn viên cung điện. Ảnh: Global Times
Ông Lưu Chính, thành viên Hiệp hội Di tích Văn hóa Trung Quốc, cho biết việc nuôi mèo bên trong Tử Cấm Thành đã được thực hiện chính thức từ thời nhà Minh. Trong cung điện, phi tần và công chúa cũng nuôi mèo để làm bạn giữa không gian rộng lớn nhưng tách biệt với thế giới bên ngoài. Một số con thậm chí được ban tên và danh vị, trở thành những thành viên đặc biệt của đời sống cung đình.
Theo CGTN, triều Minh từng thiết lập một cơ quan chuyên đăng ký và quản lý mèo sống trong hoàng cung. Đến thời nhà Thanh, nguồn gốc và tên gọi của chúng tiếp tục được ghi chép trong hồ sơ.
Trải qua hàng trăm năm, nhiệm vụ của những con mèo vẫn ít nhiều được duy trì. Ông Vương Tân, một chuyên gia kỳ cựu thuộc bộ phận bảo tồn, phục chế đồng hồ của Bảo tàng Cố Cung, bắt đầu làm việc tại đây từ năm 1977. Ông nhớ rằng trong những năm đầu, không ít hiện vật cổ còn mang dấu vết do chuột cắn phá.
Nhiều con được cho là hậu duệ của những con mèo từng được nuôi trong hoàng cung dưới thời nhà Minh và nhà Thanh.Ảnh: CGTN
Tuy nhiên, tình hình sau đó đã thay đổi rõ rệt. Ông cho biết nhiều năm gần đây bản thân không còn nhìn thấy một con chuột nào trong khuôn viên bảo tàng và cho rằng thành quả này có sự đóng góp từ những cuộc “tuần tra” lặng lẽ của đàn mèo.
Có tên, hồ sơ riêng và “bổng lộc” hằng ngày
Nếu những con mèo thời phong kiến từng được cung đình chăm sóc, các “ngự miêu” ngày nay cũng nhận được chế độ đãi ngộ riêng.
Mỗi con được nhân viên bảo tàng đăng ký và đặt tên. “Bổng lộc” của chúng không còn mang hình thức cung đình mà gồm thức ăn cho mèo, xúc xích và một số món ăn thêm. Các trạm cho ăn được bố trí tại khu vực không mở cửa cho khách tham quan, bảo đảm đàn mèo được cung cấp dinh dưỡng tương đối cân bằng mà không ảnh hưởng đến cảnh quan và hoạt động bảo tồn di tích.
Bảo tàng còn bố trí những nơi trú ẩn kín đáo để chúng có thể nghỉ ngơi, tránh dòng khách đông đúc. Nhân viên thường xuyên vệ sinh khuôn viên và triển khai chương trình triệt sản nhằm kiểm soát số lượng, hạn chế tình trạng quần thể mèo tăng quá nhanh.
Mỗi con được nhân viên bảo tàng đăng ký và đặt tên. Ảnh: CGTN
Nếu mèo con mới chào đời, chúng được người chăm sóc theo dõi và tìm gia đình nhận nuôi phù hợp. Cách quản lý này giúp duy trì sự hiện diện của đàn mèo, đồng thời giảm nguy cơ chúng ảnh hưởng đến hệ sinh thái và môi trường bảo tồn của công trình cổ.
Những “ngự miêu” cũng có lịch sinh hoạt tương đối đều đặn. Người yêu mèo đã tự xây dựng các bản hướng dẫn tìm mèo trong cung điện, chia sẻ vị trí và thời điểm dễ bắt gặp chúng. Theo những bài đăng trên mạng xã hội, khoảng 15 giờ là lúc du khách có nhiều cơ hội nhìn thấy đàn mèo xuất hiện gần khu vực cho ăn.
Bảo tàng Trân bảo, cung Cảnh Nhân và cung Thọ Khang là một số địa điểm thường được nhắc đến trong những “bản đồ săn mèo” này. Không ít du khách ban đầu còn tưởng những con vật xuất hiện trong sân thuộc về người tham quan, bởi họ không nghĩ mèo có thể sinh sống ngay bên trong hoàng cung.
