Phát biểu tại hội thảo "Khơi dậy và kết nối các nguồn lực thúc đẩy đổi mới sáng tạo" chiều 29/5, GS. TS Trần Hồng Thái, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam cho biết trong bối cảnh mới, giới khoa học và cộng đồng doanh nghiệp đang mang trên vai trách nhiệm rất lớn, phải cùng nhau đưa khoa học, công nghệ trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp, động lực tăng trưởng thực chất của nền kinh tế.
Tuy nhiên, ông cho rằng đổi mới sáng tạo không thể chỉ dựa vào nỗ lực của một viện nghiên cứu hay một nhóm nhà khoa học, mà cần sự phối hợp giữa Nhà nước trong vai trò kiến tạo, cùng với doanh nghiệp, nhà đầu tư, trường đại học, viện nghiên cứu và đội ngũ khoa học, đặc biệt là các nhà khoa học trẻ. "Khi được kết nối hiệu quả, các chủ thể này sẽ tạo nên hệ sinh thái đổi mới sáng tạo thực chất, nơi phòng thí nghiệm, giảng đường, doanh nghiệp, nhà đầu tư và địa phương cùng tham gia tạo ra giá trị", ông nói.
Để làm được điều này, ông Thái cho biết Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ đã xác định đổi mới sáng tạo trong giai đoạn tới phải đi theo hướng đưa kết quả nghiên cứu ra khỏi phòng thí nghiệm, đến gần hơn với doanh nghiệp và đời sống.
Viện hiện sở hữu nhiều công nghệ tiềm năng trong các lĩnh vực như nông nghiệp, thủy sản, môi trường, vật liệu mới, công nghệ sinh học, y sinh, công nghệ số, công nghệ vũ trụ, phòng chống thiên tai và phát triển bền vững. "Nhưng vấn đề quan trọng hiện nay là phải có cơ chế sàng lọc, hoàn thiện, tiêu chuẩn hóa, thử nghiệm và chuyển giao để những kết quả đó trở thành sản phẩm, dịch vụ và giải pháp thực tiễn đi vào cuộc sống", ông Thái nói.
GS. TS Trần Hồng Thái, Chủ tịch Viện Hàn lâm khoa học và công nghệ Việt Nam phát biểu tại sự kiện. Ảnh: Hoàng Hiếu
Người đứng đầu Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ nhấn mạnh, trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo hiện đại, doanh nghiệp cần trở thành đối tác cùng đặt bài toán, cùng đầu tư, cùng thử nghiệm và cùng chia sẻ lợi ích với các viện nghiên cứu, trường đại học thay vì chỉ là nơi tiếp nhận và ứng dụng công nghệ. Các quỹ đầu tư, quỹ đổi mới sáng tạo và tổ chức hỗ trợ khởi nghiệp chia sẻ rủi ro giai đoạn đầu, hỗ trợ quản trị, kết nối thị trường, giúp các công nghệ tiềm năng có thể đi trọn con đường từ phòng thí nghiệm đến sản phẩm thương mại.
Ông Thái cũng định hướng hình thành môi trường ươm tạo và khởi nghiệp công nghệ ngay trong hệ sinh thái của Viện Hàn lâm. Thông qua Câu lạc bộ ươm tạo và khởi nghiệp của Trung tâm Đổi mới sáng tạo công nghệ cao thành lập ngày 29/5, nơi đây được kỳ vọng sẽ trở thành không gian kết nối mở cho nhiều bên muốn tham gia.
Ngoài ra, ông Thái cũng kêu gọi nhà khoa học mạnh dạn đưa các kết quả nghiên cứu có tiềm năng ứng dụng vào các chương trình ươm tạo, khởi nghiệp và chuyển giao công nghệ. Đây sẽ là con đường ngắn nhất để khoa học công nghệ đi vào thực tiễn.
