Ấn Độ đang khẩn trương triển khai các biện pháp khống chế ổ dịch virus Nipah tại bang miền đông West Bengal sau khi xác nhận 5 ca nhiễm, trong đó có bác sĩ và y tá. Gần 100 người cũng được yêu cầu cách ly tại nhà. Các bệnh nhân nhiễm virus đang được điều trị tại nhiều bệnh viện ở thủ phủ Kolkata và khu vực lân cận, trong đó có một trường hợp nguy kịch.
Nipah là virus có tỷ lệ tử vong cao, hiện chưa có vaccine hay thuốc điều trị đặc hiệu, và được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) xếp vào nhóm mầm bệnh nguy cơ cao. Theo các chuyên gia y tế, ca nhiễm ở người khá hiếm gặp và thường xảy ra khi virus lây từ dơi sang người, chủ yếu qua trái cây bị nhiễm mầm bệnh.
Dấu hiệu nhiễm virus Nipah (NiV)
Một người bị nhiễm virus Nipah (NiV) thường khởi phát với các triệu chứng không đặc hiệu, khiến việc phát hiện sớm gặp nhiều khó khăn.
Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ (CDC), thời gian ủ bệnh được cho là dao động từ 4 đến 21 ngày. Tuy nhiên, trong một số trường hợp hiếm gặp ở các đợt bùng phát trước đây, thời gian từ lúc phơi nhiễm đến khi phát bệnh có thể kéo dài hơn.
Bệnh nhân thường khởi phát đột ngột các triệu chứng giống cúm như sốt, đau đầu, đau cơ và mệt mỏi. Trong một số trường hợp, người bệnh còn xuất hiện các triệu chứng hô hấp như ho, khó thở hoặc viêm phổi, song thời điểm và mức độ biểu hiện có thể rất khác nhau.
Biến chứng nghiêm trọng và đặc trưng nhất của nhiễm virus Nipah là viêm não. Các triệu chứng thần kinh như lú lẫn, rối loạn ý thức, co giật hoặc hôn mê thường xuất hiện sau vài ngày đến vài tuần kể từ khi bệnh khởi phát. Một số bệnh nhân còn có thể bị viêm màng não.
Nhân viên y tế mặc đồ bảo hộ chuyển một người đàn ông có triệu chứng nhiễm virus Nipah vào khu cách ly tại một bệnh viện công ở Kozhikode, bang Kerala, miền nam Ấn Độ, ngày 16/9/2023. Ảnh: AFP
Mức độ nguy hiểm của virus Nipah
Virus Nipah có tỷ lệ tử vong dao động từ 40% đến 75%, tùy từng đợt bùng phát và chủng virus liên quan.
Theo thông tin mới nhất của Cơ quan An ninh Y tế Vương quốc Anh (UK Health Security Agency), những người sống sót có thể gặp các di chứng thần kinh kéo dài, như co giật dai dẳng hoặc thay đổi tính cách.
Trong những trường hợp hiếm gặp, viêm não có thể tái phát sau nhiều tháng, thậm chí nhiều năm kể từ lần nhiễm đầu tiên, do bệnh tái phát hoặc virus được kích hoạt trở lại.
Virus Nipah lây lan thế nào?
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), virus Nipah là mầm bệnh lây truyền từ động vật sang người (zoonotic), có thể lây từ động vật sang người và từ người sang người.
Vật chủ tự nhiên chủ yếu của virus là loài dơi ăn quả (thuộc chi Pteropus). Con người có thể bị nhiễm bệnh khi tiếp xúc trực tiếp với dơi hoặc các động vật nhiễm virus, hoặc khi ăn, uống thực phẩm bị nhiễm nước bọt, nước tiểu hay phân của dơi.
Virus Nipah cũng có thể lây từ người sang người, đặc biệt thông qua tiếp xúc gần với dịch cơ thể của người nhiễm bệnh.
Virus Nipah được phát hiện lần đầu ở đâu?
NiV lần đầu được xác định vào năm 1999, sau một đợt bùng phát viêm não và bệnh hô hấp ở những người chăn nuôi lợn và những người có tiếp xúc gần với lợn nhiễm bệnh tại Malaysia và Singapore. Đợt bùng phát này đã khiến giới y tế nhận diện NiV là một mầm bệnh lây truyền từ động vật sang người nguy hiểm, có thể truyền bệnh từ động vật sang người.
