Tuần cuối năm, anh Nguyễn Văn Khánh, 38 tuổi, trưởng nhóm kinh doanh một công ty dịch vụ tại Hà Nội, hầu như tối nào cũng có lịch tất niên. Mỗi buổi, anh chỉ uống “vài ly cho phải phép”, hiếm khi say, luôn tự tin mình còn tỉnh táo để về nhà. Suốt gần một tháng nay, đêm nào anh cũng nằm trằn trọc đến 2–3h sáng.
“Không đau đầu, không buồn nôn, nhưng cứ nhắm mắt là tim đập nhanh, người nóng, đầu óc không chịu tắt,” anh kể. Sáng hôm sau, anh vẫn dậy đúng giờ, đi làm đủ buổi, nhưng cảm giác mệt lử đeo bám cả ngày. Những cuộc họp vốn quen thuộc trở nên nặng nề, anh dễ cáu gắt và hay quên việc vặt.
Khi đi khám vì mất ngủ kéo dài, bác sĩ hỏi rất kỹ lịch uống rượu. Anh mới giật mình nhận ra, suốt mùa tất niên, cơ thể gần như không có đêm nào được ngủ đúng nghĩa. “Tôi không say, nhưng rõ ràng đang tự bào mòn sức khỏe”, anh nói, khi được khuyên phải dừng hẳn rượu vài tuần để hệ thần kinh và giấc ngủ hồi phục.
Chị Thu Hương, 41 tuổi, nhân viên hành chính một doanh nghiệp xây dựng, không bao giờ uống quá hai ly vang trong mỗi bữa tiệc cuối năm. Chị tin rằng lượng đó là “an toàn”, lại giúp dễ ngủ hơn sau một ngày dài. Thế nhưng, càng gần Tết, chị càng thấy mình ngủ kém.
“Ngủ rất nhanh, nhưng khoảng 3–4h sáng là tỉnh hẳn, khát nước, mệt rã rời”, chị chia sẻ. Có hôm, chị không ngủ lại được, nằm chờ trời sáng trong trạng thái nửa tỉnh nửa mê. Ban ngày, chị vẫn đi làm, vẫn hoàn thành công việc, nhưng cảm giác uể oải kéo dài, tinh thần sa sút rõ rệt.
Ban đầu, chị nghĩ do áp lực cuối năm. Nhưng khi lịch tiệc dày lên, kể cả những tối không uống rượu, giấc ngủ vẫn chập chờn. Bác sĩ giải thích, rượu không giúp ngủ sâu mà làm giấc ngủ bị chia nhỏ, nhất là khi uống lặp lại nhiều ngày.
“Chỉ vài ly, nhưng mất ngủ cả mùa”, chị Hương thừa nhận. Đến lúc đó mới thấy, chị đang trả giá bằng chính sức khỏe của mình.
Mùa tất niên dày đặc khiến nhiều dân công sở tuổi 30–45 say ít nhưng mất ngủ nhiều.
Theo bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, Hội Y học Dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam, mùa tất niên lặp lại theo một nhịp quen thuộc: ban ngày chạy deadline, tối đến lại có mặt ở bàn tiệc. Với dân công sở tuổi 30–45, đặc biệt là nhóm quản lý, kinh doanh, hành chính, việc từ chối rượu bia đôi khi còn khó hơn hoàn thành một báo cáo gấp. Không uống thì ngại, uống ít sợ “kém nhiệt”, còn uống theo không khí thì cái giá phải trả thường đến vào đêm và sáng hôm sau: mất ngủ, đầu óc mụ mị, cơ thể rã rời.
Theo các tài liệu y khoa, rượu bia không quan tâm đến lý do uống. Ethanol khi vào cơ thể vẫn buộc gan phải chuyển hóa, tim mạch phải thích nghi và não phải chịu tác động trực tiếp. Điều đáng lo là hậu quả không dừng ở một cơn say, mà tích lũy qua những đêm ngủ kém chất lượng, men gan tăng dần, gan nhiễm mỡ nặng hơn, huyết áp dao động và sức khỏe đi xuống âm thầm.
Ở độ tuổi 30–45, cơ thể không còn khả năng “chịu đòn” như thời đôi mươi. Nhiều người đã có sẵn gan nhiễm mỡ, trào ngược dạ dày, tăng huyết áp nhẹ hoặc stress kéo dài. Vì vậy, cùng một lượng rượu, họ dễ mệt hơn, say lâu hơn và đặc biệt là mất ngủ rõ rệt hơn.
Khi lịch tiệc kéo dài nhiều tuần, gan không kịp phục hồi, não không kịp lấy lại nhịp sinh học bình thường. Hệ quả thường gặp là ngủ nhanh nhưng ngủ nông, dễ tỉnh giữa đêm, sáng dậy vẫn mệt dù “đủ giờ”, lâu dần xuất hiện cáu gắt, giảm tập trung và suy giảm trí nhớ.
Rượu đặc biệt nguy hiểm với giấc ngủ vì tạo cảm giác giả. Nó khiến người uống dễ ngủ lúc đầu nhưng lại làm rối loạn cấu trúc giấc ngủ, giảm ngủ sâu và ngủ REM – những giai đoạn quan trọng để phục hồi thể chất và tinh thần. Các khuyến cáo y khoa đều nhấn mạnh không dùng rượu như thuốc ngủ, bởi việc lệ thuộc có thể đẩy người uống vào vòng xoáy uống nhiều hơn, ngủ kém hơn, sức khỏe suy giảm.
Để giảm tác hại, các bác sĩ khuyên không đi nhậu khi bụng đói, nên ăn nhẹ trước tiệc để làm chậm hấp thu cồn. Trong bữa tiệc, uống xen kẽ với nước, kéo giãn thời gian giữa các lần uống, hạn chế pha với nước tăng lực hoặc đồ uống có ga. Sau tiệc, ưu tiên bù nước, nghỉ ngơi an toàn và tránh các hành vi nguy hiểm khi còn say.
Bác sĩ Hoàng khuyến cáo, một mùa tất niên trọn vẹn không chỉ là đủ mặt ở các bữa tiệc, mà còn là giữ được gan khỏe và giấc ngủ trọn vẹn. Rượu có thể xuất hiện trên bàn, nhưng không nên là người cầm lái sức khỏe của chính mình.