Những “ngự miêu” cũng có lịch sinh hoạt tương đối đều đặn. Ảnh: CGTN
Ngoài nhiệm vụ kiểm soát chuột, đàn mèo giờ đây còn mang đến một diện mạo gần gũi hơn cho quần thể cung điện hàng trăm năm tuổi. Hình ảnh một con mèo nằm sưởi nắng trên bậc đá, bước qua sân gạch hay bất ngờ xuất hiện sau cột sơn đỏ thường trở thành khoảnh khắc được du khách đặc biệt thích thú.
Một số con thậm chí trở thành “ngôi sao” trên mạng xã hội. Nổi bật trong số đó là Papa, một con mèo mướp từng gây chú ý bởi gương mặt thanh tú, có phần buồn bã. Nhân viên bảo tàng sau đó hài hước tiết lộ Papa thực chất là một “đại ca mèo”, khiến sức hút của nó càng lớn hơn.
Một “ngự miêu” khác mang tên Luban từng đảm nhận vai trò người dẫn chuyện trong chương trình truyền hình về kiến trúc và những câu chuyện của Cố Cung. Sự xuất hiện của Luban góp phần khơi nguồn cho nhiều sản phẩm sáng tạo lấy cảm hứng từ mèo.
Khoảng 15 giờ là lúc du khách có nhiều cơ hội nhìn thấy đàn mèo xuất hiện gần khu vực cho ăn. Ảnh: Global Times
Bảo tàng Cố Cung hiện thường xuyên đăng tải hình ảnh và câu chuyện về đàn mèo trên tài khoản Weibo chính thức. Những nội dung thuộc loạt “ghi chép về mèo trong cung” thu hút hàng nghìn lượt yêu thích và bình luận. Hình tượng mèo cũng được đưa lên sổ tay, móc khóa cùng nhiều mặt hàng lưu niệm được du khách săn tìm.
Ông Trần Gia Xương/Chen Jiachang, Phó giám đốc Viện Di sản văn hóa và Khảo cổ tỉnh Hà Nam, nhận định vai trò kiểm soát động vật gây hại của mèo vẫn tồn tại, nhưng không còn là nhiệm vụ duy nhất. Trong hiện tại, chúng còn tương tác với khách tham quan, mang đến sức sống và sự ấm áp cho quần thể kiến trúc cổ.
Bên cạnh mèo, Tử Cấm Thành từ lâu cũng là nơi trú ngụ của quạ. Dưới thời nhà Thanh, quạ được xem là loài vật linh thiêng trong tín ngưỡng Shaman của người Mãn Châu. Truyền thuyết kể rằng chúng từng giúp Nỗ Nhĩ Cáp Xích và Hoàng Thái Cực thoát nạn, vì thế việc giết quạ trong cung bị cấm và thức ăn được chuẩn bị cho chúng.
Tử Cấm Thành hay Bảo tàng Cố Cung từ lâu cũng là nơi trú ngụ của quạ. Ảnh: CGTN
Tuy nhiên, giữa những “cư dân” động vật của Tử Cấm Thành, đàn mèo vẫn tạo được sức hút riêng. Từ thú cưng của các phi tần, công chúa đến những hậu duệ ngày nay đang là “cận vệ” bảo vệ tài liệu và cổ vật, chúng đã hiện diện trong cung điện qua nhiều thế hệ.
Ngày nay, khoảng 200 “ngự miêu” vẫn âm thầm đi lại dưới những mái ngói cổ. Chúng vừa tiếp nối vai trò bảo vệ di sản, vừa trở thành cầu nối mềm mại giữa quá khứ cung đình và đời sống hiện đại, khiến Tử Cấm Thành không chỉ là nơi lưu giữ lịch sử mà còn là một không gian đang sống.
Nguồn: Global Times, CGTN
Minh Ngọc
