Bà Hạnh, 65 tuổi, đã nghỉ hưu vài năm. Hai vợ chồng bà sống trong căn nhà đã trả hết nợ, nguồn thu hàng tháng chủ yếu là lương hưu. Ngoài ra, sau nhiều năm làm việc và tiết kiệm, bà đang có khoảng 600 triệu đồng gửi ngân hàng.
Ảnh minh họa
Hai người con của bà đều đã lập gia đình. Con trai lớn đang trả khoản vay mua nhà, trong khi con gái út muốn có thêm vốn để mở rộng công việc kinh doanh.
Có thời điểm bà Hạnh nghĩ rất đơn giản: "Đằng nào sau này tiền cũng để lại cho các con, vậy chia sớm mỗi đứa 300 triệu có phải tốt hơn không?".
Nhưng khi bắt đầu tính kỹ những năm phía trước, bà thay đổi quyết định.
600 triệu đồng nghe có vẻ là một khoản tương đối lớn, nhưng nếu đặt trong 15-20 năm tuổi già, cộng thêm chi phí sinh hoạt, chăm sóc sức khỏe và những biến cố không thể dự đoán, con số ấy không còn quá dư dả.
Thay vì hỏi "nên chia cho mỗi con bao nhiêu?", bà chuyển sang một câu hỏi khác: "Mình cần giữ lại bao nhiêu để những năm cuối đời không trở thành gánh nặng cho chính các con?"
Từ đó, bà đặt ra 3 nguyên tắc.
Nguyên tắc 1: Tiền dưỡng già phải được tách ra trước khi nghĩ đến chuyện cho con
Sai lầm khá phổ biến của nhiều cha mẹ là coi toàn bộ khoản tiết kiệm đang có là tài sản có thể phân chia.
Nhưng ở tuổi 60-65, tiền tiết kiệm không đơn thuần là "tiền để dành". Nó còn đóng vai trò của quỹ dự phòng cho những năm thu nhập gần như không còn khả năng tăng mạnh.
Bà Hạnh chia 600 triệu đồng thành ba phần trong suy nghĩ của mình.
Khoảng 300 triệu đồng được bà xem là quỹ an toàn tuổi già, gần như không động tới nếu không có tình huống quan trọng. Đây là khoản dành cho y tế, sửa chữa nhà cửa lớn, chi phí chăm sóc dài hạn hoặc những sự cố mà lương hưu hàng tháng không đủ xử lý.
Khoảng 200 triệu đồng tiếp tục được giữ dưới dạng tiền gửi và khoản tiết kiệm linh hoạt, tạo thêm một lớp đệm cho sinh hoạt những năm sau.
Chỉ khoảng 100 triệu đồng còn lại được bà coi là phần có thể cân nhắc hỗ trợ con trong vài năm tới.
Cách phân chia này không có nghĩa rằng tất cả người 65 tuổi đều cần giữ đúng tỷ lệ như vậy. Điểm quan trọng nằm ở thứ tự ưu tiên: xác định tiền của tuổi già trước, sau đó mới xác định phần có thể cho con.
Nếu làm ngược lại, cha mẹ rất dễ rơi vào tình huống lúc khỏe mạnh thì hào phóng, đến khi sức khỏe giảm sút lại phải phụ thuộc trở lại vào chính những người con từng được mình hỗ trợ.
Khi đó, một khoản tiền cho đi với mục đích vun vén gia đình đôi khi lại trở thành nguyên nhân tạo áp lực cho cả hai thế hệ.
Nguyên tắc 2: Không chia đều máy móc, chỉ hỗ trợ khi có nhu cầu thực sự
Ảnh minh họa
Bà Hạnh có hai người con, nhưng bà không cho rằng cứ có 600 triệu thì phải chia ngay thành hai phần 300 triệu để "công bằng".
Theo bà, công bằng trong gia đình không nhất thiết lúc nào cũng đồng nghĩa với bằng nhau tuyệt đối.