Kể từ đó, nhiều đợt bùng phát liên tiếp đã được ghi nhận tại Nam Á. Một số khu vực ở đông bắc Ấn Độ và nhiều huyện tại Bangladesh đã báo cáo các ca nhiễm, trong đó Bangladesh gần như năm nào cũng xuất hiện ổ dịch kể từ 2001.
Tại miền nam Ấn Độ, bang Kerala ghi nhận đợt bùng phát virus Nipah đầu tiên vào năm 2018, sau đó là các ca nhiễm đơn lẻ trong những năm tiếp theo.
Ngoài khu vực Nam Á, ca nhiễm cũng đã được ghi nhận tại Philippines. Các cuộc điều tra cho thấy những trường hợp này nhiều khả năng do virus Nipah hoặc một chủng virus tương tự Nipah gây ra.
Các nghiên cứu khoa học xác định dơi ăn quả là ổ chứa tự nhiên của virus. Tại Malaysia, virus Nipah đã được phát hiện từ nước tiểu của dơi, trong khi kháng thể chống virus này được tìm thấy ở ít nhất 23 loài dơi trên khắp châu Á cũng như tại một số khu vực ở châu Phi, bao gồm Ghana và Madagascar.
Dù ổ chứa động vật của virus phân bố rộng, đến nay các đợt bùng phát được xác nhận ở người chủ yếu vẫn tập trung tại Nam Á và Đông Nam Á. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), các ổ dịch thường xảy ra ở khu vực nông thôn hoặc bán nông thôn, nơi con người có nhiều khả năng tiếp xúc gần với dơi và động vật nuôi.
WHO cũng cho biết, tình trạng lây truyền virus Nipah từ người sang người đã được ghi nhận, đặc biệt trong các thành viên gia đình và những người chăm sóc bệnh nhân nhiễm virus.
Người nhiễm NiV có thể được chữa khỏi không?
Hiện chưa có phương pháp điều trị đặc hiệu với nhiễm virus Nipah (NiV), cũng như chưa có vaccine được phê duyệt để phòng ngừa bệnh. Việc điều trị cho bệnh nhân chủ yếu vẫn là chăm sóc hỗ trợ, tập trung kiểm soát các triệu chứng và xử trí biến chứng khi xuất hiện.
Virus Nipah được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) xếp vào danh sách mầm bệnh ưu tiên trong khuôn khổ Chương trình Nghiên cứu và Phát triển, nhằm xác định những mối đe dọa dịch bệnh cần được nghiên cứu khẩn cấp.
Cách giảm nguy cơ nhiễm virus Nipah
Trong bối cảnh chưa có vaccine, việc phòng ngừa nhiễm virus Nipah chủ yếu dựa vào nâng cao nhận thức và áp dụng các biện pháp bảo vệ đơn giản, theo khuyến nghị của các cơ quan y tế toàn cầu. Các hướng dẫn y tế công cộng tập trung vào việc hạn chế tiếp xúc với virus từ dơi, động vật hay người nhiễm bệnh.
Ngăn lây truyền từ dơi sang người: Dơi là vật chủ chính của virus Nipah. Theo hướng dẫn của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), người dân nên tránh sử dụng nhựa chà là tươi hoặc các loại trái cây có thể đã bị dơi làm nhiễm bẩn. Việc đun sôi nhựa chà là tươi và rửa kỹ hoặc gọt vỏ trái cây có thể giúp giảm nguy cơ lây nhiễm. Cơ quan y tế cũng khuyến cáo không sử dụng những quả có dấu hiệu bị dơi cắn.
Ngăn lây truyền từ động vật sang người: Những người tiếp xúc với động vật mắc bệnh, mô động vật hoặc tham gia giết mổ cần đeo găng tay và trang phục bảo hộ. Việc tiếp xúc với lợn nhiễm bệnh cần được hạn chế tối đa. Các trang trại chăn nuôi lợn tại khu vực có dơi ăn quả sinh sống được khuyến cáo áp dụng biện pháp bảo vệ thức ăn và chuồng trại, tránh để dơi xâm nhập.
Ngăn lây truyền từ người sang người: Cần tránh tiếp xúc gần và không được bảo vệ với người nhiễm virus Nipah. Việc rửa tay thường xuyên sau khi chăm sóc hoặc thăm khám người bệnh là biện pháp thiết yếu nhằm ngăn chặn virus lây lan.
