Những ngày qua, thông tin liên quan đến vụ việc xô xát giao thông dẫn đến hậu quả đặc biệt nghiêm trọng tại tỉnh Tây Ninh đã thu hút sự quan tâm lớn của dư luận.
Theo thông tin từ cơ quan chức năng, Mai Anh Nhật, 43 tuổi, trú tại xã Hậu Nghĩa, bị tạm giữ hình sự để điều tra hành vi gây rối trật tự công cộng. Trong lúc chở con gái đi học, người này xảy ra va chạm giao thông với một tài xế 64 tuổi, trú tại TPHCM.
Sau đó, Nhật đã có hành vi hành hung khiến nạn nhân bị xuất huyết não và tử vong sau một ngày điều trị.
Bên cạnh những hệ lụy pháp lý và mất mát về sinh mạng, nhiều ý kiến cho rằng vụ việc còn để lại một hậu quả âm thầm nhưng không kém phần nghiêm trọng, đó là tác động tâm lý đối với đứa trẻ đã chứng kiến toàn bộ hành vi bạo lực của cha mình ngay giữa đường phố.
Khoảnh khắc Nhật đánh ông H. dẫn đến tử vong (Ảnh: A.H.).
Ngay sau khi thông tin và hình ảnh liên quan đến vụ việc được lan truyền, mạng xã hội xuất hiện hàng loạt bình luận thể hiện sự phẫn nộ, tiếc nuối và đặc biệt là lo lắng cho tâm lý của đứa trẻ.
Những bình luận này phản ánh một mối quan tâm chung của xã hội về những tổn thương tâm lý mà trẻ em có thể phải gánh chịu khi chứng kiến bạo lực từ chính người thân ruột thịt.
Chứng kiến bạo lực kích hoạt sang chấn tâm lý gián tiếp
Trao đổi với phóng viên, ThS Hoàng Quốc Lân, chuyên gia tâm lý lâm sàng, hiện công tác trong lĩnh vực tham vấn và trị liệu tâm lý trẻ em và gia đình, cho rằng chi tiết đứa trẻ chứng kiến hành vi bạo lực của cha là yếu tố đặc biệt đáng lo ngại.
Trong tâm lý học, đây được xem là một dạng tổn thương tâm lý gián tiếp, hay còn gọi là secondary trauma, tức sang chấn thứ cấp. Trẻ không cần trực tiếp bị đánh đập, chỉ cần nhìn thấy, nghe thấy và cảm nhận bạo lực cũng đã đủ để gây ra những ảnh hưởng lâu dài đối với sự phát triển tâm lý.
Các nghiên cứu của Hiệp hội Tâm lý Hoa Kỳ (APA) và Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), cho thấy trẻ em chứng kiến bạo lực có nguy cơ cao gặp rối loạn lo âu, rối loạn stress sau sang chấn, rối loạn hành vi và khó khăn trong việc kiểm soát cảm xúc.
Theo vị chuyên gia này, điều đáng nói là các ảnh hưởng tâm lý không phải lúc nào cũng bộc lộ ngay. Nhiều trường hợp trẻ vẫn sinh hoạt và học tập bình thường trong giai đoạn đầu, nhưng những tổn thương cảm xúc âm thầm tích tụ và có thể bùng phát sau nhiều tháng hoặc nhiều năm.
“Trẻ em tiếp nhận thế giới trước hết bằng cảm xúc. Khi hình ảnh người cha hoặc người mẹ, vốn là biểu tượng an toàn, bất ngờ trở thành người gây bạo lực, trong tâm trí trẻ sẽ hình thành một mâu thuẫn nội tâm rất sâu sắc. Người bảo vệ mình cũng chính là mối đe dọa. Đây là dạng tổn thương gắn bó, ảnh hưởng trực tiếp đến cách trẻ xây dựng niềm tin và các mối quan hệ sau này”, ThS Lân phân tích.
Đồng hành cùng trẻ để ngăn hệ lụy tâm lý lâu dài
Từ thực tiễn công tác, ThS Lân cho biết đã tiếp nhận không ít trường hợp trẻ không bị tổn hại về thể chất nhưng lại chịu tác động tâm lý nghiêm trọng sau khi tận mắt chứng kiến hành vi bạo lực của người lớn.
“Tôi từng điều trị cho một bé trai 9 tuổi, chứng kiến cha đánh người hàng xóm sau mâu thuẫn. Giai đoạn đầu, gia đình cho rằng cháu không gặp vấn đề gì vì vẫn ăn uống, sinh hoạt bình thường.
Tuy nhiên, sau vài tháng, trẻ bắt đầu có biểu hiện hung hăng với bạn bè, dễ nổi nóng và thường xuyên gặp ác mộng. Khi được trò chuyện sâu, cháu chia sẻ rằng con biết bố mạnh nhưng con lại cảm thấy sợ bố. Trường hợp này cần can thiệp tâm lý kết hợp hỗ trợ y khoa trong gần 1 năm mới dần ổn định”, vị chuyên gia cho biết.
ThS Hoàng Quốc Lân nhận định, tổn thương tinh thần ở trẻ có thể rất nghiêm trọng và để lại vết thương dai dẳng nhiều năm về sau (Ảnh: NVCC).
Theo ThS Lân, những biểu hiện trên phù hợp với thuyết học tập xã hội của nhà tâm lý học Albert Bandura, trong đó cho rằng trẻ hình thành hành vi thông qua việc quan sát những người có ảnh hưởng lớn nhất trong cuộc sống.
Việc thường xuyên chứng kiến bạo lực khiến trẻ có nguy cơ tái hiện hành vi tương tự hoặc gặp khó khăn trong việc điều chỉnh cảm xúc khi trưởng thành.
Từ góc độ chuyên môn, ThS Lân nhấn mạnh rằng hành vi bạo lực xảy ra trước mặt trẻ không chỉ vi phạm chuẩn mực đạo đức và pháp luật, mà còn được xem là một dạng xâm hại tâm lý nghiêm trọng.
“Tôi cho rằng chỉ một phút mất kiểm soát của người lớn cũng có thể trở thành ký ức lõi, ám ảnh trẻ trong suốt quá trình lớn lên. Những em nhỏ này thường không được nhắc đến trong hồ sơ vụ án hay bản án, nhưng lại là những nạn nhân thầm lặng, mang theo tổn thương kéo dài”, ThS Lân bày tỏ.
Vị chuyên gia khuyến nghị rằng, song song với việc xử lý nghiêm trách nhiệm pháp lý đối với các hành vi bạo lực, gia đình và xã hội cần dành sự quan tâm đúng mức đến sức khỏe tinh thần của trẻ em có liên quan. Can thiệp sớm, hỗ trợ tâm lý kịp thời và xây dựng môi trường sống an toàn được xem là những yếu tố then chốt giúp hạn chế các hệ lụy lâu dài.
Theo ThS Lân, bảo vệ trẻ em không chỉ là ngăn chặn tổn thương về thể chất, mà còn phải chú trọng phòng ngừa những tổn thương tâm lý vô hình, bởi đây chính là nền tảng quan trọng cho sự phát triển lành mạnh của trẻ trong tương lai.