Con trai lớn của bà đang trả nợ mua nhà nhưng hai vợ chồng đều có công việc ổn định. Khoản vay tạo áp lực, song vẫn nằm trong khả năng chi trả hàng tháng.
Trong khi đó, con gái từng có giai đoạn khó khăn hơn khi công việc gián đoạn. Khi đó, bà từng hỗ trợ một khoản nhỏ để con vượt qua thời điểm thiếu hụt dòng tiền.
Bà lựa chọn cách giúp đúng lúc thay vì chia tài sản trước.
Nếu một người con thực sự gặp biến cố như mất việc, bệnh tật hoặc cần một khoản hợp lý để vượt qua khó khăn tạm thời, bà sẵn sàng hỗ trợ. Nhưng bà không rút hàng trăm triệu đồng chỉ vì con muốn giảm khoản vay nhanh hơn, mua xe tốt hơn hay nâng cấp mức sống.
Cách làm này cũng giúp tránh một vấn đề thường gặp sau khi cha mẹ chia tài sản sớm: người nhận tiền dễ coi đó là phần đương nhiên thuộc về mình, trong khi người chưa nhận hoặc nhận ít hơn có thể nảy sinh so sánh.
Khi không đặt toàn bộ 600 triệu đồng lên bàn để chia, bà Hạnh cũng giảm được áp lực "ai được nhiều hơn".
Bà nói rõ với các con rằng tiền hiện tại vẫn là tiền dưỡng già của bố mẹ. Việc hỗ trợ nếu có sẽ tùy từng hoàn cảnh, còn phần tài sản sau này mới được xử lý theo kế hoạch của gia đình.
Nguyên tắc 3: Giúp con nhưng không dùng tiền để giải quyết mọi khó khăn của con
Đây là nguyên tắc bà Hạnh cho rằng khó nhất.
Cha mẹ càng thương con càng dễ có xu hướng lấy tiền của mình để giải quyết nhanh vấn đề của con.
- Con thiếu tiền mua nhà, cha mẹ rút tiết kiệm.
- Con kinh doanh thiếu vốn, cha mẹ đưa tiền.
- Con muốn đổi xe, sửa nhà, cho cháu học trường tốt hơn, cha mẹ lại tiếp tục hỗ trợ.
Từng khoản riêng lẻ có thể chưa lớn. Nhưng khi cộng lại trong 5-10 năm, quỹ tuổi già có thể hao hụt rất nhanh.
Bà Hạnh vì thế tự đặt giới hạn: bà chỉ hỗ trợ những vấn đề quan trọng và khoản hỗ trợ phải nằm trong khả năng tài chính của mình.
Ví dụ, nếu con cần 300 triệu đồng để kinh doanh, bà sẽ không mặc nhiên đưa đủ 300 triệu chỉ vì mình đang có tiền gửi ngân hàng. Bà muốn biết kế hoạch sử dụng tiền, khả năng tự xoay vốn của con và quan trọng nhất là khoản hỗ trợ đó có làm ảnh hưởng đến sự an toàn tài chính của bố mẹ hay không.
Bà cũng không vay thay, đứng tên khoản nợ lớn hay đem toàn bộ tiền gửi làm "phao cứu sinh" cho các quyết định tài chính nhiều rủi ro của con.
Theo bà, giúp con tốt nhất không phải lúc nào cũng là thanh toán hóa đơn thay con.
Có những khó khăn mà người trưởng thành cần tự học cách xử lý.
Có 600 triệu ở tuổi 65 chưa chắc đã là "có nhiều tiền"
Một phép tính đơn giản có thể cho thấy vì sao bà Hạnh thận trọng.
Giả sử một người nghỉ hưu cần bổ sung thêm trung bình 3 triệu đồng/tháng ngoài lương hưu để duy trì mức sống mong muốn. Chỉ riêng khoản này đã tương đương 36 triệu đồng/năm.
