Bộ Y tế ghi nhận 24 ca não mô cầu, trong đó 4 ca tử vong kể từ đầu năm đến nay, tăng 14 ca nhiễm so với cùng kỳ 2025. Theo dõi biểu hiện các ca bệnh, BS.CKI Bạch Thị Chính, Giám đốc Y khoa, Hệ thống Tiêm chủng VNVC, cho biết nhiều trường hợp không có triệu chứng rầm rộ khiến chẩn đoán và điều trị chậm trễ.
Ở thể tối cấp, bệnh thường biểu hiện viêm màng não hoặc nhiễm khuẩn huyết với triệu chứng sốt cao đột ngột, đau đầu, cổ cứng, nôn, đau cơ, rét run, mệt lả, xuất huyết. Bệnh diễn tiến nhanh, có thể tử vong trong 24 giờ nếu không xử trí kịp thời.
Ngoài ra, vi khuẩn còn gây các thể ít gặp như viêm phổi, viêm khớp, viêm màng ngoài tim, viêm kết mạc, viêm tai giữa, viêm xoang, viêm niệu đạo, viêm trực tràng...
"Các thể này thường tiến triển âm thầm, khu trú tại một cơ quan, không có dấu hiệu màng não hay ban xuất huyết rõ ràng, dễ bị bỏ qua hoặc chẩn đoán nhầm với bệnh hô hấp, nhiễm trùng thông thường", bác sĩ Chính nói.
Một bệnh nhi điều trị tích cực tại Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới khi bị lây nhiễm vi khuẩn não mô cầu từ bạn cùng lớp. Ảnh: Bệnh viện Bệnh nhiệt đới
Ở thể viêm phổi do não mô cầu, người bệnh có thể sốt, ho, khó thở, đau ngực giống viêm phổi do tác nhân khác, nhưng thường kèm rét run hoặc dấu hiệu nhiễm trùng hô hấp trên.
Ở thể viêm khớp, bệnh biểu hiện đau, sưng khớp lớn như gối, cổ chân, khuỷu tay; có thể xuất hiện sớm do vi khuẩn xâm nhập trực tiếp hoặc muộn hơn do cơ chế miễn dịch.
Một thể khác dễ bỏ qua là nhiễm trùng dai dẳng. Nguyên nhân là vi khuẩn xâm nhập vào máu nhưng chưa nhân lên ồ ạt để gây nhiễm trùng huyết tối cấp. Bệnh thường kéo dài ít nhất một tuần, không có hoặc rất ít dấu hiệu màng não điển hình. Người bệnh có thể sốt tái diễn, rét run, mệt mỏi, đau cơ, viêm khớp, kèm tổn thương da hoặc ban không mất màu khi ấn. Triệu chứng bùng lên rồi giảm, xen kẽ giai đoạn bình thường, khiến chẩn đoán chậm trễ.
Một trường hợp nhiễm trùng dai dẳng do não mô cầu gây phát ban dạng sẩn ở tay, chân, lòng bàn tay được đăng tải tại Thư viện Y khoa quốc gia Mỹ. Ảnh: Thư viện Y khoa quốc gia Mỹ
Về tốc độ lây nhiễm, não mô cầu có khả năng lây mạnh trong cộng đồng. Vi khuẩn lây qua giọt bắn hô hấp hoặc tiếp xúc dịch tiết mũi họng, với ổ chứa mầm bệnh duy nhất là con người. Nguy cơ lây cao ở người sống cùng nhà, tiếp xúc gần, một ca bệnh có thể làm tăng nguy cơ lây nhiễm cho người tiếp xúc gần lên tới 500-800 lần. Khoảng 10-20% người mang vi khuẩn não mô cầu trong hầu họng mà không có triệu chứng. Tỷ lệ này tăng lên 25-32% ở nhóm thanh thiếu niên và có thể lên đến 50% trong các đợt dịch.
Bác sĩ Chính khuyến cáo không nên chủ quan khi có triệu chứng như sốt kéo dài, đau đầu, đau khớp, ho, đau ngực, mệt lả hoặc ban da, nhất là khi từng tiếp xúc gần ca nghi mắc. Khám sớm giúp xét nghiệm và điều trị kịp thời, tránh bệnh diễn tiến nhanh thành nhiễm khuẩn huyết hoặc viêm màng não. Đồng thời, cần giữ vệ sinh cá nhân, đeo khẩu trang khi có triệu chứng hô hấp, tăng thông khí nơi ở, hạn chế tiếp xúc gần.
Trẻ tiêm vaccine não mô cầu tại VNVC Bạc Liêu, Cà Mau, sáng 11/4. Ảnh: Lý Văn
Hiện vaccine phòng não mô cầu đã bao phủ các nhóm huyết thanh gây bệnh phổ biến là A, B, C, W, Y. Vaccine nhóm B tiêm từ 2 tháng đến 50 tuổi; nhóm BC tiêm từ 6 tháng đến 45 tuổi. Vaccine nhóm ACYW có 3 loại, trong đó hai loại tiêm từ 6 tuần tuổi đến người lớn. Mỗi người cần tiêm phối hợp nhóm B và ACYW để bảo vệ toàn diện, tiêm sớm, đúng lịch, đủ liều để cơ thể kịp tạo kháng thể.
Các vaccine được cấp phép lưu hành tại Việt Nam gồm: loại tứ giá phòng nhóm ACYW thế hệ mới MenQuadfi, Nimenrix, Menactra; loại thế hệ mới phòng nhóm B Bexsero và loại ngừa hai nhóm B và C. Người từng tiêm vaccine phòng nhóm BC hoặc AC vẫn nên được bác sĩ tư vấn tiêm bổ sung vaccine thế hệ mới để mở rộng khả năng bảo vệ trước các chủng vi khuẩn ngày càng đa dạng.
