Một tháng trước, Hương soi gương thấy vài nốt phát ban đỏ ở má, gần tai trái, nghĩ là mụn nên đắp dưa leo, thoa kem đánh răng và dán miếng dán mụn. Các nốt này không giảm mà lớn dần, kèm đau, ngứa rát. Cô vẫn nghĩ do trị mụn sai cách nên không nói với bố mẹ.
Vài ngày sau, miệng Hương lệch sang một bên, ăn uống bị rơi vãi, mắt trái chỉ khép lại nhưng không nhắm kín, kèm đau đầu và cảm giác châm chích. Gia đình đưa cô đến bệnh viện, bác sĩ chẩn đoán zona thần kinh gây tổn thương dây thần kinh số 7, dẫn đến liệt mặt. Hương được điều trị bằng thuốc và châm cứu phục hồi chức năng.
Một nữ bệnh nhân điều trị biến chứng liệt mặt do zona thần kinh tại Bệnh viện Đa khoa Hòe Nhai, Hà Nội, ngày 7/5. Ảnh: Bệnh viện Đa khoa Hòe Nhai
Hồ Thị Thanh Mai, 26 tuổi, ở Đồng Nai, cũng bị liệt mặt do zona thần kinh gần một năm qua. Ban đầu, cô nhầm bệnh với vết cắn của kiến ba khoang nên điều trị muộn. Sau nhiều đợt châm cứu, khả năng phục hồi của Mai đạt khoảng 60%, nhưng khi ngưng điều trị, cô lại khó cử động miệng, mí mắt và mất cảm nhận vị giác.
Bệnh còn gây đau thần kinh kéo dài, khiến Mai mất ngủ, nóng lạnh, đau nhức, cảm giác như bị châm chích và giảm hơn 20 kg trong 4 tháng.
"Tôi không cảm nhận đúng vị đắng, mặn, ngọt của món ăn, thường đau nhức khi chạy xe. Không hiểu sao bệnh này người trẻ cũng mắc", Mai chia sẻ.
BS.CKI Nguyễn Tiến Đạo, Quản lý Y khoa, Hệ thống Tiêm chủng VNVC, cho biết zona thần kinh là bệnh nhiễm trùng do virus Varicella-Zoster gây ra. Đây cũng là virus gây bệnh thủy đậu. Sau khi khỏi thủy đậu, virus vẫn tồn tại âm thầm trong hạch thần kinh và có thể tái hoạt động khi gặp điều kiện thuận lợi như lớn tuổi, mắc bệnh mạn tính, suy giảm miễn dịch, căng thẳng hoặc suy nhược cơ thể. "Bất cứ ai từng mắc thủy đậu đều có thể mắc zona thần kinh", bác sĩ Đạo nói.
Theo bác sĩ Đạo, người trẻ mắc zona có thể liên quan đến áp lực học tập, thi cử, công việc, biến cố tình cảm hoặc căng thẳng kéo dài. Lối sống thiếu điều độ, ăn uống kém lành mạnh, ít vận động, suy dinh dưỡng hoặc mắc bệnh nền cũng có thể làm tăng nguy cơ virus tái hoạt động.
Zona thường khởi phát bằng sốt nhẹ, mệt mỏi, đau nhức, ngứa, rát hoặc đau tại vùng da sắp nổi bóng nước. "Thời gian vàng" điều trị là trong 72 giờ đầu, song nhiều người trẻ dễ nhầm với mụn, viêm da hoặc bệnh ngoài da thông thường nên chậm đi khám.
Điều trị muộn làm tăng nguy cơ biến chứng như nhiễm trùng da, viêm phổi, viêm não, đau thần kinh sau zona và liệt mặt. Đặc biệt, zona vùng mặt, quanh tai có thể ảnh hưởng dây thần kinh mặt, gây méo miệng, mắt khó nhắm kín, chảy nước bọt bất thường, nhai khó, mất vị giác, ù tai, giảm thính lực hoặc chóng mặt.
Các triệu chứng này có thể xuất hiện cùng lúc với mụn nước hoặc vài ngày sau đó. Nếu không được điều trị đúng, người bệnh có nguy cơ liệt mặt kéo dài, thậm chí vĩnh viễn, hoặc gặp các vấn đề về thính giác.
Nam thanh niên ở TP HCM tiêm vaccine thủy đậu phòng bệnh tại VNVC Hoàng Văn Thụ, khi nơi ở có người mắc bệnh. Ảnh: Diệu Thuần
Bác sĩ khuyến cáo không nên tự xử trí các mụn nước đau rát vùng mặt, quanh tai hoặc mắt như mụn trứng cá thông thường. Khi xuất hiện phát ban một bên cơ thể, đau rát, châm chích hoặc kèm méo miệng, khó nhắm mắt, người bệnh cần đi khám sớm.
Để giảm nguy cơ mắc zona, người trẻ cần duy trì lối sống lành mạnh, ăn uống đủ chất, ngủ đủ giấc, vận động thường xuyên, hạn chế rượu bia, thức ăn nhanh và kiểm soát căng thẳng.
Zona thần kinh đã có vaccine phòng ngừa, giúp ngăn bệnh đến 97% ở người từ 50 tuổi, 70-87% ở người từ 18 tuổi bị suy giảm miễn dịch do bệnh lý đồng thời giảm các biến chứng hơn 90%. Tuy nhiên, vaccine zona tiêm cho người từ 50 tuổi và nhóm nguy cơ. Với người trẻ chưa từng mắc hoặc chưa tiêm vaccine thủy đậu, bác sĩ khuyến cáo nên tiêm phòng thủy đậu để giảm nguy cơ mắc bệnh do virus Varicella-Zoster gây ra.
Hiện Việt Nam có ba vaccine thủy đậu dạng đơn và một dạng phối hợp phòng thêm sởi, quai bị, rubella; người tiêm đủ hai mũi có hiệu quả phòng bệnh đến 98%. Người vừa tiếp xúc với bệnh nhân thuỷ đậu cũng có thể tiêm vaccine để giúp giảm các biến chứng nặng do bệnh gây ra.
