Một chiếc đồng hồ hương từ những năm 1600 - 1950 Công nguyên - Ảnh: SCIENCE MUSEUM GROUP
Từ hàng nghìn năm trước, các nền văn minh đã tìm cách đo đếm thời gian bằng nhiều công cụ khác nhau.
Người Ai Cập cổ đại sử dụng đồng hồ nước từ khoảng năm 1350 trước Công nguyên. Thiết bị này hoạt động dựa trên dòng nước chảy ra khỏi một bình chứa với tốc độ tương đối ổn định, kết hợp các vạch đánh dấu để xác định thời gian.
Tuy nhiên cả đồng hồ nước lẫn đồng hồ mặt trời đều có một điểm chung: người sử dụng phải quan sát bằng mắt. Điều này trở nên bất tiện vào ban đêm hoặc trong điều kiện thiếu ánh sáng.
Chính vì vậy tại Trung Quốc cổ đại, trước năm 520 Công nguyên, các nghệ nhân và học giả đã phát triển đồng hồ hương - một thiết bị sử dụng tốc độ cháy ổn định của hương liệu để đo thời gian.
Hình thức đơn giản nhất của loại đồng hồ này là những cây nến hoặc que hương được đánh dấu theo từng khoảng thời gian nhất định. Khi hương cháy đến một vị trí cụ thể, người dùng có thể xác định số giờ đã trôi qua.
Tuy nhiên các phiên bản tinh vi hơn còn sử dụng bột hương được sắp xếp thành những đường dài hoặc hình dạng phức tạp trên khay đốt, theo trang IFLScience.
Điểm độc đáo nằm ở chỗ các mốc thời gian được tạo thành từ những loại hương khác nhau. Khi ngọn lửa cháy đến từng đoạn, mùi hương đặc trưng sẽ lan tỏa trong không khí, giúp người quản lý nhận biết thời điểm hiện tại mà không cần nhìn vào đồng hồ. Nói cách khác, người ta có thể "ngửi" để biết giờ.
Một số mẫu đồng hồ hương còn kết hợp cơ chế âm thanh. Khi hương cháy đứt sợi dây hoặc giá đỡ nhỏ, những viên bi kim loại sẽ rơi xuống khay bên dưới, tạo ra tiếng động báo hiệu thời khắc bước sang giờ mới.
Đồng hồ hương từng được sử dụng trong đền chùa, cung đình và giới học giả ở Trung Quốc và Nhật Bản.
Dù ngày nay đã bị thay thế hoàn toàn bởi các thiết bị hiện đại, phát minh này vẫn được xem là minh chứng cho sự sáng tạo của con người trong việc giải quyết những vấn đề tưởng chừng rất đơn giản như đo thời gian.
