Điều đó khiến người dân trầy trật xin phép, đình trệ kế hoạch làm nhà, thậm chí đành bán đất vì diện tích còn lại quá nhỏ.
Nhằm tháo gỡ điểm nghẽn này, dự kiến đầu tháng 4-2026, Sở Quy hoạch - Kiến trúc sẽ trình UBND TP HCM quy chế quản lý kiến trúc mới, thống nhất áp dụng chung cho các khu vực đô thị.
Sốt ruột với khoảng lùi
Quyết định 56/2021 của UBND TP HCM về quy chế quản lý kiến trúc có hiệu lực từ tháng 1-2022. Khi đi vào thực tiễn, một số quy định trong quyết định này bộc lộ sự bất cập, khiến cơ quan chức năng lúng túng trong cách hiểu và vận dụng. Việc này ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi chính đáng của người dân cũng như mỹ quan đô thị. Người dân bị thiệt thòi rất nhiều do vướng mắc quy định về khoảng lùi xây dựng.
Tháng 6-2023, Phó Chủ tịch UBND TP HCM Bùi Xuân Cường đã chỉ đạo rà soát, lấy ý kiến sở, ngành và địa phương để tổng hợp những khó khăn, đề xuất điều chỉnh quy định này. Sau hơn một năm triển khai, Sở Quy hoạch - Kiến trúc nhận được 18 văn bản từ các đơn vị với gần 120 nội dung đề nghị bổ sung, điều chỉnh về mật độ xây dựng, tầng cao, khoảng lùi, kiến trúc công trình.
Đơn cử, UBND quận 3 trước đây đề nghị bỏ khoảng lùi sau đối với nhà ở đô thị hiện hữu; chỉ áp dụng với khu quy hoạch mới. Tương tự, UBND quận Gò Vấp trước đây đề xuất chỉ áp dụng quy định khoảng lùi phía sau ở khu vực xây dựng mới. UBND quận Tân Bình thời điểm đó đề nghị chỉnh sửa quy định theo hướng khuyến khích, không bắt buộc đối với khu đô thị hiện hữu...
Khu dân cư ở phường Hiệp Bình, TP HCM
Trong lúc đó, người dân luôn mong ngóng quy định sớm được điều chỉnh để có thể xây nhà. Ông N.V.T (phường Hòa Hưng) cho biết gia đình ông lên kế hoạch xây nhà mới. Tuy nhiên, kế hoạch đình trệ vì phải chờ điều chỉnh Quyết định 56/2021. So với những ngôi nhà hiện hữu, khu đất của ông phải lùi sau 2 m. Nghe tin thành phố điều chỉnh quy định này trong quý I/2025 nên ông chờ đợi song đến nay vẫn chưa có thay đổi nào.
Chị N.T.H ở phường Tam Bình cũng gặp tình trạng tương tự. Gia đình chị có khu đất dài 12 m, diện tích hơn 50 m2. Khi xin giấy phép xây dựng, chị phải lùi sau 1 m, chừa trước 2,4 m. Do phải giảm diện tích xây dựng, chị đành ngưng việc xây nhà và quyết định bán lại lô đất này để giải quyết nhu cầu tài chính của gia đình.
Gỡ khó để người dân an cư
Phản ánh đến Báo Người Lao Động, nhiều người dân tỏ ra rất sốt ruột và mong mỏi thành phố sớm tháo gỡ các vướng mắc để họ thuận lợi trong việc xây nhà.
Bạn đọc fwith**@gmail.com cho biết có nhà ở góc hẻm tại khu vực quận Tân Phú cũ, dài 18 m. Theo quy hoạch, căn nhà này dính lộ giới 2,4 m; vạt góc 4 m, phía sau chừa 2 m. Trong khi đó, khu dân cư hiện hữu đã xây hết đất. Bạn đọc này lo ngại: "Diện tích xây dựng chưa tới 50 m2 lại xéo góc 4 m, kỹ sư thiết kế đành bó tay. Hẻm rộng 8 m, lộ giới 12 m nhưng chưa biết khi nào làm. Tôi đang chờ điều chỉnh Quyết định 56/2021 mà không biết tới bao giờ và nội dung sẽ ra sao".
Mới đây, Sở Quy hoạch - Kiến trúc TP HCM cho biết đang khẩn trương hoàn thiện quy chế mới thay thế Quyết định 56/2021 nhằm bảo đảm phù hợp với thực tiễn. Quy chế quản lý kiến trúc theo Quyết định 56/2021 được phê duyệt cho địa bàn TP HCM trước đây. Để phù hợp thực tiễn, sở đã rà soát các quy chế do tỉnh Bình Dương và tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu trước đây ban hành nhằm xây dựng quy chế mới áp dụng chung.
Quy chế mới sẽ kế thừa đặc trưng của từng khu vực và đáp ứng yêu cầu phát triển chung. Sở Quy hoạch - Kiến trúc đang nhanh chóng hoàn chỉnh quy chế này để trình UBND TP HCM xem xét ngay trong tháng 4-2026.
Đón nhận tin vui, anh Nguyễn Minh Vương (phường Tam Bình) mong mỏi quy chế mới tạo thuận lợi, không làm giảm hiệu quả quy hoạch hay hạn chế quyền sử dụng đất của người dân. Anh hy vọng quy định khoảng lùi phía sau chỉ áp dụng đối với những khu quy hoạch dân cư mới.
"Với khu dân cư hiện hữu, quy định này không nên được áp dụng hoặc nếu bắt buộc thì cần giảm tỉ lệ khoảng lùi. Việc người dân gặp khó khăn khi xây dựng đồng nghĩa tỉ lệ nhà ở sẽ thấp, khiến giá bất động sản tăng cao" - anh Vương nhận xét.
Theo Quyết định 56/2021, đối với lô đất diện tích lớn hơn 50 m2, nếu dài trên 16 m thì công trình phải bố trí khoảng lùi so với ranh đất sau tối thiểu 2 m; chiều dài từ 9 - 16 m thì phải lùi tối thiểu 1 m. Trường hợp chiều dài dưới 9 m, thành phố khuyến khích tạo khoảng trống phía sau nhà.
Dở khóc dở cười
Bạn đọc 0917180*** ở phường Bình Tân phản ánh gia đình dự định xây nhà trên miếng đất 59 m², lộ giới phía trước 6 m. Tuy nhiên, gia đình chỉ được cấp phép diện tích sử dụng tối đa 121 m² (trệt, 1 lầu, sân thượng). Diện tích này không đủ để sử dụng nên gia đình phải tiếp tục ở nhà trọ. Bạn đọc này mong cơ quan chức năng sớm nhận thấy thực tế và sửa đổi quy định tại Quyết định 56/2021.
Bạn đọc nguy**@gmail.com phản ánh khoảng lùi xây dựng còn "căng" đến mức những căn nhà có 2 mặt hẻm (một mặt lộ giới 6 m, mặt còn lại 4 m), khi xin phép xây dựng lại nhà hiện hữu vẫn bị yêu cầu lùi thêm từ phía hẻm lộ giới 4 m. Trong khi đó, bạn đọc nguye**@gmail.com cho hay gia đình rơi vào cảnh "dở khóc dở cười" vì xung quanh nhà cao 3-4 tầng, chỉ vướng mỗi nhà mình. Việc chỉ cho phép xây dựng với hệ số sử dụng đất 1,2 giống như cảnh "cỏ dại chen với rừng cổ thụ"...
