Cứ mỗi dịp cuối năm, dù chưa nghe nhạc Xuân, chưa thấy không khí lễ hội rõ rệt, nhưng chỉ cần bước ra chợ hoặc siêu thị là nhiều người đã cảm nhận rất rõ một điều quen thuộc. Giá cả bắt đầu nhích lên, từ những món nhỏ nhất cho tới các mặt hàng thiết yếu trong gia đình.
Thực tế, việc tăng giá dịp Tết không hoàn toàn do người bán tự ý nâng giá, mà đến từ quy luật cung cầu. Càng sát Tết, nhu cầu mua sắm của hầu hết các gia đình đều tăng mạnh trong một khoảng thời gian ngắn. Ai cũng mua nhiều hơn ngày thường, mua để tích trữ, để cúng bái, để đãi khách, để biếu tặng. Khi lượng người mua tăng đột biến, trong khi nguồn hàng không thể tăng kịp, giá cả gần như chắc chắn sẽ bị đẩy lên.
Dưới đây là 5 nhóm mặt hàng mà năm nào cũng có xu hướng tăng giá rõ rệt khi gần Tết. Nếu không để ý, rất dễ rơi vào cảnh đi chợ vài bữa mà chi tiêu đã vượt xa dự tính.
1. Rau xanh
Rau là thứ tưởng rẻ nhất nhưng lại tăng giá khá đều mỗi dịp cuối năm. Lý do là vì rau phụ thuộc rất nhiều vào thời tiết, mà giai đoạn giáp Tết thường mưa lạnh, sương nhiều, sản lượng không ổn định. Trong khi đó, nhu cầu lại tăng mạnh do nhà nào cũng nấu nướng nhiều hơn, ăn uống đủ bữa hơn.
Những loại rau tăng giá rõ nhất thường là hành lá, rau thơm, xà lách, cải xanh, bắp cải, cà chua, dưa leo. Đặc biệt là các loại rau dùng ăn sống hoặc trang trí mâm cỗ, mâm cúng, giá có thể tăng từ hai mươi đến bốn mươi phần trăm so với ngày thường.
2. Thịt heo, thịt gà, hải sản
Đây là nhóm gần như chắc chắn tăng giá mỗi mùa Tết. Thịt heo dùng để gói bánh, làm giò chả, kho thịt. Gà dùng để cúng. Cá, tôm, mực dùng để đãi khách, làm mâm cơm sum họp. Càng gần Tết, lượng người mua càng đông, trong khi giết mổ và vận chuyển đều bị dồn đơn, nên giá rất khó giữ ổn định. Có những năm, chỉ trong một đến hai tuần cuối, giá thịt đã tăng thêm vài chục nghìn mỗi ký. Hải sản tươi thậm chí còn tăng mạnh hơn vì vừa nhu cầu cao, vừa khó bảo quản.
3. Trái cây
Tết là mùa tiêu thụ trái cây lớn nhất trong năm. Trái cây vừa để ăn hằng ngày, vừa để chưng bàn thờ, lại vừa để làm quà biếu. Do đó, các loại bưởi, cam, quýt, xoài, táo, nho, thanh long đều có xu hướng tăng giá rõ rệt. Đáng chú ý là cùng một loại trái cây, nhưng loại đẹp mã, quả to, màu sắc đều, thường có giá cao hơn rất nhiều so với loại thường. Có khi chênh lệch gấp rưỡi, thậm chí gấp đôi, chỉ vì phục vụ mục đích chưng Tết.
4. Hoa Tết
Mai, đào, cúc, lay ơn, vạn thọ là những loại hoa gần như không thể thiếu trong dịp Tết. Hoa không phải mặt hàng thiết yếu, nhưng lại là thứ tạo ra không khí lễ Tết rõ ràng nhất. Càng sát ngày, giá hoa càng khó đoán. Người mua sợ hết hoa đẹp, người bán thì canh đúng cao điểm để bán. Nhiều loại hoa đến sát 29 hoặc 30 Tết mới bắt đầu tăng mạnh, có khi chỉ sau một đêm giá đã khác hẳn.
5. Đồ khô và bánh mứt
Hạt dưa, mứt dừa, mứt gừng, bánh kẹo, trà, cà phê là nhóm hàng bán rất chạy dịp Tết. Đặc biệt là các loại đóng hộp đẹp để làm quà biếu, giá thường tăng theo từng đợt khuyến mãi và từng thời điểm. Nhiều người sau Tết mới nhận ra cùng một hộp bánh, nếu mua sớm trước đó hai ba tuần thì rẻ hơn khá nhiều so với mua sát ngày. Sự chênh lệch này không đến từ chất lượng, mà chủ yếu do nhu cầu dồn dập trong thời gian ngắn.
Vậy đi chợ Tết sao cho đỡ tốn tiền
Không thể tránh hoàn toàn việc tăng giá dịp Tết, nhưng hoàn toàn có thể hạn chế việc chi tiêu quá tay nếu mua sắm có kế hoạch.
Thứ nhất, nên mua sớm những món có thể để lâu. Đồ khô, bánh kẹo, trà, cà phê, gia vị, mứt nên mua trước Tết từ hai đến ba tuần. Vừa rẻ hơn, vừa đỡ cảnh đông đúc, lại không bị tâm lý sát ngày nên mua đại.
Thứ hai, luôn lập danh sách trước khi đi chợ. Tết rất dễ mua theo cảm xúc. Thấy món gì cũng nghĩ là cần, mua về rồi mới phát hiện nhiều thứ không dùng đến. Có danh sách sẵn sẽ giúp kiểm soát chi tiêu và tránh mua trùng lặp.
Thứ ba, không nên mua quá nhiều đồ tươi cùng một lúc. Thịt cá, rau củ nên chia ra mua nhiều đợt, tránh mua dồn rồi để đầy tủ lạnh. Vừa dễ hư, vừa ăn không hết, cuối cùng lại thành lãng phí.
Thứ tư, phân biệt rõ giữa nhu cầu thực sự và nhu cầu vì không khí. Hoa đẹp, trái cây xịn, bánh kẹo sang để biếu rất dễ khiến mình chi vượt ngân sách. Nếu tài chính thoải mái thì không vấn đề, nhưng nếu cần tiết kiệm, chỉ cần vừa đủ là đã có Tết rồi, không cần mâm cao cỗ đầy mới gọi là trọn vẹn.
Nói cho cùng, Tết đắt hay không, một phần do giá thị trường, nhưng phần lớn vẫn nằm ở cách mình mua sắm. Khi đi chợ có kế hoạch, tỉnh táo trước những món dễ kích thích mua sắm, thì dù giá có tăng, chi tiêu vẫn nằm trong tầm kiểm soát, không đến mức vừa qua mùng đã phải thở dài nhìn ví.