"Chúng tôi mong muốn doanh nghiệp chủ động đặt hàng nghiên cứu, đặt bài toán công nghệ từ nhu cầu thực tế của sản xuất và thị trường", ông Thái nói. "Đây chính là cơ sở quan trọng để nhà khoa học định hướng nghiên cứu sát thực tiễn hơn, tạo ra sản phẩm có khả năng thương mại hóa cao hơn và giải quyết trực tiếp những thách thức của doanh nghiệp và xã hội".
Ra mắt Câu lạc bộ Ươm tạo và Khởi nghiệp thuộc Trung tâm Đổi mới sáng tạo công nghệ cao, Viện Hàn lâm khoa học và công nghệ Việt Nam. Ảnh: Hoàng Hiếu
TS Nguyễn Hữu Cẩn, quyền Viện trưởng Viện Sở hữu trí tuệ quốc gia - Bộ Khoa học và Công nghệ, nhìn nhận thời gian qua, đổi mới sáng tạo được nhắc đến như động lực mới của tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên, nếu không có cơ chế sở hữu trí tuệ phù hợp, phần lớn kết quả nghiên cứu sẽ dừng lại ở dạng tri thức công bố hoặc báo cáo khoa học. Ngược lại, khi được quản trị tốt, tài sản trí tuệ có thể trở thành nguồn lực kinh tế đặc biệt quan trọng, tạo ra lợi thế cạnh tranh, thu hút đầu tư, thúc đẩy hình thành doanh nghiệp công nghệ và mở rộng thị trường đổi mới sáng tạo.
"Tài sản trí tuệ chính là 'ngôn ngữ chung' kết nối khoa học với thị trường, nghiên cứu với doanh nghiệp, công nghệ với dòng vốn đầu tư", ông Cẩn đánh giá, thêm rằng hiện kết quả nghiên cứu không thiếu, nhưng chưa thực sự khơi dậy được nguồn lực tài sản trí tuệ đang tồn tại trong các viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp.
Trước thực trạng này, quyền Viện trưởng Viện Sở hữu trí tuệ quốc gia đề xuất ba vấn đề cốt lõi. Đầu tiên, cần chuyển mạnh từ tư duy "quản lý kết quả nghiên cứu" sang "quản trị tài sản trí tuệ". Mỗi kết quả phải được nhận diện sớm như một tài sản có giá trị kinh tế tiềm năng. Điều này đòi hỏi phải tích hợp hoạt động sở hữu trí tuệ ngay từ đầu vào của quá trình nghiên cứu thay vì chỉ thực hiện đăng ký bảo hộ ở giai đoạn cuối.
Xây dựng năng lực quản trị tài sản trí tuệ cho hệ sinh thái đổi mới sáng tạo là yếu tố thứ hai được tính đến. Theo ông Cẩn, một startup công nghệ không thể phát triển bền vững nếu không hiểu chiến lược sở hữu trí tuệ. Một trung tâm đổi mới sáng tạo khó tạo đột phá nếu thiếu năng lực hỗ trợ khai thác, định giá, thương mại hóa và bảo vệ tài sản trí tuệ. Vì vậy, bên cạnh hạ tầng vật lý và hạ tầng số, cần coi hạ tầng sở hữu trí tuệ là một cấu phần nền tảng của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.
Cuối cùng, cần tạo cơ chế để tài sản trí tuệ thực sự tham gia vào các dòng chảy kinh tế. Vấn đề gồm khả năng góp vốn bằng tài sản trí tuệ, định giá quyền sở hữu trí tuệ, hình thành doanh nghiệp spin-off ( hình thành từ đề tài nghiên cứu hoặc sản phẩm công nghệ trong phòng thí nghiệm nhà trường), hỗ trợ thương mại hóa công nghệ và kết nối với nhà đầu tư.
Theo ông Cẩn, "một bằng sáng chế chưa thể tạo giá trị kinh tế nếu không kết nối được với doanh nghiệp, thị trường, nhà đầu tư và năng lực sản xuất. Một startup sở hữu công nghệ tốt vẫn rất khó tăng trưởng nếu thiếu kết nối hệ sinh thái".