Trong 15 năm, con số danh nghĩa đã là 540 triệu đồng, chưa tính lạm phát, chi phí y tế lớn hoặc các khoản phát sinh khác.
Tất nhiên, tiền gửi còn có lãi và mỗi gia đình có mức chi khác nhau. Nhưng phép tính cho thấy 600 triệu đồng ở tuổi 65 hoàn toàn khác 600 triệu đồng ở tuổi 35.
Người 35 tuổi còn nhiều năm lao động để tái tạo tài sản. Người 65 tuổi thường không còn khả năng tạo ra nguồn thu nhập lớn nếu khoản tiền tiết kiệm bị mất đi.
Bởi vậy, một nguyên tắc quan trọng của tài chính tuổi già là: khả năng bảo toàn tài sản đôi khi quan trọng hơn khả năng kiếm thêm lợi nhuận hoặc cho đi thật nhiều.
Giữ tiền không đồng nghĩa với ích kỷ với con
Có một quan niệm khá quen thuộc trong nhiều gia đình: "Tiền rồi cũng để lại cho con".
Điều đó không sai nhưng thời điểm chuyển tài sản quan trọng không kém số tiền được chuyển.
Cho con quá sớm có thể khiến cha mẹ mất đi lớp đệm tài chính trong giai đoạn mà rủi ro sức khỏe ngày càng tăng. Ngược lại, giữ toàn bộ tài sản mà không có kế hoạch, không nói chuyện với con cũng có thể dẫn đến những hiểu lầm hoặc tranh chấp sau này.
Điểm cân bằng nằm ở việc cha mẹ giữ đủ tiền để tự chủ, hỗ trợ con trong giới hạn và chuẩn bị kế hoạch tài sản rõ ràng cho tương lai.
Sau khi thống nhất cách quản lý 600 triệu đồng, bà Hạnh đã chủ động nói chuyện với cả hai con. Bà cho các con biết mình có khoản tiết kiệm cho tuổi già nhưng không công bố chi tiết từng khoản hay hứa trước mỗi người sẽ nhận bao nhiêu.
Thông điệp của bà rất rõ: "Khi các con thật sự khó khăn, bố mẹ sẽ giúp trong khả năng. Nhưng tiền dưỡng già của bố mẹ phải được giữ trước".
Điều khiến bà bất ngờ là cả hai con đều đồng tình.
Người càng lớn tuổi càng cần một "ranh giới tài chính" với con cái
Ở tuổi trung niên, nhiều người dành phần lớn thời gian để tích lũy tài sản cho gia đình. Nhưng khi bước sang tuổi nghỉ hưu, bài toán cần thay đổi.
Từ câu hỏi "mình có thể cho con bao nhiêu?", có lẽ nên bắt đầu bằng ba câu hỏi khác:
- Nếu không còn khả năng kiếm thêm tiền, mình cần bao nhiêu để sống?
- Nếu một biến cố sức khỏe xảy ra, quỹ dự phòng hiện tại có đủ hay không?
- Sau khi đảm bảo hai điều trên, mình còn bao nhiêu tiền thực sự có thể cho con?
Ba câu hỏi này có thể giúp nhiều cha mẹ tránh quyết định tài chính dựa hoàn toàn vào tình cảm.
Với bà Hạnh, 600 triệu đồng cuối cùng vẫn có thể thuộc về hai người con trong tương lai. Nhưng hiện tại, số tiền ấy còn một nhiệm vụ quan trọng hơn: giúp bà duy trì quyền chủ động trong những năm tuổi già.
Và đôi khi, việc cha mẹ tự lo được cho mình cũng chính là một cách rất thiết thực để thương con.
Bởi tài sản cha mẹ để lại cho con không chỉ là một khoản tiền.
Một tuổi già không phụ thuộc tài chính vào con cái cũng có thể là phần tài sản quý giá mà cha mẹ dành cho cả gia đình.
